Grzybica paznokci
Epidemiologia
Grzybica paznokci (onychomycosis) stanowi około 50% wszystkich chorób paznokci i 30% grzybic skóry, z globalną częstością występowania około 5,5%, choć wartości te różnią się regionalnie (np. 3-13,8% w Ameryce Północnej, do 27% w Europie, do 20% w Azji Wschodniej). Choroba dotyka głównie paznokci stóp (około 7-krotnie częściej niż rąk), a ryzyko wzrasta znacząco z wiekiem – u osób powyżej 70 lat częstość może sięgać 50-90%. Czynniki ryzyka obejmują zaawansowany wiek, cukrzycę (1,9-2,8-krotnie zwiększone ryzyko), łuszczycę, immunosupresję, choroby naczyń obwodowych, urazy paznokci, a także styl życia (np. noszenie obuwia okluzyjnego, aktywność sportowa). Dominującymi patogenami są dermatofity (60-70% zakażeń), głównie Trichophyton rubrum (około 45%), ale także drożdżaki (10-20%) i grzyby niedermatofitowe (30-40%), których udział rośnie w cieplejszych klimatach. Wzrost oporności na terbinafinę, zwłaszcza w Indiach i Europie, stanowi istotne wyzwanie terapeutyczne.
- Epidemiologia grzybicy paznokci
- Czynniki ryzyka grzybicy paznokci
- Wiek i czynniki demograficzne
- Choroby współistniejące
- Czynniki genetyczne i rodzinne
- Czynniki związane ze stylem życia
- Czynniki kulturowe i środowiskowe
- Etiologia grzybicy paznokci
- Nadzór i monitorowanie grzybicy paznokci
- Wpływ na zdrowie publiczne
- Trendy w epidemiologii grzybicy paznokci
- Znaczenie diagnostyki w nadzorze nad grzybicą paznokci
- Podsumowanie epidemiologii grzybicy paznokci
Epidemiologia grzybicy paznokci
Grzybica paznokci (onychomycosis) jest jedną z najczęściej występujących dermatologicznych chorób zakaźnych, stanowiąc około 50% wszystkich chorób paznokci na świecie oraz około 30% wszystkich grzybiczych zakażeń skóry.12 Szacuje się, że globalna częstość występowania grzybicy paznokci wynosi około 5,5%, jednak wartości te różnią się znacząco w zależności od regionu geograficznego i badanej populacji.34
W różnych badaniach epidemiologicznych obserwuje się duże rozbieżności w częstości występowania grzybicy paznokci: w Ameryce Północnej i Europie wynosi ona od 3% do 13,8% populacji ogólnej, w Europie zgłaszano rozpowszechnienie sięgające 27% w niektórych badaniach, w Wielkiej Brytanii 3-8%, natomiast w Kanadzie oszacowano ją na około 6,48%.567 Szczególnie wysokie wartości odnotowano w Azji Wschodniej, gdzie częstość występowania może sięgać nawet 20%, podczas gdy w krajach tropikalnych Azji Południowo-Wschodniej jest znacznie niższa i wynosi około 3,8%.89
Różnice geograficzne i demograficzne
Częstość występowania grzybicy paznokci wykazuje znaczące różnice geograficzne, co może być związane z czynnikami klimatycznymi, środowiskowymi i społecznymi. W klimacie tropikalnym grzybica paznokci stóp jest mniej powszechna, prawdopodobnie ze względu na mniejszą tendencję do noszenia obuwia okluzyjnego, które tworzy ciepłe i wilgotne środowisko sprzyjające rozwojowi grzybów.10 Z kolei w klimacie ciepłym i wilgotnym, jak w Indiach, odnotowuje się wyższą częstość występowania grzybicy paznokci.11
Obserwuje się również znaczące różnice w etiologii grzybicy paznokci w zależności od regionu geograficznego. W niektórych obszarach świata grzyby niebędące dermatofitami mogą być odpowiedzialne za większą liczbę przypadków niż w innych regionach.1213 Przykładowo, w badaniu przeprowadzonym w Pakistanie, wśród zakażeń grzybiczych paznokci dominowały zakażenia wywołane przez Aspergillus species (22,22%), natomiast Candida species i Epidermophyton stanowiły po 4,17% zakażeń.14
Zróżnicowanie wiekowe
Częstość występowania grzybicy paznokci wyraźnie zwiększa się wraz z wiekiem.1516 Dorośli są około 30 razy bardziej narażeni na grzybicę paznokci niż dzieci.17 W badaniach epidemiologicznych wskazuje się następujące wskaźniki występowania grzybicy paznokci w zależności od wieku:
- U dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia: 0,44-2,6%1819
