kortyzol we krwi
Kortyzol we krwi jest podstawowym badaniem laboratoryjnym oceniającym funkcję kory nadnerczy. Jako główny hormon stresu, kortyzol odgrywa kluczową rolę w metabolizmie węglowodanów, białek i tłuszczów, a także w regulacji ciśnienia krwi i odpowiedzi immunologicznej organizmu.
Poziom kortyzolu we krwi podlega dobowym wahaniom – jest najwyższy rano (6-8 rano) i stopniowo obniża się w ciągu dnia, osiągając najniższe wartości około północy. Prawidłowe stężenie kortyzolu w osoczu mierzone rano wynosi zazwyczaj 5-25 μg/dl (138-690 nmol/l), natomiast wieczorem spada do 3-12 μg/dl (82-330 nmol/l).
Podwyższone stężenie kortyzolu (hiperkortyzolemię) obserwuje się w zespole Cushinga, stresie, depresji, anoreksji, podczas intensywnego wysiłku fizycznego oraz przy przyjmowaniu niektórych leków (glikokortykosteroidy, estrogeny). Z kolei obniżone wartości (hipokortyzolemię) stwierdza się w chorobie Addisona, wtórnej niewydolności kory nadnerczy, hipopituitaryzmie oraz po długotrwałym stosowaniu glikokortykosteroidów.
W diagnostyce zaburzeń osi podwzgórze-przysadka-nadnercza często konieczne jest wykonanie dodatkowych testów dynamicznych, takich jak test hamowania deksametazonem, test stymulacji ACTH czy profil dobowy kortyzolu. W niektórych przypadkach klinicznie uzasadnione jest oznaczanie kortyzolu w ślinie lub moczu (wolny kortyzol w moczu dobowym).
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Fluocinolon acetonid – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Fluocinolon acetonid, jako silny kortykosteroid miejscowy, wymaga stosowania z zachowaniem ścisłych środków ostrożności. Terapia nie powinna przekraczać 2 tygodni ciągłego stosowania, aby uniknąć nasilenia działań niepożądanych, takich jak podrażnienia skóry, reakcje alergiczne czy rozwój jatrogennego zespołu Cushinga wskutek zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i obniżenia stężenia kortyzolu w surowicy. W trakcie długotrwałej terapii zaleca się monitorowanie funkcji kory nadnerczy poprzez oznaczanie poziomu kortyzolu we krwi i moczu po stymulacji ACTH. Należy unikać stosowania na duże powierzchnie skóry, pod opatrunkami okluzyjnymi oraz w miejscach kontaktu z oczami, błonami śluzowymi i ranami, ze względu na ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia oraz immunosupresja.
czynność kory nadnerczy, dermatitis perioralis, działanie niepożądane ogólnoustrojowe, Flucinar, fluocinolon acetonid, glikol propylenowy, hiperglikemia, hormon adrenokortykotropowy, jaskra, jaskra wąskokątna, jatrogenny zespół Cushinga, kortykosteroid, kortyzol we krwi, leczenie przeciwbakteryjne, leczenie przeciwgrzybicze, metylu parahydroksybenzoesan, nadciśnienie tętnicze, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, podrażnienie skóry, propylu parahydroksybenzoesan, reakcja alergiczna skórna, teleangiektazja, wchłanianie przezskórne kortykosteroidów, zaćma, zanik tkanki podskórnej, zapalenie skóry wokół ust - Leksykon leków
Przedawkowanie – Nebbud 0,25 mg/2 ml
Przedawkowanie budezonidu w postaci zawiesiny do nebulizacji Nebbud (0,25 mg/2 ml) może prowadzić do zahamowania czynności kory nadnerczy, które jest głównym ostrym skutkiem klinicznym, zwykle przejściowym i ustępującym samoistnie. Długotrwałe stosowanie bardzo dużych dawek może skutkować zanikiem kory nadnerczy oraz ogólnoustrojowym działaniem glikokortykosteroidowym, manifestującym się hiperkortycyzmem (zespół Cushinga) z charakterystycznymi objawami, takimi jak twarz księżycowata, otyłość centralna, rozstępy i nadciśnienie. Objawy te są związane z przewlekłym przekroczeniem zalecanych dawek terapeutycznych i mogą obejmować także wzrost masy ciała, zaburzenia glikemii, osteoporozę, zaćmę, jaskrę oraz zwiększoną podatność na infekcje.
