grzybica powierzchniowa
Grzybica powierzchniowa to infekcja grzybicza dotycząca zewnętrznych warstw skóry, włosów lub paznokci. Najczęstszymi czynnikami etiologicznymi są dermatofity (Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton), drożdżaki (głównie z rodzaju Candida) oraz grzyby pleśniowe. Zakażenie szerzy się przez bezpośredni kontakt z zakażoną osobą, zwierzęciem lub pośrednio poprzez przedmioty skażone elementami grzybni.
Klinicznie grzybica powierzchniowa może objawiać się jako grzybica skóry gładkiej (tinea corporis), grzybica stóp (tinea pedis), grzybica pachwin (tinea cruris), grzybica owłosionej skóry głowy (tinea capitis), grzybica paznokci (onychomycosis) lub łupież pstry (pityriasis versicolor). Zmiany mają charakter rumieniowo-złuszczający, często z tendencją do szerzenia się obwodowo i centralnego ustępowania, co tworzy charakterystyczny wzór „pierścienia”.
Diagnostyka grzybicy powierzchniowej opiera się na badaniu mikroskopowym bezpośrednim, hodowli mykologicznej oraz w wybranych przypadkach badaniach histopatologicznych lub molekularnych. Leczenie obejmuje stosowanie leków przeciwgrzybiczych miejscowych (pochodne azolowe, amorolfina, cyklopiroksolamina) lub ogólnoustrojowych (terbinafina, itrakonazol, flukonazol) w zależności od rozległości zmian i lokalizacji zakażenia.
Profilaktyka grzybicy powierzchniowej polega na utrzymywaniu prawidłowej higieny osobistej, unikaniu dzielenia się przedmiotami osobistego użytku, noszeniu przewiewnego obuwia i odzieży oraz odpowiednim postępowaniu w przypadku zwiększonego ryzyka zakażenia, np. w obiektach sportowych czy basenach.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Monoetanoloamid kwasu undecylenowego – Właściwości farmakodynamiczne
Monoetanoloamid kwasu undecylenowego, będący pochodną kwasu undecylenowego, wykazuje silne działanie przeciwgrzybicze, przewyższające aktywność samego kwasu. Mechanizm jego działania, choć nie do końca poznany, obejmuje hamowanie proliferacji komórek grzybów, w tym przekształcania drożdżaków w strzępki grzybni, zakłócanie biosyntezy kwasów tłuszczowych oraz zmianę pH cytoplazmy. Substancja działa zarówno grzybostatycznie, jak i grzybobójczo, w zależności od stężenia, i jest skuteczna wobec patogenów takich jak Epidermophyton floccosum, Trichophyton spp. oraz Microsporum audouini, a także w mniejszym stopniu na Candida spp. Działanie bakteriobójcze jest obecne, lecz znacznie słabsze. W badaniach in vitro stężenia grzybostatyczne i grzybobójcze dla różnych drobnoustrojów wynoszą m.in.: Microsporum gypseum – 200 μg/ml (0,02%) i 500 μg/ml (0,05%), Trichophyton mentagrophytes – 200 μg/ml (0,0002%)* i 100 μg/ml (0,01%), Candida albicans – 200 μg/ml (0,02%) i 1000 μg/ml (0,1%).
biosynteza kwasów tłuszczowych, Candida, Candida albicans, cynk undecylenian, działanie bakteriobójcze, działanie grzybobójcze, działanie grzybostatyczne, działanie przeciwgrzybicze, Epidermophyton floccosum, grzybica powierzchniowa, kwas undecylenowy, łupież pstry, Microsporum audouini, Microsporum gypseum, monoetanoloamid kwasu undecylenowego, Pitysporan ovale, postać farmaceutyczna, proliferacja komórek grzybów, strzępki grzybni, tinea cutis glabrae, tinea faciei, tinea inguinalis, tinea manuum, tinea pedis, Trichophyton, Trichophyton mentagrophytes - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ketokonazol 200 mg
Ketokonazol, pochodna imidazolu z grupy leków przeciwgrzybiczych (kod ATC: J02AB02), dostępny w tabletkach po 200 mg, działa poprzez hamowanie syntezy ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. Mechanizm ten polega na specyficznym wiązaniu z lanosterolo-14-alfademetylazą, enzymem cytochromu P450, co prowadzi do utraty integralności błony i śmierci komórki grzybiczej. Dodatkowo, w przypadku Candida spp., ketokonazol zaburza przejście patogenu w formę micelarną, ograniczając jego patogenność. Lek wykazuje szerokie spektrum działania przeciw dermatofitom (Microsporum, Epidermatophyton, Trichophyton), drożdżakom (Candida albicans, Cryptococcus neoformans, Pityrosporum), grzybom dimorficznym (Coccidioides immitis, Histoplasma capsulatum, Paracoccidioides brasiliensis) oraz innym patogenom (Sporotrichum schenckii, Phialophora spp., Blastomyces dermatiditis).