- U osób dorosłych ogółem: około 3-10%2021
- U osób w wieku 46-59 lat: zwiększone ryzyko22
- U osób w wieku 60 lat i starszych: 18,2-28%232425
- U osób powyżej 70 lat: może sięgać 50-90%2627
Wzrost częstości występowania grzybicy paznokci z wiekiem jest związany z wieloma czynnikami, w tym z gorszym krążeniem obwodowym, zaburzeniami immunologicznymi, częstszym występowaniem chorób towarzyszących, wolniejszym tempem wzrostu paznokci oraz dłuższym czasem ekspozycji na patogenne grzyby.2829
Różnice płciowe
Większość badań epidemiologicznych wykazuje, że grzybica paznokci częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet, choć dane te mogą różnić się w zależności od badanej populacji.3031 Mężczyźni są nawet do trzech razy bardziej narażeni na grzybicę paznokci w porównaniu z kobietami, choć dokładne przyczyny tej różnicy nie są w pełni wyjaśnione.32 Niektóre badania sugerują, że wyższa częstość występowania u mężczyzn może być związana z:
- Częstszym używaniem obuwia okluzyjnego33
- Większą ekspozycją na warunki zewnętrzne34
- Zwiększoną aktywnością fizyczną prowadzącą do częstszych urazów paznokci35
Warto jednak zauważyć, że zakażenia wywołane przez drożdżaki Candida oraz niektóre grzyby pleśniowe są częstsze u kobiet niż u mężczyzn.36 Ponadto, w niektórych badaniach z Brazylii odnotowano wyższą częstość występowania grzybicy paznokci u kobiet (29,1%), co może wskazywać na regionalne różnice w epidemiologii tej choroby.37
Lokalizacja zakażenia
Grzybica paznokci znacznie częściej dotyczy paznokci stóp niż paznokci rąk. Paznokcie stóp są około siedem razy częściej zajęte niż paznokcie rąk, głównie ze względu na trzykrotnie wolniejszy wzrost, co ułatwia kolonizację przez grzyby.38 W przypadku grzybicy paznokci stóp najczęściej zajęty jest paznokieć palucha.39
Najczęstszym rodzajem klinicznym grzybicy paznokci jest dystalno-boczna grzybica podpaznokciowa (DLSO), następnie całkowita dystroficzna grzybica paznokci, powierzchowna biała grzybica i proksymalna podpaznokciowa grzybica paznokci.40
Czynniki ryzyka grzybicy paznokci
Zidentyfikowano wiele czynników ryzyka, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju grzybicy paznokci. Należą do nich czynniki zarówno osobnicze, jak i środowiskowe.4142
Wiek i czynniki demograficzne
Zaawansowany wiek jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju grzybicy paznokci.43 Osoby powyżej 60. roku życia są szczególnie narażone ze względu na:
- Gorsze krążenie obwodowe44
- Suboptymalne funkcjonowanie układu odpornościowego45
- Wolniejszy wzrost paznokci46
- Dłuższą ekspozycję na patogenne grzyby47
- Zwiększoną częstość występowania chorób współistniejących48
Choroby współistniejące
Liczne choroby współistniejące zwiększają ryzyko rozwoju grzybicy paznokci:
- Cukrzyca: pacjenci z cukrzycą mają 1,9-2,8 razy większe ryzyko rozwoju grzybicy paznokci w porównaniu z populacją ogólną. Szacuje się, że około 34-50% pacjentów z cukrzycą ma zmiany w obrębie paznokci, z czego 57-65% jest spowodowanych przez grzybicę paznokci.495051
- Łuszczyca: grzybica paznokci występuje u około jednej trzeciej pacjentów z łuszczycą i jest u nich o 56% częstsza niż w populacji ogólnej.52
- Zaburzenia odporności: osoby z HIV lub innymi stanami upośledzenia odporności są szczególnie narażone na grzybicę paznokci, z częstością występowania wynoszącą od 15% do 40% u osób z HIV.5354
- Choroby naczyń obwodowych: gorsze krążenie obwodowe zwiększa ryzyko rozwoju grzybicy paznokci.55
- Hemodializa: pacjenci poddawani hemodializie często cierpią na grzybicze zakażenia paznokci, co może być związane z pierwotną przyczyną niewydolności nerek, jak nefropatia cukrzycowa.56
Czynniki genetyczne i rodzinne
