Candida parapsilosis
Candida parapsilosis to gatunek grzyba drożdżopodobnego, który jest istotnym patogenem oportunistycznym. W przeciwieństwie do Candida albicans, C. parapsilosis rzadziej występuje jako komensalny mikroorganizm u ludzi, jednak często jest izolowany ze środowiska szpitalnego i rąk personelu medycznego.
Jest drugą lub trzecią najczęściej izolowaną Candida spp. w przypadkach kandydemii, szczególnie u noworodków i pacjentów z cewnikami naczyniowymi. C. parapsilosis charakteryzuje się zdolnością do tworzenia biofilmu na powierzchniach urządzeń medycznych oraz wysoką tolerancją na roztwory hipertoniczne i wysuszenie, co ułatwia jego przetrwanie w środowisku szpitalnym.
Zakażenia wywołane przez C. parapsilosis obejmują kandydemię, zapalenie wsierdzia, zapalenie spojówek, zapalenie rogówki oraz zakażenia ran. Czynnikami ryzyka są długotrwała hospitalizacja, stosowanie cewników centralnych, żywienie pozajelitowe, immunosupresja oraz wcześniactwo. Gatunek ten wykazuje naturalnie niższą wrażliwość na echinokandyny w porównaniu do C. albicans, co ma istotne implikacje terapeutyczne.
Diagnostyka obejmuje posiewy krwi i innych materiałów biologicznych, metody molekularne oraz badania serologiczne. Leczenie zakażeń wywołanych przez C. parapsilosis obejmuje stosowanie azoli (flukonazol jest często skuteczny), amfoterycyny B lub echinokandyn (z uwzględnieniem wyższych wartości MIC), połączone z usunięciem cewników naczyniowych, jeśli to możliwe.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Micafungin Sandoz 50 mg
Micafungin Sandoz, zawierający mykafunginę, jest przeciwgrzybiczym lekiem o szerokim spektrum działania, hamującym syntezę 1,3-β-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność i bezpieczeństwo terapii. W badaniach in vivo wykazano korelację ekspozycji (AUC/MIC) z efektywnością przeciwko Candida albicans (ok. 2400) i Candida glabrata (ok. 1300). EUCAST ustalił wartości graniczne MIC dla różnych gatunków Candida, np. 0,016 mg/l dla C. albicans i 0,03 mg/l dla C. glabrata, przy czym wyższe MIC obserwuje się dla C. tropicalis (do 1 mg/l) i innych gatunków. Oporność na mykafunginę wiąże się z mutacjami w genach Fks1 i Fks2, a możliwa jest oporność krzyżowa z innymi echinokandynami. W przypadku izolatów z MIC mykafunginy 0,03 mg/l i wrażliwością na anidulafunginę zaleca się potwierdzenie braku mutacji fks.
3-β-D-glukanu, anidulafungina, Aspergillus, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida guilliermondii, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, echinokandyna, flukonazol, Fusarium, gen Fks1, infekcja Aspergillus, infekcja Candida, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kandydoza przełyku, lek przeciwgrzybiczny, liposomalna amfoterycyna B, minimalne stężenie hamujące, mykafungina, neutropenia, przesączanie kłębuszkowe, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, synteza 1, Zygomycetes - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fluconazole Polfarmex 50 mg
Flukonazol, klasyfikowany jako J02AC01 w systemie ATC, jest triazolowym lekiem przeciwgrzybiczym dostępnym w tabletkach o dawkach 50 mg, 100 mg, 150 mg i 200 mg. Jego mechanizm działania polega na selektywnym hamowaniu enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14 alfa-lanosterolu, co prowadzi do deficytu ergosterolu w błonie komórkowej grzybów i skutkuje działaniem przeciwgrzybiczym. Flukonazol wykazuje szerokie spektrum aktywności in vitro przeciwko gatunkom Candida (w tym C. albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis), Cryptococcus neoformans, a także endemicznych pleśni. W badaniach klinicznych dawki 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływały na stężenia steroidów u zdrowych osób, a wyższe dawki (200-400 mg/dobę) nie wywoływały istotnych zmian hormonalnych ani interakcji z fenazonem.
biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzyba, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P450, demetylacja lanosterolu, endogenne steroidy, ergosterol w błonie komórkowej, Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów, fenazon, flukonazol, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, mechanizm działania leku, minimalne stężenie hamujące, Paracoccidioides brasiliensis, pole pod krzywą stężenia leku, spektrum przeciwgrzybicze, stymulacja ACTH, testosteron w osoczu, triazol przeciwgrzybiczy, wrażliwość in vitro, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Polinail 80 mg/g
Polinail to miejscowy lek przeciwgrzybiczy zawierający cyklopiroks w stężeniu 80 mg/g, stosowany w formie lakieru do paznokci, wykorzystującego technologię ONY-TEC dla efektywnego przenikania substancji czynnej do keratynowej struktury paznokcia. Cyklopiroks wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego i bakteriobójczego, z MIC dla dermatofitów i drożdżaków w zakresie 0,9-3,9 μg/ml, bez obserwowanego rozwoju oporności przez ponad 20 lat stosowania klinicznego. Preparat jest skuteczny wobec patogenów takich jak Trichophyton spp., Microsporum canis, Candida albicans, Aspergillus spp. oraz Fusarium solani. Formulacja oparta na hydroksypropylowym chitozanie zapewnia dobrą biokompatybilność, plastyczność i umożliwia tworzenie przepuszczalnej dla powietrza i wilgoci warstwy na paznokciu, co sprzyja szybkiemu uwalnianiu cyklopiroksu do zmienionych chorobowo tkanek.
amorolfina, Aspergillus, Candida albicans, Candida parapsilosis, cyklopiroks, dermatofit, drożdżak, działanie bakteriobójcze, działanie bakteriostatyczne, Epidermophyton floccosum, grzyb chorobotwórczy, grzybica paznokci, lek przeciwgrzybiczy, Microsporum canis, minimalne stężenie hamujące, oporność drobnoustrojów, patogen grzybiczny, rumień, Scopulariopsis brevicaulis, Trichophyton mentagrophytes, Trichophyton rubrum, uczucie pieczenia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fluconazole Polfarmex 100 mg
Flukonazol, aktywny składnik Fluconazole Polfarmex, jest triazolowym lekiem przeciwgrzybiczym o kodzie ATC J02AC01, działającym poprzez selektywne hamowanie demetylacji 14 alfa-lanosterolu zależnej od cytochromu P-450, co prowadzi do utraty ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. W badaniach klinicznych dawki 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływały na poziomy testosteronu i steroidów u zdrowych osób, a dawki 200-400 mg/dobę nie wykazywały istotnego wpływu na endogenne steroidy ani odpowiedź hormonalną po stymulacji ACTH. Flukonazol wykazuje skuteczność in vitro wobec Candida albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis oraz Cryptococcus neoformans i innych pleśni endemicznych, jednak szczepy C. glabrata wykazują zmienną wrażliwość, a C. krusei są oporne. Wartości MIC korelują z efektywnością terapeutyczną, a AUC wykazuje liniową zależność z dawką i odpowiedzią kliniczną, szczególnie w kandydozie jamy ustnej i kandydemii.