Candida, chromomikoza, cytochrom P450, dermatofity, drożdżaki, ergosterol, grzyb dimorficzny, grzybica paznokci, grzybica powierzchniowa, grzybica układowa, histoplazmoza, kandydoza błony śluzowej, kandydoza pochwy, ketokonazol, kokcydioidomikoza, lanosterolo-14-alfademetylaza, lek przeciwgrzybiczny, łupież pstry, parakokcydioidomikoza, pochodna imidazolu, postać micelarna, spektrum przeciwgrzybicze - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Orungal 100 mg
Itrakonazol, będący pochodną triazolu i substancją czynną leku Orungal, wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego poprzez hamowanie syntezy ergosterolu, kluczowego składnika błony komórkowej grzybów. Jego skuteczność potwierdzono in vitro przy stężeniach MIC zwykle ≤1 μg/ml wobec licznych patogenów, w tym Candida spp. (np. C. albicans, C. tropicalis, C. parapsilosis, C. dubliniensis), Aspergillus spp. (A. fumigatus, A. flavus, A. nidulans, A. terreus), a także Blastomyces dermatitidis, Cryptococcus neoformans, Histoplasma spp. i innych. Punkty graniczne MIC według EUCAST (wersja 10.0, od 04.02.2020) dla wrażliwości wynoszą m.in. 0,06 mg/l dla C. albicans i 1 mg/l dla A. fumigatus, przy czym brak jest ustalonych klinicznych punktów granicznych dla niektórych gatunków, takich jak Candida glabrata czy Aspergillus niger. Zaleca się monitorowanie stężeń azoli u pacjentów, a w przypadku szczepów Aspergillus z obszaru niepewności technicznej (ATU = 2 mg/l) stosować itrakonazol z zapewnieniem odpowiedniej ekspozycji.
Aspergillus fumigatus, Aspergillus niger, blastomikoza, Blastomyces dermatitidis, błona komórkowa grzyba, Candida albicans, Candida dubliniensis, Candida glabrata, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, chromoblastomikoza, Cryptococcus neoformans, dermatofit, działanie przeciwgrzybicze, ergosterol, EUCAST, fuzarioza, grzybica powierzchniowa, grzybica skóry, histoplazmoza, inwazyjna aspergiloza, kokcydioidomikoza, lek przeciwgrzybiczny, łupież pstry, MIC, mukormykoza, onychomikoza, oporność krzyżowa, oporność na azole, sporotrychoza, zakażenie grzybicze, zakażenie inwazyjne, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Mykodermina (30 mg + 100 mg)/g
Mykodermina to puder leczniczy zawierający 30 mg monoetanoloamidu kwasu undecylenowego oraz 100 mg undecylenianu cynku w 1 g preparatu, klasyfikowany jako lek przeciwgrzybiczy do stosowania miejscowego (kod ATC: D01AE). Preparat jest wskazany do leczenia powierzchniowych grzybic skóry, takich jak tinea pedis, tinea inguinalis, tinea cutis glabrae, tinea faciei oraz tinea manuum. Monoetanoloamid kwasu undecylenowego i undecylenian cynku wykazują działanie grzybostatyczne i w wyższych stężeniach grzybobójcze, szczególnie wobec Epidermophyton floccosum, Trichophyton spp. oraz Microsporum audouini, a także słabsze działanie wobec drożdżaków Candida spp. Preparat w formie pudru jest dedykowany do leczenia powierzchniowego, co jest zgodne z hierarchią skuteczności penetracji substancji czynnych przez skórę (pudry < okłady < papki < pasty < oleje < maści).
