jatrogenny
Jatrogenny to termin medyczny odnoszący się do niekorzystnych efektów zdrowotnych wywołanych działaniem lekarza, leczeniem lub procedurami diagnostycznymi. Pojęcie pochodzi od greckich słów „iatros” (lekarz) i „gennan” (wytwarzać, powodować) i oznacza dosłownie „wywołany przez lekarza”.
W praktyce klinicznej jatrogenia może obejmować szeroki zakres zjawisk – od działań niepożądanych leków, powikłań zabiegów operacyjnych, zakażeń szpitalnych, po błędy diagnostyczne czy terapeutyczne. Jest to istotny problem współczesnej medycyny, gdyż według różnych badań epidemiologicznych, powikłania jatrogenne dotyczą 10-20% hospitalizowanych pacjentów.
Ważnym aspektem jatrogenności jest fakt, że nie zawsze wiąże się ona z błędem medycznym. Wiele działań jatrogennych to przewidywalne i czasem nieuniknione konsekwencje procedur medycznych, które mimo potencjalnego ryzyka są podejmowane ze względu na przeważające korzyści terapeutyczne. Świadomość ryzyka jatrogennego jest kluczowym elementem zasady primum non nocere (przede wszystkim nie szkodzić) stanowiącej fundament etyki medycznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Encorton 1 mg
Przedawkowanie prednizonu, substancji czynnej leku Encorton, charakteryzuje się brakiem typowych objawów ostrego zatrucia nawet przy bardzo dużych jednorazowych dawkach, co potwierdza niskie ryzyko ostrego przedawkowania. W praktyce klinicznej większym problemem jest przewlekłe stosowanie prednizonu w nadmiernych dawkach, prowadzące do zespołu Cushinga jatrogennnego. Objawy przewlekłego przedawkowania obejmują zmiany psychiczne (euforia, depresja, psychozy), charakterystyczne zmiany w dystrybucji tkanki tłuszczowej (bawoli kark, twarz księżycowata, otyłość centralna), retencję płynów z obrzękami i nadciśnieniem, hipokaliemię, systematyczny przyrost masy ciała, zmiany skórne (nadmierne owłosienie, trądzik, rozstępy czerwono-fioletowe), osteoporozę, wzrost ryzyka wrzodów trawiennych oraz zaburzenia odporności. Encorton dostępny jest w dawkach 1 mg, 5 mg, 10 mg i 20 mg, a prednizon w organizmie przekształca się do aktywnego prednizolonu.
antidotum, dekontaminacja przewodu pokarmowego, hipokaliemia, hormony kory nadnerczy, jatrogenny, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadciśnienie, niewydolność kory nadnerczy, NLPZ, osteoporoza, otyłość centralna, płukanie żołądka, prednizolon, prednizon, psychozy, retencja płynów, rozstępy skórne, twarz księżycowata, wrzód trawienny, zaburzenia odporności, zespół Cushinga - Leksykon chorób i schorzeń
Empyema – Epidemiologia
Ropniak opłucnej (empyema thoracis) wykazuje rosnącą częstość występowania w ostatnich dekadach, zarówno w populacji dorosłych, jak i dzieci, co potwierdzają dane epidemiologiczne z różnych krajów. W Anglii liczba hospitalizacji wzrosła z 4447 przypadków w 2008 do 7268 w 2017 roku, a w USA częstość hospitalizacji zwiększyła się z 3,04 do 11,1 na 100 000 mieszkańców w latach 1996-2016. W Japonii śmiertelność szpitalna wynosi 6,9%, natomiast w USA u dorosłych sięga 16,1%. Ropniak opłucnej częściej dotyka mężczyzn (około 67-68%), a ryzyko zachorowania jest wyższe u dzieci poniżej 5. roku życia (7,6/100 000) oraz osób powyżej 64. roku życia (9,9/100 000), ze szczególnym wzrostem w grupie >80 lat (z 20,4 do 38,2/100 000). Występuje sezonowość z nasileniem w miesiącach zimowych, powiązaną z epidemiami grypy. Najczęstszą przyczyną jest powikłanie bakteryjnego zapalenia płuc, z wysiękiem parapneumonicznym u 35-40% pacjentów, z czego 5-10% rozwija ropniak opłucnej. Czynniki ryzyka obejmują cukrzycę, choroby przewlekłe płuc, alkoholizm, immunosupresję, nowotwory oraz jatrogenne przyczyny (20% przypadków).