14 alfa-metylosterol, azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzybów, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, działanie przeciwgrzybicze, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, lekowrażliwość drobnoustrojów, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, Paracoccidioides brasiliensis, pole pod krzywą stężenia, stężenie endogennych steroidów, stężenie graniczne flukonazolu, stężenie testosteronu, stymulacja ACTH, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fluxazol 150 mg
Flukonazol, substancja czynna leku Fluxazol, jest triazolowym środkiem przeciwgrzybiczym o szerokim spektrum działania, skutecznie hamującym biosyntezę ergosterolu poprzez blokadę demetylacji 14-alfa-lanosterolu zależnej od cytochromu P-450 w komórkach grzybów. Charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec enzymów grzybiczych w porównaniu do ludzkich, co minimalizuje ryzyko działań niepożądanych. W badaniach klinicznych dawki 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływały na poziomy testosteronu i steroidów u zdrowych osób, a nawet dawki 200-400 mg/dobę nie wykazywały klinicznie istotnych zaburzeń hormonalnych. Flukonazol nie oddziałuje istotnie na metabolizm fenazonu, co wskazuje na minimalne interakcje z enzymami metabolicznymi pacjenta.
azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, enzym cytochromu P450, fenazon, flukonazol, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, lekowrażliwość drobnoustroju, minimalne stężenie hamujące, nadkażenie, Paracoccidioides brasiliensis, pochodna triazolu, pole pod krzywą stężenia, stężenie graniczne flukonazolu, stężenie testosteronu w osoczu, stymulacja ACTH - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Flukonazol Actavis 150 mg
Flukonazol, lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli (kod ATC: J02AC01), działa poprzez selektywne hamowanie enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14 alfa-lanosterolu, co prowadzi do zaburzenia biosyntezy ergosterolu i uszkodzenia błony komórkowej grzybów. W badaniach klinicznych wykazano, że dawki 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływają na stężenia steroidów u zdrowych osób, a nawet dawki 200-400 mg/dobę nie wywołują klinicznie istotnych zmian hormonalnych. Flukonazol wykazuje szerokie spektrum działania przeciwko szczepom Candida (np. C. albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis), jednak C. glabrata wykazuje zmniejszoną wrażliwość, a C. krusei i C. auris są oporne. MIC dla C. guilliermondii jest wyższe niż dla C. albicans. Lek jest także aktywny przeciwko Cryptococcus neoformans, C. gattii oraz pleśniom endemicznym (Blastomyces dermatiditis, Coccidioides immitis, Histoplasma capsulatum, Paracoccidioides brasiliensis).
azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, epidemiologiczny punkt odcięcia, ergosterol, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, minimalne stężenie hamujące, oznaczanie lekowrażliwości, pochodna triazolu, pole pod krzywą stężenia leku, stężenie graniczne flukonazolu, terapia przeciwgrzybicza, triazol, zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fluxazol 200 mg
Flukonazol, będący pochodną triazolu (kod ATC: J02AC01), działa przeciwgrzybiczo poprzez selektywne hamowanie enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14-alfa-lanosterolu, co prowadzi do zaburzenia biosyntezy ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. Mechanizm ten skutkuje nagromadzeniem 14-alfa-metylosteroli i utratą integralności błony komórkowej, co hamuje wzrost patogenów grzybiczych. Flukonazol wykazuje wysoką selektywność wobec enzymów grzybów, co przekłada się na ograniczone działania niepożądane u pacjentów. Badania kliniczne potwierdzają, że dawki terapeutyczne, nawet do 400 mg/dobę, nie wpływają istotnie na gospodarkę hormonalną ani metabolizm leków takich jak fenazon. Spektrum działania obejmuje głównie szczepy Candida (C. albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis), a także Cryptococcus neoformans, Cryptococcus gattii oraz endemiczne grzyby pleśniowe, jednakże szczepy C. glabrata wykazują zmniejszoną wrażliwość, a C. krusei i C. auris są oporne na flukonazol.
14 alfa-metylosterol, azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzybów, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, dane farmakokinetyczno-farmakodynamiczne, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, farmakodynamika, gospodarka hormonalna, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, Paracoccidioides brasiliensis, pochodna triazolu, stężenie graniczne flukonazolu, terapia przeciwgrzybicza - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fluconazole Hasco 5 mg/ml
Flukonazol, będący pochodną triazolu i substancją czynną preparatu Fluconazole Hasco (5 mg/ml, syrop), działa przeciwgrzybiczo poprzez selektywne hamowanie enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14 alfa-lanosterolu, co prowadzi do utraty ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. W badaniach klinicznych wykazano, że dawki 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływają na poziomy testosteronu ani steroidów u zdrowych osób, a dawki 200-400 mg/dobę nie wywołują klinicznie istotnych zaburzeń hormonalnych. Flukonazol wykazuje aktywność przeciwko Candida albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis, Cryptococcus neoformans, Cr. gattii oraz endemicznych pleśni, jednak szczepy C. glabrata wykazują zmniejszoną wrażliwość, a C. krusei i C. auris są oporne. Wartości MIC korelują z efektywnością leczenia, a zależność AUC od dawki jest liniowa, co potwierdza skuteczność terapii w kandydozie jamy ustnej i kandydemii.
14 alfa-metylosterol, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzybów, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, cytochrom P450, dysfagia, endogenny steroid, EUCAST, EUCAST-AFST, Histoplasma capsulatum, interakcja z fenazonem, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, nadkażenie, Paracoccidioides brasiliensis, pochodna azolu, pochodna triazolu, pole pod krzywą stężenia, stężenie graniczne, stężenie testosteronu, stymulacja ACTH, wrażliwość in vitro - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Flukonazol Actavis 200 mg
Flukonazol Actavis, należący do grupy leków przeciwgrzybiczych z pochodnych triazolu (kod ATC: J02AC01), wykazuje szerokie spektrum działania przeciwko patogennym grzybom, w tym Candida albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis oraz Cryptococcus neoformans i gattii. Mechanizm działania polega na hamowaniu demetylacji 14 alfa-lanosterolu zależnej od cytochromu P-450, co prowadzi do zaburzenia biosyntezy ergosterolu i destabilizacji błony komórkowej grzybów. Flukonazol charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec enzymów grzybiczych, nie wpływając istotnie na metabolizm steroidów u ludzi nawet przy dawkach terapeutycznych 50-400 mg/dobę. Wartości MIC oraz epidemiologiczne punkty odcięcia (ECOFF) różnią się w zależności od gatunku, z opornością obserwowaną u Candida krusei i Candida auris oraz zmniejszoną wrażliwością u C. glabrata.
14 alfa-metylosterol, aktywność przeciwgrzybicza, azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzybów, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, działanie przeciwgrzybicze, efflux, epidemiologiczny punkt odcięcia, Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości, flukonazol, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, naturalna oporność, Paracoccidioides brasiliensis, pochodna triazolu, pole pod krzywą stężenia, stężenie graniczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Flukonazol Actavis 50 mg
Flukonazol Actavis, będący pochodną triazolu i tetrazolu (kod ATC: J02AC01), jest dostępny w kapsułkach o dawkach 50 mg, 100 mg, 150 mg oraz 200 mg i stosowany w leczeniu zakażeń grzybiczych. Jego mechanizm działania polega na selektywnym hamowaniu enzymu cytochromu P-450, co prowadzi do zahamowania demetylacji 14 alfa-lanosterolu i utraty ergosterolu w błonie komórkowej grzybów, co skutkuje działaniem przeciwgrzybiczym. Flukonazol wykazuje szerokie spektrum działania przeciwko gatunkom Candida (zwłaszcza C. albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis), a także Cryptococcus neoformans, Cryptococcus gattii oraz endemicznych pleśni. Wartości MIC i ECOFF różnią się w zależności od gatunku, np. C. glabrata wykazuje zmniejszoną wrażliwość, a C. krusei i C. auris są oporne na flukonazol. Dawkowanie 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływa na stężenia steroidów u pacjentów, a dawki 200-400 mg/dobę nie wykazują klinicznie istotnych zaburzeń hormonalnych.