bakteria Gram-dodatnia, bakteria Gram-ujemna, biosynteza kwasów tłuszczowych, Candida, Candida albicans, działanie grzybobójcze, działanie grzybostatyczne, Epidermophyton, Epidermophyton floccosum, grzyb drożdżakopodobny, grzybica pachwin, grzybica powierzchniowa, grzybica rąk, grzybica skóry gładkiej, grzybica stóp, grzybica twarzy, lek przeciwgrzybiczny miejscowy, łupież pstry, Microsporum audouini, Microsporum gypseum, monoetanoloamid kwasu undecylenowego, Pitysporan ovale, tinea cutis glabrae, tinea faciei, tinea inguinalis, tinea manuum, tinea pedis, Trichophyton, Trichophyton mentagrophytes, undecylenian cynku, właściwość bakteriobójcza, zakażenie grzybicze skóry - Leksykon substancji czynnych
Cynku undecylenian – Właściwości farmakodynamiczne
Cynku undecylenian (Zinci undecylenas) jest substancją z grupy innych leków przeciwgrzybiczych do stosowania miejscowego (kod ATC: D01AE), wykorzystywaną w preparatach takich jak Mykodermina i Unguentum undecylenicum do leczenia powierzchniowych grzybic skóry, w tym tinea pedis, tinea inguinalis, tinea cutis glabrae, tinea faciei oraz tinea manuum. Mechanizm działania polega na hamowaniu proliferacji grzybów, w tym blokowaniu przekształcania drożdżaków w strzępki grzybni, zakłócaniu biosyntezy kwasów tłuszczowych oraz zmianie pH cytoplazmy komórek grzybów. Cynku undecylenian wykazuje działanie grzybostatyczne i w wyższych stężeniach grzybobójcze, szczególnie wobec dermatofitów z rodzajów Epidermophyton, Trichophyton i Microsporum, a także słabsze wobec Candida spp. Dodatkowo posiada właściwości bakteriobójcze, choć słabsze niż przeciwgrzybicze, oraz działanie ściągające i przeciwzapalne, co jest korzystne w terapii miejscowej.
bakteria Gram-dodatnia, bakteria Gram-ujemna, biosynteza kwasów tłuszczowych, Candida, Candida albicans, cynku undecylenian, dermatofity, działanie bakteriobójcze, działanie grzybobójcze, działanie grzybostatyczne, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwgrzybicze, działanie ściągające, Epidermophyton floccosum, grzybica pachwin, grzybica powierzchniowa, grzybica powierzchniowa skóry, grzybica rąk, grzybica skóry gładkiej, grzybica stóp, grzybica twarzy, kwas undecylenowy, lek przeciwgrzybiczny, łupież pstry, Microsporum, Microsporum gypseum, monoetanoloamid kwasu undecylenowego, Pitysporan ovale, proliferacja komórek grzybów, strzępka grzybni, test Amesa, tinea cutis glabrae, tinea faciei, tinea inguinalis, tinea manuum, tinea pedis, Trichophyton, Trichophyton mentagrophytes - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Fluconazin
Flukonazol w postaci syropu Fluconazin 5 mg/ml wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentów z poważnymi schorzeniami, takimi jak AIDS czy nowotwory, ze względu na obserwowane zmiany parametrów wątrobowych, nerkowych oraz hematologicznych. Hepatotoksyczność, w tym martwica wątroby, choć rzadka i często związana z jednoczesnym stosowaniem innych leków hepatotoksycznych, wymaga monitorowania funkcji wątroby i przerwania terapii w przypadku objawów niewydolności. Ponadto, flukonazol może wywoływać poważne reakcje skórne, takie jak DRESS, zespół Stevensa-Johnsona czy zespół Lyella, szczególnie u pacjentów z AIDS. W przypadku grzybic powierzchniowych każda wysypka wymaga natychmiastowego odstawienia leku, natomiast w zakażeniach inwazyjnych kontynuacja jest możliwa przy ścisłej kontroli klinicznej. Wystąpienie zmian pęcherzykowych lub rumienia wielopostaciowego stanowi bezwzględne wskazanie do przerwania terapii.
arytmia, bradykardia zatokowa, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, częstoskurcz komorowy wielokształtny, DRESS, efekt przeczyszczający, flukonazol, glikol propylenowy, grzybica powierzchniowa, hepatotoksyczność, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kandydoza układowa, lek przeciwgrzybiczny, martwica kanalików nerkowych, martwica wątroby, nietolerancja fruktozy, niewydolność serca, ostra niewydolność nerek, reakcja anafilaktyczna, reakcja skórna, rumień wielopostaciowy, torsade de pointes, wydłużenie odcinka QT, zespół Lyella, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Hascofungin 10 mg/ml
Hascofungin w postaci płynu do stosowania na skórę o stężeniu 10 mg/ml, zawierający substancję czynną cyklopiroks z olaminą, jest wskazany do miejscowego leczenia szerokiego spektrum zakażeń grzybiczych skóry. Preparat wykazuje skuteczność przeciwko dermatofitom (Trichophyton rubrum, T. mentagrophytes, Epidermophyton floccosum, Microsporum canis) oraz drożdżopodobnym grzybom Candida albicans i Malassezia furfur (Pityriasis versicolor). Wskazania obejmują kandydozę skórną, grzybicę ciała (tinea corporis), podudzi (tinea cruris), pachwin (tinea inguinalis), stóp (tinea pedis) oraz łupież pstry. Zmiany kliniczne charakteryzują się rumieniowo-złuszczającymi, swędzącymi wykwitami, często z aktywnym brzegiem i lokalizacją w miejscach wilgotnych lub owłosionych.