Predyspozycje genetyczne odgrywają istotną rolę w rozwoju grzybicy paznokci. Wykazano występowanie infekcji grzybiczych paznokci w schematach rodzinnych, co może sugerować pionowe rozprzestrzenianie się grzybicy paznokci w rodzinie lub wspólną predyspozycję genetyczną.57 Ponadto, mieszkanie z członkami rodziny cierpiącymi na grzybicę paznokci zwiększa ryzyko zakażenia.58
Czynniki związane ze stylem życia
Wiele czynników związanych ze stylem życia może zwiększać ryzyko rozwoju grzybicy paznokci:
- Aktywność sportowa: intensywne uczestnictwo w zajęciach sportowych zwiększa ryzyko urazów paznokci i ekspozycji na patogeny w obiektach sportowych.59
- Obuwie okluzyjne: noszenie zamkniętego, nieprzepuszczającego powietrza obuwia tworzy ciepłe, wilgotne środowisko sprzyjające rozwojowi grzybów.60
- Obiekty publiczne: korzystanie ze wspólnych pryszniców, szatni i basenów zwiększa ryzyko ekspozycji na grzyby.61
- Palenie tytoniu: palenie zostało zidentyfikowane jako czynnik ryzyka grzybicy paznokci.62
- Urazy paznokci: powtarzające się urazy paznokci zwiększają podatność na zakażenia grzybicze.63
- Zawód: niektóre zawody wiążące się z częstym kontaktem z wodą, chemikaliami lub narażeniem na urazy mogą zwiększać ryzyko grzybicy paznokci, w tym rolnicy, rybacy i osoby prowadzące gospodarstwo domowe.64
Czynniki kulturowe i środowiskowe
Czynniki kulturowe i środowiskowe również odgrywają rolę w epidemiologii grzybicy paznokci:
- Chodzenie boso w miejscach publicznych65
- Noszenie niewłaściwie dopasowanego obuwia66
- Obgryzanie paznokci (onychofagia)67
- Praca z chemikaliami68
- Klimat – wilgotne i ciepłe środowisko sprzyja rozwojowi grzybów69
Etiologia grzybicy paznokci
Grzybica paznokci może być wywoływana przez różne rodzaje grzybów, przy czym rozkład czynników etiologicznych różni się w zależności od lokalizacji geograficznej.70 Główne grupy grzybów powodujących grzybicę paznokci to:
Dermatofity
Dermatofity są najczęstszymi czynnikami etiologicznymi grzybicy paznokci, odpowiadając za 60-70% wszystkich zakażeń.71 Najczęściej występującymi dermatofitami w grzybicy paznokci są:
- Trichophyton rubrum: najczęstszy patogen, odpowiedzialny za około 45% wszystkich zakażeń grzybiczych paznokci72
- Trichophyton mentagrophytes/interdigitale: drugi najczęstszy patogen dermatofitowy73
Dermatofity najczęściej występują w paznokciach stóp, stanowiąc około 90% zakażeń paznokci stóp i 50% zakażeń paznokci rąk.74
Grzyby pleśniowe niebędące dermatofitami (NDM)
Grzyby niebędące dermatofitami mogą stanowić 30-40% wszystkich zakażeń grzybiczych paznokci.75 Zakażenia NDM głównie dotyczą paznokci stóp i okazjonalnie paznokci rąk.76 Najczęściej izolowane NDM to:
- Aspergillus species: w niektórych regionach dominujący patogen77
- Scopulariopsis brevicaulis78
- Scytalidium species79
Zajęcie paznokci przez grzyby pleśniowe należy podejrzewać przy braku grzybicy stóp, wywiadzie urazu oraz zajęciu jednego lub dwóch paznokci stóp z zapaleniem okołopaznokciowym.80
Drożdżaki
Drożdżaki są odpowiedzialne za około 10-20% zakażeń grzybiczych paznokci.81 Najczęściej izolowane drożdżaki to:
- Candida albicans: najczęstsza przyczyna grzybicy paznokci wywołanej przez drożdżaki82
- Candida parapsilosis83
- Candida tropicalis84
Drożdżaki są teraz coraz częściej rozpoznawane jako patogeny w zakażeniach paznokci rąk, szczególnie u osób z obniżoną/upośledzoną odpornością, osób starszych, chorych na cukrzycę, z chorobami naczyniowymi i poddawanych antybiotykoterapii o szerokim spektrum.85
Nadzór i monitorowanie grzybicy paznokci
Pomimo znaczącego wpływu grzybicy paznokci na zdrowie publiczne, istniejące systemy nadzoru i monitorowania tej choroby są niewystarczające w wielu krajach.86
Ograniczenia w nadzorze
Zgłoszono, że 185 krajów ma nieodpowiednie krajowe repozytoria danych lub nie posiada centrum nadzoru nad zakażeniami grzybiczymi.87 Sytuacja ta prowadzi do niedoszacowania rzeczywistego obciążenia grzybicą paznokci i utrudnia opracowanie skutecznych strategii prewencyjnych i terapeutycznych.