aktywność przeciwgrzybicza, azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, błona komórkowa grzyba, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, działanie przeciwgrzybicze, epidemiologiczny punkt odcięcia, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, mechanizm działania flukonazolu, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, nadkażenie, pole pod krzywą stężenia, stężenie endogennych steroidów, stężenie graniczne flukonazolu, stężenie testosteronu, zakażenie grzybicze, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Micafungin Zentiva 100 mg
Mykafungina, należąca do grupy echinokandyn (kod ATC: J02AX05), działa poprzez niekompetycyjne hamowanie syntezy 1,3-β-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność i bezpieczeństwo terapii. W modelach zwierzęcych wykazano, że skuteczność leczenia kandydozy koreluje z wartością współczynnika AUC/MIC, wynoszącą około 2400 dla C. albicans i 1300 dla C. glabrata, osiągalną przy standardowych dawkach. EUCAST określił wartości graniczne MIC dla mykafunginy: dla C. albicans i C. glabrata wynoszą one odpowiednio 0,016 mg/l i 0,03 mg/l, przy czym dla C. parapsilosis próg oporności jest znacznie wyższy (2 mg/l). Występują mutacje w genach Fks1 i Fks2, które mogą powodować zmniejszoną wrażliwość lub oporność, w tym potencjalną oporność krzyżową z innymi echinokandynami.
3-β-D-glukan, amfoterycyna B liposomalna, Aspergillus, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida guilliermondii, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, echinokandyny, EUCAST, flukonazol, Fusarium, gen Fks1, gen Fks2, HSCT, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kandydoza przełyku, lek przeciwgrzybiczny, MIC, mykafungina, neutropenia, przesączanie kłębuszkowe, zakażenie Candida, Zygomycetes - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica – Epidemiologia
Grzybica (kandydoza) jest powszechną infekcją grzybiczą, dotykającą zarówno mężczyzn, jak i kobiety, z wyższą częstością u pacjentów z obniżoną odpornością. Epidemiologicznie, około 75% kobiet doświadcza co najmniej jednego epizodu grzybicy pochwy w ciągu życia, z 20% roczną częstością występowania, a 8% kobiet cierpi na nawracające infekcje (≥4 epizody/rok). Grzybica jamy ustnej dotyka około 6% niemowląt poniżej miesiąca życia oraz 20% pacjentów poddawanych chemioterapii i osób z AIDS. Kandydemia, inwazyjna infekcja krwi wywołana przez Candida, występuje w USA z częstością około 9/100 000 mieszkańców rocznie, z surowym wskaźnikiem śmiertelności około 25%. Najczęściej izolowanymi gatunkami są C. albicans (80-90% przypadków grzybicy jamy ustnej) oraz C. albicans i C. glabrata (95% przypadków grzybicy pochwy). Nowy patogen, Candida auris, charakteryzuje się wysoką lekoopornością i wymaga szczególnego nadzoru epidemiologicznego.
Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, choroba przenoszona drogą płciową, czopek dopochwowy, echinokandyny, grzybica jamy ustnej, grzybica narządów płciowych, grzybica pochwy, hepatosplenomegalia, kandydemia, kandydoza, lek przeciwgrzybiczny, lekooporność, mikrobiota jamy ustnej, nawracająca grzybica pochwy, nawracająca infekcja, neutropenia, pleśniawka, zakażenie krwi, zwężenie napletka - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Caspofungin Fresenius Kabi 50 mg
Kaspofungina, będąca półsyntetyczną echinokandyną, działa przeciwgrzybiczo poprzez hamowanie syntezy beta-(1,3)-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność wobec patogenów takich jak Candida i Aspergillus. W badaniach in vitro wykazuje szerokie spektrum aktywności przeciwko licznym gatunkom Candida (m.in. C. albicans, C. glabrata, C. krusei) oraz Aspergillus (m.in. A. fumigatus, A. terreus), w tym szczepom opornym na flukonazol, amfoterycynę B i 5-flucytozynę. Oporność na kaspofunginę, związana z mutacjami w genach FKS1/FKS2, jest rzadka, ale klinicznie istotna, szczególnie u pacjentów z inwazyjną aspergilozą i kandydemią. Standardowe metody oznaczania wrażliwości (CLSI M38-A2 i M27-A3) są stosowane, jednak brak jest ustalonych wartości granicznych EUCAST dla kaspofunginy ze względu na zmienność wyników MIC.
3)-D-glukan, Aspergillus, beta-(1, Candida, Candida parapsilosis, clinical and laboratory standards institute, drożdżyca przełyku, gen Fks1, gen Fks2, glarea lozoyensis, gorączka i neutropenia, infekcja ośrodkowego układu nerwowego, inwazyjna aspergiloza, inwazyjna kandydoza, kandydemia, kaspofungina, lek przeciwgrzybiczny, minimalne stężenie hamujące, przeszczep allogeniczny szpiku kostnego, przeszczep komórek macierzystych, zakażenie grzybicze, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie wsierdzia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Anidulafungin Synoptis 100 mg
Anidulafungin, należący do grupy echinokandyn, jest półsyntetycznym lipopeptydem hamującym syntazę beta-(1,3)-D-glukanu, kluczowego enzymu w biosyntezie ściany komórkowej grzybów. Preparat Anidulafungin Synoptis dostępny jest w postaci proszku do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji, zawierającego 100 mg substancji czynnej na fiolkę. Lek wykazuje działanie grzybobójcze wobec drożdżaków Candida (m.in. C. albicans, C. glabrata, C. krusei, C. tropicalis) oraz hamuje wzrost grzybni Aspergillus fumigatus. Wartości MIC różnią się w zależności od gatunku, z wyższymi stężeniami hamującymi dla C. parapsilosis (≤S 0,002 mg/l, >R 4 mg/l), co ma istotne znaczenie przy interpretacji wyników testów wrażliwości zgodnie z wytycznymi EUCAST.
3)-D-glukanu, aktywność przeciwgrzybicza, Aspergillus fumigatus, Aspergillus nidulans, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, drożdżaki Candida, działanie grzybobójcze, echinokandyna, Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości, grzybica rozsiana, immunosupresja, kandydoza przełyku, koncentrat roztworu do infuzji, lek przeciwgrzybiczny, minimalne stężenie hamujące, neutropenia, oporność krzyżowa, oporność na anidulafunginę, ściana komórkowa grzybów, stężenie graniczne, syntaza beta-(1, zakażenie grzybicze, zakażenie z przełamania - Leksykon substancji czynnych
Anidulafungina – Właściwości farmakodynamiczne
Anidulafungina, półsyntetyczna echinokandyna, działa poprzez selektywne hamowanie syntazy beta-(1,3)-D-glukanu, kluczowego enzymu w biosyntezie ściany komórkowej grzybów, co skutkuje efektem grzybobójczym wobec Candida spp. oraz hamowaniem wzrostu Aspergillus fumigatus. Wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla Candida albicans, C. glabrata, C. tropicalis i C. krusei wynoszą odpowiednio 0,03-0,06 mg/L, natomiast dla C. parapsilosis MIC jest wyższe (4 mg/L). Mutacje w genie docelowym mogą powodować oporność krzyżową na echinokandyny, co wymaga ostrożności w interpretacji wyników i stosowaniu terapii. EUCAST ustalił stężenia graniczne MIC dla poszczególnych gatunków Candida, co umożliwia standaryzację testów wrażliwości i optymalizację leczenia.
