trimetreksat
Trimetreksat to lek przeciwnowotworowy z grupy antagonistów kwasu foliowego, który działa jako inhibitor enzymu reduktazy dihydrofolianowej. Poprzez hamowanie tego enzymu blokuje syntezę nukleotydów, co prowadzi do zahamowania replikacji DNA i proliferacji komórek.
W przeciwieństwie do metotreksatu, trimetreksat jest związkiem lipofilnym, co umożliwia mu lepsze przenikanie przez barierę krew-mózg oraz błony komórkowe. Historycznie był stosowany w leczeniu zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii (dawniej P. carinii) u pacjentów z AIDS, jako alternatywa dla trimetoprimu-sulfametoksazolu.
Lek ten może wywoływać istotne działania niepożądane, w tym supresję szpiku kostnego, zaburzenia czynności wątroby oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego. Podczas terapii trimetreksatem zazwyczaj konieczne jest równoczesne podawanie leukoworyny (kwasu folinowego) jako „czynnika ochronnego” dla komórek prawidłowych, co określa się mianem „leukovorin rescue”.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Calcium folinate Sandoz 10 mg/ml
Calcium folinate Sandoz, zawierający 10 mg kwasu folinowego w 1 ml roztworu, jest stosowany jako lek ochronny w terapii metotreksatem, zwłaszcza przy dawkach przekraczających 500 mg/m² powierzchni ciała (pc), oraz w skojarzeniu z 5-fluorouracylem w leczeniu cytotoksycznym. Standardowa dawka ochronna folinianu wapnia wynosi 15 mg (6-12 mg/m² pc) i powinna być podana w ciągu 12-24 godzin po rozpoczęciu infuzji metotreksatu, a następnie co 6 godzin przez 72 godziny. W przypadku dawek metotreksatu 100-500 mg/m² pc rozważane jest również podanie folinianu. Dawkowanie folinianu jest dostosowywane na podstawie oznaczenia resztkowego stężenia metotreksatu we krwi po 48 godzinach, przy wartościach ≥0,5 μmol/l (15 mg/m² pc), ≥1,0 μmol/l (100 mg/m² pc) oraz ≥2,0 μmol/l (200 mg/m² pc). Podawanie parenteralne jest wskazane u pacjentów z zaburzeniami wchłaniania oraz przy dawkach folinianu powyżej 25-50 mg. Integralną częścią terapii jest utrzymanie obfitej diurezy, alkalizacja moczu oraz monitorowanie funkcji nerek poprzez oznaczanie kreatyniny.
5-fluorouracyl, alkalizacja moczu, antagoniści kwasu foliowego, czynność nerek, diureza, infuzja dożylna, kreatynina w surowicy, krew obwodowa, kwas folinowy, leczenie cytotoksyczne, metotreksat, pirymetamina, podanie dooponowe, rak jelita grubego z przerzutami, roztwór chlorku sodu, toksyczność ograniczająca dawkę, trimetoprim, trimetreksat, wchłanianie jelitowe, wstrzyknięcie domięśniowe, wstrzyknięcie dożylne bolus, zespół złego wchłaniania - Leksykon leków
Interakcje leku – ItraGen 100 mg
Itrakonazol, będący substratem i silnym inhibitorem izoenzymu CYP3A4, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Leki zmniejszające kwaśność soku żołądkowego (inhibitory pompy protonowej, antagoniści receptora H2, leki zobojętniające) znacząco obniżają wchłanianie itrakonazolu z kapsułek, co może prowadzić do utraty skuteczności terapii. Silni induktorzy CYP3A4, tacy jak ryfampicyna, ryfabutyna, fenytoina, karbamazepina, fenobarbital, ziele dziurawca i izoniazyd, powodują znaczne zmniejszenie stężenia itrakonazolu i jego aktywnego metabolitu hydroksyitrakonazolu, co jest przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania. Z kolei silne inhibitory CYP3A4 (rytonawir, indynawir, klarytromycyna, erytromycyna) zwiększają stężenie itrakonazolu, co może nasilać działania niepożądane i wymaga ostrożności oraz ewentualnej korekty dawki. Ponadto, itrakonazol jest przeciwwskazany w skojarzeniu z lekami wydłużającymi odstęp QT (np. astemizol, beprydyl, cyzapryd) oraz statynami metabolizowanymi przez CYP3A4 (atorwastatyna, lowastatyna, symwastatyna) ze względu na ryzyko torsade de pointes oraz miopatii i rabdomiolizy.