W Europie tylko 3,4% lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i około 40% dermatologów regularnie pobiera próbki do badań mikologicznych w przypadku podejrzenia grzybicy paznokci.88 Oznacza to, że w wielu przypadkach brak jest informacji o czynnikach etiologicznych, co utrudnia wybór odpowiedniego leczenia.89
Potrzeba usprawnienia nadzoru
Istnieje pilna potrzeba opracowania krajowych strategii monitorowania zakażeń grzybiczych i projektowania sposobów zapobiegania chorobom grzybiczym.90 Właściwy nadzór nad grzybicą paznokci jest istotny z kilku powodów:
- Umożliwienie dokładniejszych szacunków dotyczących obciążenia chorobą91
- Monitorowanie wzorców oporności na leki przeciwgrzybicze92
- Identyfikacja czynników ryzyka specyficznych dla danej populacji93
- Opracowanie ukierunkowanych strategii prewencyjnych94
Rosnący problem oporności przeciwgrzybiczej
Oporna na środki przeciwgrzybicze grzybica paznokci jest pojawiającym się problemem zdrowia publicznego.95 Coraz częściej zgłaszane są przypadki oporności na terbinafine – jeden z najczęściej stosowanych leków przeciwgrzybiczych w leczeniu grzybicy paznokci – szczególnie w Indiach i Europie.96
Najczęściej identyfikowanymi gatunkami opornymi są Trichophyton rubrum, Trichophyton interdigitale/mentagrophytes i Trichophyton indotineae. Oporność na terbinafine powstaje, gdy dochodzi do mutacji punktowych w genie oksydazy skwalenowej.97 Pojawienie się i rozprzestrzenianie się tych opornych organizmów stanowi istotny problem zdrowia publicznego, który może mieć znaczące konsekwencje w przypadkach grzybicy paznokci.98
Wpływ na zdrowie publiczne
Grzybica paznokci, choć często postrzegana głównie jako problem kosmetyczny, ma znaczący wpływ na zdrowie publiczne i jakość życia pacjentów.99
Wpływ na jakość życia
Grzybica paznokci może powodować znaczący dyskomfort, ból i ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu. W zaawansowanych stadiach może prowadzić do ograniczeń fizycznych i zawodowych oraz wpływać na jakość życia.100 Ponadto pacjenci mogą doświadczać stygmatyzacji społecznej związanej z widocznymi zmianami w obrębie paznokci.101
Powikłania i szerzenie zakażenia
Grzybica paznokci może prowadzić do różnych powikłań, zwłaszcza u osób z cukrzycą i obniżoną odpornością. Nieleczona może stanowić rezerwuar zakażeń grzybiczych, które mogą rozprzestrzeniać się na inne części ciała i przenosić na inne osoby.102103
Opisywane powikłania obejmują:
- Wtórne zakażenia bakteryjne, w tym zapalenie tkanki łącznej, szczególnie u osób z cukrzycą104
- Zapalenie szpiku kostnego i martwica u osób starszych i z cukrzycą105
- Ból i ograniczenie funkcji u osób starszych106
Paznokcie zajęte grzybicą mogą również stanowić rezerwuar dla dermatofitoz i prowadzić do nawracającej grzybicy stóp oraz przenoszenia zakażenia przez samozakażenie na inne części ciała, takie jak ręce i pachwiny.107
Wyzwania związane z leczeniem
Leczenie grzybicy paznokci nadal stanowi wyzwanie, z wysokim wskaźnikiem nawrotów i niepowodzeń leczenia. Wskaźnik nawrotów grzybicy paznokci wynosi od 10% do 53%, niezależnie od zastosowanej metody leczenia.108 Około 16-25% pacjentów nie osiąga wyleczenia przy zastosowaniu obecnych metod leczenia.109
Wskaźniki wyleczenia mykologicznego różnią się w zależności od stosowanego leczenia i wynoszą około 76% dla terbinafine, 63% dla itrakonazolu w dawkowaniu pulsacyjnym, 59% dla itrakonazolu w dawkowaniu ciągłym i 48% dla flukonazolu.110 Pełne wskaźniki wyleczenia (zarówno mykologiczne, jak i kliniczne) są zwykle niższe i wynoszą 35-55% dla terbinafiny, 14-43% dla itrakonazolu i 21-48% dla flukonazolu.111