Aspergillus fumigatus, Aspergillus nidulans, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, drogi żółciowe, drożdżak Candida, działanie grzybobójcze, echinokandyna, EUCAST, grzybica rozsiana, inwazyjna kandydoza, jama otrzewnowa, kandydemia, kandydoza inwazyjna, lek przeciwgrzybiczy, minimalne stężenie hamujące, neutropenia, niewydolność immunologiczna, oporność krzyżowa, oporność na anidulafunginę, ściana komórkowa grzyba, stężenie graniczne, syntaza beta-D-glukanu, zakażenie przełyku, zapalenie kości i szpiku, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie wsierdzia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Orungal 100 mg
Itrakonazol, będący pochodną triazolu i substancją czynną leku Orungal, wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego poprzez hamowanie syntezy ergosterolu, kluczowego składnika błony komórkowej grzybów. Jego skuteczność potwierdzono in vitro przy stężeniach MIC zwykle ≤1 μg/ml wobec licznych patogenów, w tym Candida spp. (np. C. albicans, C. tropicalis, C. parapsilosis, C. dubliniensis), Aspergillus spp. (A. fumigatus, A. flavus, A. nidulans, A. terreus), a także Blastomyces dermatitidis, Cryptococcus neoformans, Histoplasma spp. i innych. Punkty graniczne MIC według EUCAST (wersja 10.0, od 04.02.2020) dla wrażliwości wynoszą m.in. 0,06 mg/l dla C. albicans i 1 mg/l dla A. fumigatus, przy czym brak jest ustalonych klinicznych punktów granicznych dla niektórych gatunków, takich jak Candida glabrata czy Aspergillus niger. Zaleca się monitorowanie stężeń azoli u pacjentów, a w przypadku szczepów Aspergillus z obszaru niepewności technicznej (ATU = 2 mg/l) stosować itrakonazol z zapewnieniem odpowiedniej ekspozycji.
Aspergillus fumigatus, Aspergillus niger, blastomikoza, Blastomyces dermatitidis, błona komórkowa grzyba, Candida albicans, Candida dubliniensis, Candida glabrata, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, chromoblastomikoza, Cryptococcus neoformans, dermatofit, działanie przeciwgrzybicze, ergosterol, EUCAST, fuzarioza, grzybica powierzchniowa, grzybica skóry, histoplazmoza, inwazyjna aspergiloza, kokcydioidomikoza, lek przeciwgrzybiczny, łupież pstry, MIC, mukormykoza, onychomikoza, oporność krzyżowa, oporność na azole, sporotrychoza, zakażenie grzybicze, zakażenie inwazyjne, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Flucorta 50 mg
Flucorta, zawierający flukonazol (kod ATC J02AC01), jest triazolowym lekiem przeciwgrzybiczym o mechanizmie działania polegającym na hamowaniu enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14 alfa-lanosterolu, co prowadzi do deficytu ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. Lek wykazuje wysoką selektywność wobec enzymów grzybiczych, minimalnie wpływając na metabolizm leków i gospodarkę hormonalną u ludzi, co potwierdzają badania kliniczne przy dawkach 50 mg/dobę przez 28 dni oraz wyższych (200-400 mg/dobę). Flukonazol jest skuteczny in vitro przeciwko gatunkom Candida (C. albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis), Cryptococcus neoformans i gattii oraz pleśniom endemicznym (Blastomyces dermatiditis, Coccidioides immitis, Histoplasma capsulatum, Paracoccidioides brasiliensis). Wartość MIC koreluje z efektywnością terapeutyczną, a zależność AUC-dawka jest liniowa, co ułatwia optymalizację dawkowania.
azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, blastomykoza, błona komórkowa grzyba, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, działanie przeciwgrzybicze, enzym wątrobowy, fenazon, flukonazol, gospodarka hormonalna, Histoplasma capsulatum, histoplazmoza, hormon adrenokortykotropowy, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, kokcydioidomykoza, lek przeciwgrzybiczny, minimalne stężenie hamujące, Paracoccidioides brasiliensis, parakokocydioidomykoza, patogen grzybiczny, pochodna triazolu, pole pod krzywą stężenia leku, stężenie graniczne flukonazolu, układ enzymatyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Anidulafungin Sandoz 100 mg
Anidulafungina, będąca półsyntetyczną echinokandyną o kodzie ATC J02AX06, działa poprzez selektywne hamowanie syntazy beta-(1,3)-D-glukanu, kluczowego enzymu w biosyntezie ściany komórkowej grzybów, co prowadzi do efektu grzybobójczego wobec drożdżaków Candida oraz aktywności przeciwko wzrostowi grzybni Aspergillus fumigatus. W badaniach in vitro wykazuje skuteczność wobec gatunków Candida, takich jak C. albicans, C. glabrata, C. krusei, C. tropicalis oraz C. parapsilosis, przy czym MIC dla C. albicans wynosi ≤0,03 mg/l, dla C. glabrata, C. tropicalis i C. krusei ≤0,06 mg/l, a dla C. parapsilosis ≤4 mg/l. EUCAST określił wartości graniczne MIC dla wrażliwości i oporności, podkreślając wyższą oporność C. parapsilosis na anidulafunginę. Oporność na echinokandyny, związana z mutacjami w genie docelowym, może prowadzić do oporności krzyżowej na wszystkie echinokandyny, co wymaga ostrożności w interpretacji wyników i monitorowania klinicznego.
3)-D-glukan, aktywność przeciwgrzybicza, Aspergillus fumigatus, Aspergillus nidulans, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, drożdżaki Candida, działanie grzybobójcze, echinokandyna, EUCAST, grzybica inwazyjna, kandydemia, kandydoza rozsiana, lek przeciwgrzybiczny, mechanizm działania, minimalne stężenie hamujące, neutropenia, oporność na echinokandyny, ściana komórkowa grzyba, stężenie graniczne, syntaza beta-(1, zakażenie przełyku - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Anidulafungin Fresenius Kabi 100 mg
Anidulafungina, będąca półsyntetyczną echinokandyną o strukturze lipopeptydowej, działa przeciwgrzybiczo poprzez selektywne hamowanie syntazy beta-(1,3)-D-glukanu, kluczowego enzymu w syntezie ściany komórkowej grzybów, co prowadzi do destabilizacji ich struktury i eliminacji. W badaniach in vitro wykazano skuteczność anidulafunginy wobec klinicznie istotnych gatunków Candida, takich jak C. albicans, C. glabrata, C. parapsilosis, C. krusei oraz C. tropicalis, z różnicami w minimalnych stężeniach hamujących (MIC), np. MIC dla C. parapsilosis wynosi 4 mg/L, podczas gdy dla pozostałych gatunków jest to 0,03–0,06 mg/L. Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) ustalił stężenia graniczne MIC definiujące wrażliwość (S) i oporność (R) dla poszczególnych gatunków Candida, co jest istotne dla interpretacji wyników testów wrażliwości klinicznej.