Candida albicans, ciclopirox olaminum, cyklopiroks z olaminą, działanie przeciwgrzybicze, Epidermophyton floccosum, eradykacja patogenu, grzybica dermatofitowa, grzybica powierzchniowa, kandydoza skórna, łupież pstry, Malassezia furfur, Microsporum canis, pityrosporum orbiculare, tinea corporis, tinea cruris, tinea inguinalis, tinea pedis, Trichophyton mentagrophytes, Trichophyton rubrum, zakażenie grzybicze skóry - Leksykon substancji czynnych
Ketokonazol – Właściwości farmakodynamiczne
Ketokonazol, syntetyczna pochodna imidazolu, jest lekiem przeciwgrzybiczym o szerokim spektrum działania, stosowanym zarówno ogólnie (ATC: J02AB02), jak i miejscowo (ATC: D01AC08). Jego mechanizm polega na hamowaniu syntezy ergosterolu poprzez blokadę lanosterolo-14-alfademetylazy, enzymu cytochromu P450, co prowadzi do utraty integralności błony komórkowej grzybów i ich obumarcia. W przypadku Candida spp. ketokonazol zaburza transformację w formę micelarną, ograniczając zdolność fagocytarną komórek. W badaniach in vitro wykazuje działanie grzybobójcze przy stężeniu 1 mg/ml oraz grzybostatyczne już przy 1 ng/ml, z utrzymaniem efektu grzybostatycznego przez co najmniej 14 dni. Spektrum działania obejmuje dermatofity (Microsporum spp., Epidermophyton floccosum, Trichophyton spp.), drożdżaki (Candida spp., Cryptococcus neoformans, Malassezia spp.), grzyby dimorficzne (Coccidioides immitis, Histoplasma capsulatum, Paracoccidioides brasiliensis) oraz inne patogeny (Sporothrix schenckii, Phialophora spp., Blastomyces dermatiditis).
Blastomyces dermatitidis, Candida, Candida albicans, chromomikoza, Coccidioides immitis, Cryptococcus neoformans, cytochrom P450, dermatofity, drożdżaki, działanie grzybobójcze, działanie grzybostatyczne, działanie przeciwgrzybicze, Epidermophyton floccosum, grzybica paznokci, grzybica powierzchniowa, grzybica układowa, grzyby dimorficzne, Histoplasma capsulatum, histoplazmoza, kandydoza błony śluzowej, kandydoza pochwy, kandydoza układowa, kokcydioidomikoza, lanosterolo-14-alfademetylaza, lek przeciwgrzybiczny, łojotokowe zapalenie skóry, łupież pstry, łupież skóry głowy, Malassezia, Microsporum, Paracoccidioides brasiliensis, parakokcydioidomikoza, Pityrosporum, pochodna imidazolu, postać micelarna, synteza ergosterolu, Trichophyton - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Mykodermina 60 mg/g
Mykodermina, zawierająca monoetanoloamid kwasu undecylenowego w stężeniu 60 mg/g maści, jest lekiem przeciwgrzybiczym stosowanym miejscowo w leczeniu powierzchownych grzybic skóry, paznokci, włosów oraz błon śluzowych. Substancja czynna wykazuje działanie grzybostatyczne i grzybobójcze, szczególnie wobec grzybów Epidermophyton floccosum, Trichophyton spp. oraz Microsporum audouini, a także słabsze działanie przeciwko drożdżakom Candida spp. Mechanizm działania obejmuje hamowanie proliferacji komórek grzybów, zakłócanie biosyntezy kwasów tłuszczowych oraz zmiany pH cytoplazmy, co prowadzi do zahamowania przekształcania drożdżaków w formy strzępkowe. W badaniach in vitro wykazano skuteczność monoetanoloamidu kwasu undecylenowego w stężeniach od 100 µg/ml do 1000 µg/ml w zależności od drobnoustroju, z działaniem grzybobójczym wobec np. Trichophyton mentagrophytes przy 100 µg/ml (0,01%) oraz Candida albicans przy 1000 µg/ml (0,1%).
bakteria Gram-dodatnia, bakteria Gram-ujemna, biosynteza kwasów tłuszczowych, Candida, Candida albicans, działanie bakteriobójcze, działanie grzybobójcze, działanie grzybostatyczne, Epidermophyton floccosum, grzyb drożdżakopodobny, grzybica pachwin, grzybica powierzchniowa, grzybica rąk, grzybica skóry gładkiej, grzybica stóp, grzybica twarzy, łupież pstry, mechanizm działania leku, Microsporum audouini, Microsporum gypseum, monoetanoloamid kwasu undecylenowego, Pitysporan ovale, strzępki grzybni, Trichophyton, Trichophyton mentagrophytes