aerozol leczniczy, budezonid, budezonid wziewny, glikokortykosteroid, hiperkortycyzm, jaskra, kortykosteroid endogenny, kortyzol we krwi, nadciśnienie, nadciśnienie tętnicze, nebulizacja, osteoporoza, otyłość centralna, poziom kortyzolu, prednizolon, rozstęp, steroid systemowy, test stymulacji ACTH, twarz księżycowata, zaburzenie glikemii, zaćma, zahamowanie kory nadnerczy, zanik kory nadnerczy, zespół Cushinga - Leksykon substancji czynnych
Fluocynolon acetonid – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Fluocynolon acetonid, syntetyczny kortykosteroid stosowany miejscowo w formie maści (Flucinar, Flucinar N) oraz implantu do ciała szklistego (Iluvien), wymaga ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych. Stosowanie miejscowe nie powinno przekraczać 2 tygodni, a preparaty należy unikać na skórze twarzy, pach, pachwin oraz wokół oczu z powodu zwiększonego ryzyka teleangiektazji, zapalenia skóry perioralnej, jaskry i zaćmy. W przypadku preparatów złożonych zawierających neomycynę istnieje ryzyko alergii krzyżowej oraz ototoksyczności i nefrotoksyczności, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu na dużych powierzchniach skóry lub u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. U dzieci powyżej 2 lat stosowanie powinno być ograniczone do niewielkich powierzchni i pojedynczej aplikacji dziennie, ze względu na ryzyko zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i zespołu Cushinga. Monitorowanie kortyzolu we krwi i moczu po stymulacji ACTH jest wskazane u pacjentów leczonych fluocynolonem.
alergia krzyżowa, alergia na antybiotyk, bakterie oporne, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukrzycowy obrzęk plamki żółtej, dermatitis perioralis, działania niepożądane kortykosteroidów, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, fluocynolon acetonid, hiperglikemia, immunosupresja, implant do ciałka szklistego, jaskra, kora nadnerczy, kortykosteroid syntetyczny, kortyzol we krwi, krwawienie spojówkowe, leczenie przeciwgrzybicze, leczenie przeciwpłytkowe, lek obniżający ciśnienie wewnątrzgałkowe, leki przeciwzakrzepowe, maść Flucinar, neomycyna, nieostre widzenie, obrzęk rogówki, odklejenie ciałka szklistego, odklejenie siatkówki, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, przeszczep rogówki, reakcja alergiczna skórna, stymulacja ACTH, swędzenie skóry, teleangiektazje, upośledzenie słuchu, uszkodzenie nerek, utrata słuchu, witrektomia, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia wzrostu, zaćma, zanik tkanki podskórnej, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie wewnątrzgałkowe, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cortiment MMX 9 mg
Cortiment MMX zawiera 9 mg budezonidu w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, będącego glikokortykosteroidem o działaniu miejscowym w przewodzie pokarmowym. W badaniach klinicznych fazy II i III częstość działań niepożądanych przy dawce 9 mg/dobę była porównywalna do placebo, a większość objawów miała łagodne lub umiarkowane nasilenie. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane o częstości „niezbyt często” (≥1/1000 do <1/100) obejmowały m.in. grypę, leukocytozę, bezsenność, bóle głowy, nudności, bóle brzucha, trądzik, bóle mięśni i pleców, zmęczenie oraz obrzęki obwodowe. Ponadto obserwowano zmniejszone stężenie kortyzolu we krwi, co wskazuje na możliwe działanie ogólnoustrojowe kortykosteroidu mimo miejscowego podania.
bezsenność, ból brzucha, ból głowy, ból mięśni, ból nadbrzusza, budezonid, ciężkie działanie niepożądane, depresja, drżenie, działanie miejscowe w przewodzie pokarmowym, glikokortykosteroid, hipokaliemia, jaskra, kołatanie serca, kortyzol we krwi, leukocytoza, nadpobudliwość psychoruchowa, nieostre widzenie, niestrawność, nudności, obrzęk obwodowy, osutka, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, rozdęcie brzucha, skurcz mięśni, suchość jamy ustnej, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, trądzik, wybroczyny, wzdęcia, zaburzenie miesiączkowania, zaćma podtorebkowa, zawroty głowy, zespół Cushinga, zmiana nastroju