3)-D-glukanu, anidulafungina, Aspergillus fumigatus, Aspergillus nidulans, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, działanie grzybobójcze, echinokandyna, grzybica rozsiana, immunokompetencja, lek przeciwgrzybiczny, minimalne stężenie hamujące, neutropenia, niewydolność immunologiczna, oporność krzyżowa, parametry farmakokinetyczno-farmakodynamiczne, syntaza beta-(1, zakażenie przełyku - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fluconazole Aurobindo 50 mg
Flukonazol, będący pochodną triazolu (Kod ATC: J02AC01), działa przeciwgrzybiczo poprzez selektywne hamowanie enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14 alfa-lanosterolu, co prowadzi do zaburzenia biosyntezy ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. Lek wykazuje szerokie spektrum działania przeciwko gatunkom Candida (w tym C. albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis), Cryptococcus neoformans, Cryptococcus gattii oraz endemicznych pleśni, takich jak Blastomyces dermatiditis czy Histoplasma capsulatum. Flukonazol charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec enzymów grzybiczych, co przekłada się na korzystny profil bezpieczeństwa, potwierdzony brakiem wpływu na stężenia testosteronu i steroidów przy dawkach terapeutycznych od 50 mg do 400 mg na dobę. W badaniach klinicznych wykazano liniową zależność między dawką a AUC, co koreluje z efektywnością leczenia kandydozy jamy ustnej i kandydemii, jednak skuteczność jest ograniczona w przypadku szczepów o wysokich wartościach MIC.
azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzyba, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, cytochrom P450, dane farmakokinetyczno-farmakodynamiczne, dawka flukonazolu, demetylacja lanosterolu, endogenny steroid, gospodarka hormonalna, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, komórka grzyba, lek przeciwgrzybiczny, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, Paracoccidioides brasiliensis, pochodna triazolu, pole pod krzywą stężenia, spektrum przeciwgrzybicze, steroid, stężenie graniczne, testosteron, wartość MIC, wrażliwość na lek przeciwgrzybiczny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Mycosyst 200 mg
Flukonazol, substancja czynna leku Mycosyst, jest triazolowym lekiem przeciwgrzybiczym działającym poprzez selektywne hamowanie enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14-alfa-lanosterolu, co prowadzi do zahamowania biosyntezy ergosterolu w błonach komórkowych grzybów. Wykazuje szerokie spektrum działania przeciwko gatunkom Candida (m.in. C. albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis), a także Cryptococcus neoformans, Cryptococcus gattii oraz pleśniom endemicznych. Flukonazol charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa, nie wpływając klinicznie na stężenia steroidów przy dawkach od 50 mg do 400 mg na dobę. Wartości MIC oraz epidemiologiczne punkty odcięcia (ECOFF) różnią się w zależności od gatunku, z wyższymi wartościami dla C. guilliermondii i zmniejszoną wrażliwością lub opornością u C. glabrata, C. krusei i C. auris. W badaniach klinicznych wykazano liniową zależność pomiędzy AUC a dawką leku oraz korelację pomiędzy AUC a skutecznością terapii w kandydozie jamy ustnej i kandydemii.
14 alfa-metylosterol, aktywne usuwanie leków, azolowy lek przeciwgrzybiczny, badanie wrażliwości, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzyba, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida dubliniensis, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, cytochrom P450, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, drug efflux, działanie przeciwgrzybicze, endogenny steroid, epidemiologiczny punkt odcięcia, ergosterol, flukonazol, grzyb patogenny, Histoplasma capsulatum, interakcja z fenazonem, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, Mycosyst, nadkażenie, Paracoccidioides brasiliensis, parametr PK/PD, spektrum przeciwgrzybicze, stężenie graniczne, stężenie testosteronu, stymulacja ACTH, triazol przeciwgrzybiczny, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Micafungin Sandoz 100 mg
Mykafungina, substancja czynna Micafungin Sandoz (kod ATC: J02AX05), jest echinokandyną działającą poprzez niekompetycyjne hamowanie syntezy 1,3-β-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność wobec patogenów grzybiczych. W badaniach przedklinicznych wykazano korelację ekspozycji (AUC/MIC) z efektywnością przeciwko Candida albicans (ok. 2400) i Candida glabrata (ok. 1300), wartości osiągalne w zalecanych dawkach terapeutycznych. EUCAST definiuje stężenia graniczne MIC dla Candida spp., np. 0,016 mg/l dla C. albicans i 0,03 mg/l dla C. glabrata, z możliwością oporności związanej z mutacjami w genach Fks1 i Fks2. Mykafungina wykazuje skuteczność przeciwko większości gatunków Candida oraz Aspergillus, choć dla niektórych gatunków (np. C. krusei, C. guilliermondii) dane kliniczne są ograniczone.
3-β-D-glukan, Aspergillus, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida guilliermondii, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, echinokandyna, Fusarium, gen Fks1, hamowanie syntezy, inwazyjna kandydoza, kandydemia, kandydoza przełyku, lek przeciwgrzybiczy, liposomalna amfoterycyna B, mykafungina, neutropenia, profilaktyka zakażeń grzybiczych, przesączanie kłębuszkowe, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, ściana komórkowa grzyba, stężenie graniczne, zakażenie grzybicze układowe, Zygomycetes - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Flucofast 50 mg
Flukonazol, substancja czynna leku Flucofast, jest pochodną triazolu o mechanizmie działania polegającym na selektywnym hamowaniu enzymu cytochromu P450 odpowiedzialnego za demetylację 14-alfa-lanosterolu, co prowadzi do zaburzenia biosyntezy ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. Ten mechanizm skutkuje nagromadzeniem 14-alfa-metylosteroli i utratą integralności błony komórkowej patogenów grzybiczych. Flukonazol wykazuje wysoką selektywność wobec enzymów grzybiczych przy minimalnym wpływie na enzymy ssaków, co przekłada się na korzystny profil bezpieczeństwa. W badaniach klinicznych dawki 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływały na stężenia testosteronu u mężczyzn ani steroidów u kobiet, a dawki 200-400 mg/dobę nie zaburzały odpowiedzi hormonalnej po stymulacji ACTH. Ponadto, flukonazol w dawce 50 mg nie wpływa na metabolizm fenazonu, co potwierdza brak istotnych interakcji farmakokinetycznych.
14 alfa-metylosterole, azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa patogenu, Candida albicans, Candida glabrata, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P450, dawka pojedyncza, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów, Histoplasma capsulatum, hormon adrenokortykotropowy, infekcja grzybicza, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, minimalne stężenie hamujące, nadkażenie, Paracoccidioides brasiliensis, pochodna triazolu, pole pod krzywą, stężenie graniczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Micafungin Accord 100 mg
Mykafungina, klasyfikowana jako lek przeciwgrzybiczy z grupy echinokandyn (kod ATC: J02AX05), działa poprzez niekompetycyjne hamowanie syntezy 1,3-β-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia jej selektywność i bezpieczeństwo stosowania. Wykazuje efekt grzybobójczy wobec większości gatunków Candida oraz silne hamowanie wzrostu Aspergillus. W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że skuteczność mykafunginy koreluje z wartością AUC/MIC, osiągając progi około 2400 dla C. albicans i 1300 dla C. glabrata. Progi wrażliwości według EUCAST (wersja 10.0) dla Candida albicans i glabrata wynoszą MIC ≤0,016 mg/L i ≤0,03 mg/L odpowiednio, natomiast dla C. parapsilosis próg wynosi 2 mg/L. Opisano przypadki oporności związane z mutacjami w genach Fks1 i Fks2, co może wiązać się z opornością krzyżową na inne echinokandyny.
3-β-D-glukan, Aspergillus, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida guilliermondii, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, echinokandyna, flukonazol, Fusarium, gen Fks1, gen Fks2, inwazyjna kandydoza, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kandydoza, kandydoza przełyku, lek przeciwgrzybiczny, liposomalna amfoterycyna B, minimalne stężenie hamujące, mykafungina, neutropenia, przesączanie kłębuszkowe, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, ściana komórkowa grzyba, syntaza glikanu, układowe zakażenie grzybicze, zakażenie grzybicze, Zygomycetes - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Pirolam 10 mg/g
Pirolam w postaci żelu zawiera cyklopiroks z olaminą w stężeniu 10 mg/g i jest wskazany do leczenia szerokiego spektrum grzybic skóry, obejmujących zarówno skórę gładką, owłosioną, stopy, jak i podudzia. Preparat wykazuje skuteczność przeciwko licznym patogenom dermatologicznym, w tym dermatofitom (Trichophyton rubrum, T. mentagrophytes, Epidermophyton floccosum, Microsporum canis, M. gypseum), drożdżakom (Candida albicans, C. tropicalis, C. krusei, C. parapsilosis, Malassezia furfur) oraz innym grzybom patogennym (Cryptococcus neoformans, Aspergillus fumigatus). Dzięki wysokiemu stężeniu substancji czynnej, żel zapewnia efektywne zwalczanie zakażeń grzybiczych o różnorodnej etiologii.