Zakażenia wywołane przez grzyby niebędące dermatofitami są szczególnie trudne do wyleczenia i mogą wymagać kombinacji terapii miejscowej i ogólnoustrojowej.112 Grzybica paznokci wywołana przez niedematofity często wymaga dłuższego leczenia w porównaniu z leczeniem zakażenia paznokci wywołanego przez dermatofity, a możliwość nawrotu jest również wyższa.113
Trendy w epidemiologii grzybicy paznokci
W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się zmiany w epidemiologii grzybicy paznokci, które mogą mieć istotne implikacje dla strategii leczenia i zapobiegania.114
Wzrost częstości występowania
Wskazuje się na trend wzrostowy częstości występowania grzybicy paznokci w wielu regionach świata.115 Wśród czynników przyczyniających się do tego wzrostu wymienia się:
- Starzenie się populacji116
- Rosnącą częstość występowania cukrzycy117
- Częstsze występowanie immunosupresji118
- Większe uczestnictwo w zajęciach sportowych119
- Korzystanie z komercyjnych basenów120
- Zmiany w stylu życia i praktykach higienicznych121
Zmiany w etiologii
Obserwuje się również zmiany w spektrum patogenów powodujących grzybicę paznokci. Badania wykazują, że zakażenia mieszane, zakażenia niedematofitami i drożdżakami są bardziej powszechne niż wcześniej sądzono, szczególnie w cieplejszych klimatach.122
Ponadto, wzór czynników etiologicznych i objawów klinicznych grzybicy paznokci różni się w zależności od regionu geograficznego i wieku, dlatego powtarzające się badania epidemiologiczne grzybicy paznokci wydają się być fundamentalne.123
Wpływ pandemi COVID-19
Pandemia COVID-19 miała wpływ na diagnozowanie i leczenie grzybicy paznokci. Zakażenia grzybicze paznokci pozostawały niezauważone podczas pandemii COVID-19, a przepływ pacjentów w przychodniach był celowo zmniejszany przez pracowników służby zdrowia, co powodowało zaniedbanie innych zakażeń.124
Co interesujące, w jednym z badań zidentyfikowano grzybicę paznokci jako istotny niezależny czynnik ryzyka wielu złych wyników klinicznych związanych z COVID-19, w tym hospitalizacji, wyższego poziomu intensywności początkowej opieki, wymogu tlenoterapii uzupełniającej i ciężkiego przebiegu choroby.125 Sugeruje to, że pacjenci z grzybicą paznokci mogą mieć gorsze wyniki leczenia COVID-19.126
Znaczenie diagnostyki w nadzorze nad grzybicą paznokci
Dokładna diagnoza grzybicy paznokci jest niezbędna nie tylko dla skutecznego leczenia, ale także dla właściwego nadzoru epidemiologicznego.127
Wyzwania diagnostyczne
Samo badanie kliniczne nie jest wystarczające do diagnozy grzybicy paznokci; w wielu przypadkach podejrzenia grzybicy paznokci ze zmianami w obrębie paznokci, badanie mikologiczne nie potwierdza zakażenia grzybiczego.128 W jednym z badań tylko 71,6% uczestników ze zmianami w obrębie paznokci miało potwierdzenie etiologii grzybiczej.129
Z tego powodu zarówno badanie kliniczne, jak i mikologiczne są ważne dla ustalenia diagnozy i wyboru najbardziej odpowiedniego środka przeciwgrzybiczego, co jest możliwe tylko wtedy, gdy patogen podstawowy jest prawidłowo zidentyfikowany.130
Metody diagnostyczne
Diagnoza grzybicy paznokci zazwyczaj obejmuje:
- Bezpośrednia mikroskopia: badanie KOH (wodorotlenek potasu) jest powszechnie stosowaną metodą ze względu na niski koszt i łatwość wykonania. Skrawki lub fragmenty paznokci są umieszczane w kropli KOH i badane pod mikroskopem w poszukiwaniu elementów grzybiczych.131