alfentanyl, alkaloid barwinka, alkaloid sporyszu, alprazolam, anksjolityk, antagonista kanałów wapniowych, antagonista receptora H2, antybiotyk makrolidowy, astemizol, atorwastatyna, benzodiazepin, beta-adrenolityk, biodostępność itrakonazolu, budezonid, busulfan, chinidyna, cilostazol, cyklosporyna, cymetydyna, cyzapryd, deksametazon, depresja oddechowa, depresja ośrodkowego układu nerwowego, diazepam, digoksyna, dihydroergotamina, dizopiramid, docetaksel, doustny lek przeciwzakrzepowy, ebastyna, eletryptan, ergometryna, ergotamina, ergotyzm, erytromycyna, etynyloestradiol, fenobarbital, fentanyl, fenytoina, flutykazon, fluwastatyna, glikokortykosteroid, glikoproteina p, halofantryna, hepatotoksyczność, hipoglikemia, hydroksyitrakonazol, imipramina, indometacyna, induktor CYP3A4, indynawir, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, inhibitor reduktazy HMG-CoA, itrakonazol, izoenzym CYP3A4, izoniazyd, karbamazepina, kardiotoksyczność, klarytromycyna, lek prokinetyczny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpsychotyczny, lek zobojętniający, loperamid, lowastatyna, metyloprednizolon, midazolam, nefrotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, noretysteron, odstęp QT, pimozyd, pochodna dihydropirydyny, pochodna sulfonylomocznika, propranolol, rabdomioliza, reboksetyna, repaglinid, ryfabutyna, ryfampicyna, rytonawir, sertindol, stabilizator nastroju, sulfonamid, symwastatyna, syrolimus, takrolimus, terfenadyna, tolbutamid, torsade de pointes, triazolam, trimetreksat, werapamil, zastoinowa niewydolność serca, ziele dziurawca, zydowudyna - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Calcium folinate Kalceks 10 mg/ml
Calcium folinate Kalceks (10 mg/ml) zawiera wapnia folinian uwodniony, stosowany głównie jako terapia ochronna przy leczeniu metotreksatem oraz w skojarzeniu z 5-fluorouracylem. Dawkowanie folinianu wapnia jest ściśle powiązane z protokołem metotreksatu, szczególnie przy dawkach powyżej 500 mg/m² powierzchni ciała, gdzie podanie parenteralne jest konieczne. Standardowa dawka ochronna to 15 mg (6-12 mg/m² pc.) co 6 godzin przez 72 godziny, rozpoczynana w ciągu 12-24 godzin od infuzji metotreksatu. Monitorowanie stężenia metotreksatu we krwi po 48 godzinach jest kluczowe; dawki folinianu wapnia należy dostosować do poziomu resztkowego metotreksatu: ≥0,5 μmol/L – 15 mg/m², ≥1,0 μmol/L – 100 mg/m², ≥2,0 μmol/L – 200 mg/m². Terapia wymaga także utrzymania alkalizacji moczu, obfitego diurezy oraz kontroli funkcji nerek przez pomiary kreatyniny.
5-fluorouracyl, alkalizacja moczu, antagonista kwasu foliowego, dysfagia, działanie toksyczne, elementy morfotyczne krwi, folinian wapnia, infuzja dożylna, kwas folinowy, metotreksat, morfologia krwi obwodowej, pirymetamina, podanie dożylne, rak jelita grubego, stężenie kreatyniny, stężenie metotreksatu, terapia cytotoksyczna, terapia ochronna, trimetoprim, trimetreksat, wchłanianie jelitowe, wstrzyknięcie dożylne, zespół złego wchłaniania - Leksykon substancji czynnych
Kwas folinowy – Dawkowanie i sposób podawania
Kwas folinowy (folinian wapnia) jest stosowany głównie jako lek ochronny podczas terapii metotreksatem oraz w leczeniu skojarzonym z 5-fluorouracylem (5-FU). Podawany może być dożylnie, domięśniowo lub doustnie, przy czym dawki powyżej 25-50 mg wymagają podania pozajelitowego ze względu na ograniczone wchłanianie jelitowe. W terapii metotreksatem dawka początkowa folinianu wynosi 15 mg (6-12 mg/m² powierzchni ciała), podawana w ciągu 12-24 godzin po rozpoczęciu infuzji metotreksatu, a następnie co 6 godzin przez 72 godziny. Monitorowanie stężenia metotreksatu po 48 godzinach jest kluczowe; przy stężeniach ≥0,5 μmol/l, ≥1,0 μmol/l i ≥2,0 μmol/l dawki folinianu należy odpowiednio zwiększyć do 15 mg/m², 100 mg/m² i 200 mg/m² powierzchni ciała. Podczas podawania dożylnego nie należy przekraczać szybkości 160 mg/min, a roztwór folinianu należy rozcieńczać 0,9% NaCl lub 5% glukozą. Podanie dooponowe jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko zgonu.
5-fluorouracyl, 5% roztwór glukozy, 9% roztwór chlorku sodu, alkalizacja moczu, antagonista kwasu foliowego, diureza, elementy morfotyczne krwi, folinian wapnia, infuzja dożylna, krew obwodowa, kwas folinowy, metotreksat, pirymetamina, podanie dooponowe, przerzutowy rak jelita grubego, stężenie kreatyniny, stężenie metotreksatu, terapia cytotoksyczna, terapia ochronna, toksyczność trimetreksatu, trimetoprym, trimetreksat, wstrzyknięcie dożylne, zawartość wapnia, zespół złego wchłaniania, zmiany hematologiczne