Aspergillus fumigatus, Candida albicans, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Cryptococcus neoformans, cyklopiroks z olaminą, dermatofit, drożdżak, działanie przeciwgrzybicze, Epidermophyton floccosum, grzybica podudzi, grzybica skóry gładkiej, grzybica skóry owłosionej, grzybica stóp, infekcja dermatologiczna, Malassezia furfur, Microsporum canis, Microsporum gypseum, patogen grzybiczny, Pityrosporum ovale, Trichophyton mentagrophytes, Trichophyton rubrum, zakażenie grzybicze skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica paznokci – Epidemiologia
Grzybica paznokci (onychomycosis) stanowi około 50% wszystkich chorób paznokci i 30% grzybic skóry, z globalną częstością występowania około 5,5%, choć wartości te różnią się regionalnie (np. 3-13,8% w Ameryce Północnej, do 27% w Europie, do 20% w Azji Wschodniej). Choroba dotyka głównie paznokci stóp (około 7-krotnie częściej niż rąk), a ryzyko wzrasta znacząco z wiekiem – u osób powyżej 70 lat częstość może sięgać 50-90%. Czynniki ryzyka obejmują zaawansowany wiek, cukrzycę (1,9-2,8-krotnie zwiększone ryzyko), łuszczycę, immunosupresję, choroby naczyń obwodowych, urazy paznokci, a także styl życia (np. noszenie obuwia okluzyjnego, aktywność sportowa). Dominującymi patogenami są dermatofity (60-70% zakażeń), głównie Trichophyton rubrum (około 45%), ale także drożdżaki (10-20%) i grzyby niedermatofitowe (30-40%), których udział rośnie w cieplejszych klimatach. Wzrost oporności na terbinafinę, zwłaszcza w Indiach i Europie, stanowi istotne wyzwanie terapeutyczne.
antybiotykoterapia, Aspergillus, badanie histopatologiczne, badanie KOH, badanie mikologiczne, Candida, Candida albicans, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, choroba naczyń obwodowych, cukrzyca, dermatofitoza, dermatofity, drożdżaki Candida, dystroficzna grzybica paznokci, Epidermophyton, grzybica paznokci, grzybica stóp, hemodializa, hodowla grzybów, immunosupresja, lek przeciwgrzybiczny, łuszczyca, martwica, nawracająca grzybica, nefropatia cukrzycowa, onychomycosis, proksymalna podpaznokciowa grzybica paznokci, Scytalidium, Trichophyton indotineae, Trichophyton interdigitale, Trichophyton mentagrophytes, Trichophyton rubrum, wodorotlenek potasu, zaburzenie odporności, zakażenie grzybicze, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica pochwy – Etiologia i przyczyny
Grzybica pochwy, wywoływana głównie przez Candida albicans (ok. 90% przypadków), stanowi drugą co do częstości przyczynę zapalenia pochwy (20-25%), ustępując bakteryjnej waginozie. Patogeneza opiera się na zaburzeniu równowagi mikrobiologicznej pochwy, gdzie Lactobacillus utrzymuje niskie pH (kwas mlekowy) i hamuje wzrost patogenów. Czynniki predysponujące obejmują stosowanie antybiotyków (25-33% ryzyka infekcji), zmiany hormonalne (ciąża, doustna antykoncepcja, HTZ), cukrzycę ze słabą kontrolą glikemii, immunosupresję (HIV/AIDS, leczenie immunosupresyjne) oraz czynniki środowiskowe i styl życia. Nawracająca grzybica pochwy (≥4 epizodów/rok) dotyczy około 5% kobiet i może wiązać się z tworzeniem biofilmu Candida oraz genetyczną predyspozycją do nadmiernej odpowiedzi immunologicznej.
antybiotyk o szerokim spektrum, antybiotykoterapia, bakterie kwasu mlekowego, bakteryjna waginoza, biofilm, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, diafragma, grzybica pochwy, grzybnia, HIV/AIDS, hormonalna terapia zastępcza, infekcja oportunistyczna, inhibitor SGLT2, irygacja pochwy, kortykosteroid, Lactobacillus, leczenie immunosupresyjne, lek przeciwgrzybiczny, nawracająca infekcja, oporność na azole, PCR, posiew mykologiczny, przeszczep narządu, radioterapia, wkładka domaciczna, zapalenie pochwy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Pirolam 10 mg/g
Pirolam to zawiesina na skórę o stężeniu 10 mg/g cyklopiroksu z olaminą, wykazująca szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego. Preparat jest wskazany do leczenia grzybic skóry gładkiej, owłosionej, stóp oraz podudzi, skuteczny przeciwko dermatofitom (Trichophyton rubrum, T. mentagrophytes, Epidermophyton floccosum, Microsporum canis, M. gypseum), drożdżakom z rodzaju Candida (C. albicans, C. tropicalis, C. krusei, C. parapsilosis), a także Cryptococcus neoformans, Aspergillus fumigatus i Malassezia furfur. Terapia trwa zwykle od 2 do 4 tygodni, w zależności od lokalizacji i nasilenia zakażenia, z zaleceniem kontynuacji leczenia po ustąpieniu objawów w celu zapobiegania nawrotom.
Aspergillus fumigatus, aspergiloza, Candida albicans, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Cryptococcus neoformans, cyklopiroks, dermatofity, drożdżaki, Epidermophyton floccosum, grzybica owłosionej skóry głowy, grzybica pachwin, grzybica paznokci, grzybica podudzi, grzybica skórna, grzybica skóry gładkiej, grzybica skóry owłosionej, grzybica stóp, kandydoza, kandydoza skórna, kryptokokoza, łupież pstry, Malassezia furfur, Microsporum canis, Microsporum gypseum, Pirolam, rumień, Trichophyton mentagrophytes, Trichophyton rubrum, zapalenie mieszków włosowych, złuszczanie naskórka - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Micafungin Day Zero 50 mg
Mykafungina, substancja czynna preparatu Micafungin Day Zero, jest echinokandyną działającą poprzez niekompetycyjne hamowanie syntezy 1,3-β-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność wobec patogenów grzybiczych. Preparat dostępny jest w dawkach 50 mg i 100 mg do infuzji dożylnej. W badaniach farmakodynamicznych wykazano, że skuteczność mykafunginy koreluje z parametrem AUC/MIC, z wartościami około 2400 dla C. albicans i 1300 dla C. glabrata, co jest osiągalne w zalecanych dawkach. EUCAST określił progi MIC dla różnych gatunków Candida, np. 0,016 mg/L dla C. albicans i 0,03 mg/L dla C. glabrata, z zauważalnym wzrostem MIC dla C. tropicalis, C. krusei i C. guilliermondii. Opisano również mechanizmy oporności, w tym mutacje w genach Fks1 i Fks2, które mogą powodować zmniejszoną wrażliwość na echinokandyny i oporność krzyżową w tej grupie leków.