- Hodowla grzybów: niezbędna do potwierdzenia diagnozy i określenia dokładnego czynnika etiologicznego grzybów. W jednym z badań, gdyby opierano się tylko na mikroskopii z wodorotlenkiem potasu, pominięto by 23,9% przypadków.132
- Histopatologia: może być konieczna, gdy badanie bezpośrednie i hodowla są wielokrotnie ujemne u pacjentów z podejrzeniem grzybicy paznokci.133
Pomimo dostępności tych metod diagnostycznych, istnieje znaczący deficyt w ich rutynowym stosowaniu. W jednym z badań stwierdzono, że badanie bezpośrednie było zlecane u 56,8% pacjentów z grzybicą paznokci, ale wynik był znany tylko dla 22,9% tych osób. Hodowla grzybów była zlecana tylko w 18,9% przypadków.134
Implikacje dla nadzoru epidemiologicznego
Niedostateczna diagnostyka grzybicy paznokci prowadzi do niepełnych i niedokładnych danych epidemiologicznych, co utrudnia opracowanie skutecznych strategii przeciwdziałania tej chorobie. Ponadto, bez potwierdzenia diagnostycznego, lekarze mogą nie wiedzieć, kiedy zakończyć terapię, co może prowadzić do nieefektywnego leczenia lub niepotrzebnego przedłużania terapii.135
W związku z tym, badania epidemiologiczne grzybicy paznokci powinny obejmować zarówno ocenę kliniczną, jak i potwierdzenie laboratoryjne, aby zapewnić dokładne dane na temat rozpowszechnienia i wzorców etiologicznych tej choroby.136
| Region | Częstość występowania grzybicy paznokci | Dominujący patogen | Główne czynniki ryzyka |
|---|---|---|---|
| Europa | 3-27% | Dermatofity (T. rubrum) | Wiek, cukrzyca, immunosupresja |
| Ameryka Północna | 2-13,8% | Dermatofity (82% przypadków) | Wiek, cukrzyca, otyłość |
| Azja Wschodnia | Do 20% | Mieszane (dermatofity, drożdżaki) | Klimat, choroby współistniejące |
| Azja Południowo-Wschodnia | Około 3,8% | Zróżnicowane | Klimat tropikalny, higiena |
| Indie | 0,5-5% | Zróżnicowane (T. rubrum, Aspergillus) | Chodzenie boso, niewłaściwe obuwie |
| Brazylia | 28,3% (w badaniach klinicznych) | T. rubrum | Płeć żeńska, wiek >45 lat, aktywność fizyczna |
Podsumowanie epidemiologii grzybicy paznokci
Grzybica paznokci jest powszechną infekcją grzybiczą o znaczącym wpływie na zdrowie publiczne, dotykającą około 5,5% populacji światowej i stanowiącą 50% wszystkich chorób paznokci.137 Choć często postrzegana jako problem głównie kosmetyczny, może prowadzić do znaczących powikłań, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością i cukrzycą.138
Częstość występowania grzybicy paznokci zwiększa się wraz z wiekiem, przy czym osoby starsze są szczególnie narażone. Do innych istotnych czynników ryzyka należą płeć męska, cukrzyca, łuszczyca, choroby naczyń obwodowych, urazy paznokci i upośledzenie odporności.139140
Wzorzec czynników etiologicznych i objawów klinicznych grzybicy paznokci różni się w zależności od regionu geograficznego i wieku, co podkreśla potrzebę ukierunkowanych strategii nadzoru i zapobiegania.141 Wzrost oporności na środki przeciwgrzybicze stanowi pojawiający się problem zdrowia publicznego, który może mieć istotne konsekwencje dla zarządzania grzybicą paznokci.142
Pomimo znaczącego wpływu na zdrowie publiczne, systemy nadzoru nad grzybicą paznokci są niewystarczające w wielu krajach, co prowadzi do niedostatecznego rozpoznania i leczenia tego schorzenia.143 Istnieje pilna potrzeba opracowania krajowych strategii monitorowania zakażeń grzybiczych i projektowania sposobów zapobiegania chorobom grzybiczym.144
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.