bakterie beztlenowe, bakteryjne zapalenie płuc, ciężka sepsa, empyema, immunosupresja, jatrogenny, nadzór epidemiologiczny, PCR, pneumokokowe zapalenie płuc, refluks żołądkowo-przełykowy, resekcja płuca, ropniak opłucnej, śmiertelność szpitalna, Staphylococcus aureus, Streptococcus milleri, Streptococcus pneumoniae, szczepionka pneumokokowa, technika molekularna, torakocenteza, wstrząs septyczny, wysięk opłucnowy, wysięk parapneumoniczny - Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie w nasieniu – Epidemiologia
Hematospermia, definiowana jako obecność krwi w ejakulacie, występuje najczęściej u mężczyzn w wieku 30-40 lat, z częstością zgłaszaną na poziomie 56,6-73,6 na 100 000 rocznie, stanowiąc około 1% objawów urologicznych. Najczęstszą przyczyną są procedury medyczne, zwłaszcza biopsja prostaty (występuje u 36,3-84% pacjentów po biopsji TRUS) oraz radioterapia (25% po radioterapii zewnętrznej, 17% po brachyterapii). Infekcje i stany zapalne odpowiadają za około 40% przypadków, szczególnie u młodszych mężczyzn, z częstością zapalenia prostaty w 66% badanych przypadków. Inne przyczyny to zmiany strukturalne (torbiele, niedrożność przewodu wytryskowego), nowotwory (ryzyko złośliwości około 3,5%, wyższe u mężczyzn >40 lat) oraz choroby systemowe, takie jak ciężkie niekontrolowane nadciśnienie (ok. 5% przypadków), zaburzenia krzepnięcia i choroby wątroby. W 70-81% przypadków etiologia pozostaje nieznana, a hematospermia ma charakter samoograniczający się.
antygen swoisty dla prostaty, badanie PSA, białaczka, biopsja, biopsja prostaty, brachyterapia, chlamydia, choroba przenoszona drogą płciową, cystoskopia, hematospermia, hemofilia, HIV, jatrogenny, krwiomocz, łagodny przerost prostaty, nadciśnienie, opryszczka, pęcherzyk nasienny, przewód wytryskowy, radioterapia, rak prostaty, rezonans magnetyczny, rzeżączka, schistosomatoza, wirusowe zapalenie wątroby, zapalenie cewki moczowej, zapalenie najądrza, zapalenie prostaty - Leksykon chorób i schorzeń
Zwężenie cewki moczowej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zwężenie cewki moczowej to schorzenie urologiczne charakteryzujące się zwężeniem światła cewki moczowej, prowadzącym do utrudnionego odpływu moczu i powikłań takich jak uszkodzenie pęcherza, infekcje układu moczowego, kamienie moczowe czy niewydolność nerek. Najczęściej dotyczy mężczyzn powyżej 55. roku życia, a etiologia obejmuje urazy, infekcje, czynniki jatrogenne, nowotwory oraz wady wrodzone. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym, badaniach moczu, uroflowmetrii (przepływ moczu <12 ml/s przy normie >15 ml/s), pomiarze zalegania moczu, cystoskopii, uretrografii wstecznej oraz ultrasonografii. Objawy kliniczne to osłabiony i spowolniony strumień moczu, parcie, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, ból i krwawienie podczas mikcji oraz nawracające infekcje. W ciężkich przypadkach może dojść do całkowitego zatrzymania moczu.
antybiotyk doustny, bakteria Gram-ujemna, cewnik moczowy, cofanie się moczu, ćwiczenia Kegla, cystoskopia, dyskomfort psychiczny, fizjoterapeuta, jatrogenny, kamień moczowy, lek przeciwmuskarynowy, naglące oddawanie moczu, nawrót zwężenia, niewydolność nerek, opieka przedoperacyjna, osłabiony strumień moczu, posiew moczu, procedura medyczna, profilaktyka antybiotykowa, rekonwalescencja, rozszerzanie cewki moczowej, samocewnikowanie, uretrografia wsteczna, uretroplastyka, uretroplastyka substytucyjna, uretroplastyka zespoleniowa, uretrotomia wewnętrzna, uroflowmetria, uszkodzenie pęcherza moczowego, zatrzymanie moczu, zespół interdyscyplinarny, zwężenie cewki moczowej