3-β-D-glukan, Aspergillus, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida guilliermondii, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, dysfagia, działanie grzybobójcze, echinokandyny, flukonazol, Fusarium, infekcja Aspergillus, inwazyjne zakażenia grzybicze, kandydemia, kandydoza przełyku, lek przeciwgrzybiczny, liposomalna amfoterycyna B, minimalne stężenie hamujące, mykafungina, neutropenia, oporność krzyżowa, przesączanie kłębuszkowe, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, syntaza glikanu, Zygomycetes - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Micafungin Teva 50 mg
Mykafungin Teva, lek przeciwgrzybiczy z grupy echinokandyn, działa poprzez niekompetycyjne hamowanie syntezy 1,3-β-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność i bezpieczeństwo stosowania u ludzi. Preparat dostępny jest w formie proszku do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji w dawkach 50 mg i 100 mg. W badaniach klinicznych wykazano skuteczność mykafunginy w leczeniu kandydemii i inwazyjnej kandydozy, z powodzeniem terapeutycznym około 89,6% u dorosłych i 72,9% u dzieci, porównywalnym do liposomalnej amfoterycyny B, ale z lepszym profilem tolerancji, m.in. mniejszym spadkiem przesączania kłębuszkowego (p<0,001) oraz rzadszymi reakcjami związanymi z podawaniem dożylnym (p=0,001). Wartości graniczne MIC ustalone przez EUCAST dla Candida albicans i Candida glabrata wynoszą odpowiednio 0,016 mg/L i 0,03 mg/L, co jest istotne przy ocenie wrażliwości szczepów i planowaniu terapii.
3-β-D-glukan, Aspergillus, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, działanie grzybobójcze, echinokandyna, flukonazol, Fusarium, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kandydoza, kandydoza przełyku, lek przeciwgrzybiczny, liposomalna amfoterycyna B, minimalne stężenie hamujące, mykafungina, neutropenia, oporność krzyżowa, przesączanie kłębuszkowe, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, Zygomycetes - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Flucorta 200 mg
Flukonazol, substancja czynna leku Flucorta, jest pochodną triazolu o kodzie ATC J02AC01, wykazującą działanie przeciwgrzybicze poprzez selektywne hamowanie demetylacji 14 alfa-lanosterolu zależnej od cytochromu P-450, co prowadzi do utraty ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. W badaniach klinicznych dawki 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływały na stężenia testosteronu u mężczyzn ani steroidów u kobiet, a dawki 200-400 mg/dobę nie zmieniały istotnie poziomów endogennych steroidów ani odpowiedzi na ACTH. Flukonazol wykazuje szerokie spektrum działania in vitro wobec Candida albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis, Cryptococcus neoformans, C. gattii oraz endemicznych grzybów pleśniowych, jednak Candida krusei jest oporna, a C. glabrata wykazuje zmienną wrażliwość. Wartość minimalnego stężenia hamującego (MIC) koreluje z efektywnością terapeutyczną, a zależność AUC/dawka jest liniowa, co potwierdza związek między ekspozycją na lek a skutecznością kliniczną w kandydozie jamy ustnej i kandydemii.
14 alfa-lanosterol, ACTH, azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, blastomykoza, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, cytochrom P450, ergosterol, EUCAST, fenazon, flukonazol, Histoplasma capsulatum, histoplazmoza, hormon adrenokortykotropowy, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, kokcydioidomykoza, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, lek przeciwgrzybiczny, minimalne stężenie hamujące, Paracoccidioides brasiliensis, pochodna triazolu, pole pod krzywą stężenia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Micafungin Teva 100 mg
Mykafungina, lek przeciwgrzybiczy z grupy echinokandyn (kod ATC: J02AX05), działa poprzez niekompetycyjne hamowanie syntezy 1,3-β-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność wobec patogenów grzybiczych. Wykazuje szerokie spektrum działania, obejmujące grzybobójcze efekty wobec większości gatunków Candida oraz hamowanie wzrostu Aspergillus. W badaniach farmakokinetyczno-farmakodynamicznych wykazano, że stosunek AUC/MIC dla Candida albicans wynosi około 2400, a dla Candida glabrata około 1300, co jest osiągalne w zalecanych dawkach. EUCAST określił kliniczne wartości graniczne MIC dla mykafunginy: dla C. albicans i C. glabrata wynoszą one odpowiednio 0,016 mg/L i 0,03 mg/L, z uwzględnieniem obszaru niepewności technicznej (ATU) na poziomie 0,03 mg/L. Zgłaszano przypadki oporności związane z mutacjami w genach Fks1 i Fks2, co może powodować oporność krzyżową z innymi echinokandynami.
3-β-D-glukan, Aspergillus, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida guilliermondii, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, działanie grzybobójcze, echinokandyny, flukonazol, Fusarium, gen Fks1, inwazyjna kandydoza, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kandydoza, kandydoza przełyku, leczenie pierwszego rzutu, lek przeciwgrzybiczny, liposomalna amfoterycyna B, MIC, minimalne stężenie hamujące, mykafungina, neutropenia, oporność krzyżowa, profilaktyka zakażeń grzybiczych, przesączanie kłębuszkowe, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, syntaza glikanu, Zygomycetes - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Micafungin Viatris 100 mg
Mykafungina, należąca do grupy echinokandyn (kod ATC: J02AX05), wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego, szczególnie wobec Candida spp. i Aspergillus spp. Mechanizm działania polega na niekompetycyjnym hamowaniu syntezy 1,3-β-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność wobec patogenów grzybiczych. W badaniach przedklinicznych wykazano korelację ekspozycji (AUC/MIC) z efektywnością terapeutyczną, z wartościami około 2400 dla C. albicans i 1300 dla C. glabrata. Według EUCAST, stężenia graniczne MIC dla mykafunginy wynoszą m.in. 0,016 mg/l dla C. albicans i 0,03 mg/l dla C. glabrata, przy czym oporność wiąże się z mutacjami w genach FKS1 i FKS2. W badaniach klinicznych mykafungina (100 mg/dobę lub 2 mg/kg mc./dobę) wykazała równoważną skuteczność wobec liposomalnej amfoterycyny B (3 mg/kg mc.) w leczeniu kandydemii i inwazyjnej kandydozy, z lepszym profilem tolerancji i mniejszym wpływem na funkcję nerek (p<0,001).
3-β-D-glukan, Aspergillus, Candida, Candida albicans, Candida glabrata, Candida guilliermondii, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, działanie grzybobójcze, echinokandyna, flukonazol, Fusarium, gen Fks1, gen Fks2, grzybica układowa, HSCT, infekcja Aspergillus, infekcja Candida, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kandydoza przełyku, lek przeciwgrzybiczny, liposomalna amfoterycyna B, mechanizm działania leku, minimalne stężenie hamujące, mykafungina, neutropenia, oporność krzyżowa, przesączanie kłębuszkowe, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, ściana komórkowa grzyba, zakażenie oportunistyczne, Zygomycetes - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Itrax 100 mg
Itrakonazol, substancja czynna leku Itrax, jest triazolowym lekiem przeciwgrzybiczym o szerokim spektrum działania, stosowanym ogólnie w terapii zakażeń grzybiczych. Jego mechanizm polega na hamowaniu syntezy ergosterolu, kluczowego składnika błony komórkowej grzybów, co prowadzi do destabilizacji struktury komórkowej patogenów. Farmakokinetyka i farmakodynamika itrakonazolu wymagają dalszych badań. Punkty graniczne wrażliwości według CLSI dla Candida spp. wynoszą: wrażliwość ≤0,125 µg/ml, wrażliwość zależna od dawki 0,25-0,5 µg/ml, oporność ≥1 µg/ml. Dla Aspergillus spp. według EUCAST: wrażliwość ≤1 mg/l, oporność >2 mg/l. Itrakonazol skutecznie hamuje wzrost wielu klinicznie istotnych grzybów, w tym Candida albicans, Aspergillus spp., Blastomyces dermatitidis, Histoplasma spp., Cryptococcus neoformans oraz dermatofitów i innych drożdżaków.
Aspergillus flavus, Aspergillus fumigatus, Aspergillus nidulans, Aspergillus terreus, Blastomyces dermatitidis, błona komórkowa grzyba, Candida, Candida albicans, Candida dubliniensis, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Cryptococcus neoformans, dermatofit, drożdżak, działanie przeciwgrzybicze, Epidermophyton floccosum, ergosterol, Fusarium, grzyb dimorficzny, grzyb patogenny, Histoplasma, lek przeciwgrzybiczny, Microsporum, Mucor, mutacja punktowa, oporność krzyżowa, oporność na lek, Paracoccidioides brasiliensis, pleśń, pochodna triazolu, powierzchniowe zakażenie grzybicze, Rhizomucor, Rhizopus, Scedosporium, Scopulariopsis, terapia przeciwgrzybicza, triazol, Trichophyton, zakażenie grzybicze, zakażenie inwazyjne, Zygomycetes - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Anidulafungina Accord 100 mg
Anidulafungina, będąca półsyntetyczną echinokandyną, działa poprzez selektywne hamowanie syntazy beta-(1,3)-D-glukanu, co prowadzi do zahamowania syntezy ściany komórkowej grzybów. Wykazuje działanie grzybobójcze wobec gatunków Candida (m.in. C. albicans, C. glabrata, C. tropicalis, C. krusei, C. parapsilosis) oraz przeciwko Aspergillus fumigatus. Wartości graniczne MIC dla Candida albicans wynoszą ≤0,03 mg/l (wrażliwe) i >0,03 mg/l (oporne), natomiast dla C. parapsilosis odpowiednio ≤0,004 mg/l i >4 mg/l. Mutacje w genie docelowym mogą powodować oporność krzyżową na echinokandyny, w tym anidulafunginę. W badaniach na modelach zwierzęcych anidulafungina skutecznie redukowała obciążenie grzybicze i przedłużała przeżycie zwierząt z zakażeniami Candida, w tym szczepami opornymi na flukonazol.
anidulafungina, Aspergillus fumigatus, bezwzględna liczba neutrofili, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, drogi żółciowe, drożdżaki Candida, działanie grzybobójcze, echinokandyna, eradykacja, grzybica rozsiana, jama opłucna, jama otrzewnowa, kandydemia, kandydoza inwazyjna, lek przeciwgrzybiczny, lipopeptyd, minimalne stężenie hamujące, mutacja genu, neutropenia, niewydolność immunologiczna, oporność krzyżowa, oporność na echinokandyny, populacja MITT, ropień wewnątrzbrzuszny, skala APACHE II, stężenie graniczne, syntaza beta-D-glukanu, zakażenie tkanek głębokich, zapalenie kości i szpiku, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie wsierdzia - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Flumycon 200 mg
Flukonazol, pochodna triazolu, jest lekiem przeciwgrzybiczym stosowanym ogólnie (kod ATC: J02AC01) w formie kapsułek o dawkach 50 mg, 100 mg, 150 mg i 200 mg. Jego mechanizm działania polega na selektywnym hamowaniu enzymatycznej demetylacji 14 alfa-lanosterolu zależnej od cytochromu P-450, co prowadzi do zaburzenia biosyntezy ergosterolu i uszkodzenia błony komórkowej grzybów. Flukonazol wykazuje wysoką skuteczność in vitro wobec Candida albicans, C. parapsilosis i C. tropicalis, natomiast C. glabrata wykazuje zmniejszoną wrażliwość, a C. krusei i C. auris są oporne. Wartości MIC oraz epidemiologiczne punkty odcięcia (ECOFF) różnią się między gatunkami, co ma znaczenie kliniczne, gdyż wyższe MIC korelują z mniejszą skutecznością terapii. Dawkowanie flukonazolu wykazuje liniową zależność z AUC, a dawki od 50 mg do 400 mg na dobę nie wpływają istotnie na profil steroidowy u zdrowych osób.
azolowy lek przeciwgrzybiczy, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzyba, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, epidemiologiczny punkt odcięcia, flukonazol, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczy, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, Paracoccidioides brasiliensis, pochodna triazolu, stężenie graniczne flukonazolu, wartość AUC, wrażliwość in vitro - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica pochwy – Epidemiologia
Grzybica pochwy (VVC) jest jedną z najczęstszych infekcji dróg rodnych u kobiet w wieku reprodukcyjnym, odpowiadającą za około 33% przypadków zapalenia sromu i pochwy. Candida albicans stanowi około 90% etiologii, a pozostałe 10% to głównie gatunki niealbicans, takie jak Candida glabrata. Epidemiologicznie, 70-75% kobiet doświadcza co najmniej jednego epizodu VVC w życiu, a 20% rocznie. Nawracająca grzybica pochwy (RVVC), definiowana jako ≥4 epizody potwierdzone mikrobiologicznie w ciągu roku, dotyczy około 8% kobiet z VVC. Diagnostyka opiera się na badaniu mikroskopowym (czułość ~50%), posiewie mikrobiologicznym oraz metodach molekularnych PCR, co jest szczególnie istotne w przypadkach przewlekłych i nawracających. Czynniki ryzyka obejmują zmiany hormonalne (ciąża, stosowanie estrogenów, menopauza), cukrzycę, immunosupresję, stosowanie antybiotyków oraz czynniki środowiskowe i behawioralne.
antybiotyk o szerokim spektrum, badanie mikroskopowe wydzieliny, bakteryjna waginoza, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, flukonazol, grzybica pochwy, immunosupresja, irygacja pochwy, itrakonazol, ketokonazol, klotrymazol, kolonizacja bezobjawowa, kortykosteroid, nawracająca grzybica pochwy, oporność na leki przeciwgrzybicze, posiew mikrobiologiczny, przeszczep, Saccharomyces cerevisiae, wkładka wewnątrzmaciczna, zakażenie HIV, zapalenie sromu i pochwy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Flumycon 150 mg
Flukonazol, lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli (kod ATC: J02AC01), działa poprzez selektywne hamowanie enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14 alfa-lanosterolu, co prowadzi do zaburzenia biosyntezy ergosterolu i uszkodzenia błony komórkowej grzybów. W badaniach klinicznych wykazano, że dawki flukonazolu od 50 mg do 400 mg/dobę nie wpływają istotnie na stężenia endogennych steroidów u ludzi. Lek wykazuje szerokie spektrum działania przeciwko gatunkom Candida (np. C. albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis), choć Candida glabrata cechuje się zmniejszoną wrażliwością, a C. krusei i C. auris są oporne. Flukonazol jest także aktywny wobec Cryptococcus neoformans, Cryptococcus gattii oraz endemicznych pleśni, takich jak Blastomyces dermatiditis czy Histoplasma capsulatum. Wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC) korelują z efektywnością terapeutyczną, a wyższe MIC wiążą się z mniejszym prawdopodobieństwem wyzdrowienia.
azolowy lek przeciwgrzybiczny, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, błona komórkowa grzyba, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Coccidioides immitis, Cryptococcus gattii, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, demetylacja lanosterolu, działanie przeciwgrzybicze, endogenne steroidy, epidemiologiczny punkt odcięcia, farmakodynamika, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczny, lekowrażliwość, mechanizm działania leku, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, Paracoccidioides brasiliensis, pole pod krzywą stężenia, stężenie graniczne flukonazolu, stężenie graniczne MIC, testosteron w osoczu, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna