stężenie kortyzolu
Stężenie kortyzolu to parametr laboratoryjny określający poziom hormonu stresu wydzielanego przez korę nadnerczy. Pomiar ten stanowi istotne narzędzie diagnostyczne w ocenie funkcji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i rozpoznawaniu zaburzeń endokrynologicznych.
Fizjologicznie kortyzol wykazuje rytm dobowy – najwyższe stężenia występują rano (6-8 rano), najniższe zaś wieczorem i w nocy. Dlatego oznaczenia wykonuje się zazwyczaj o określonych porach dnia, najczęściej między 6 a 8 rano oraz między 16 a 18. Kortyzol można oznaczać w surowicy krwi, moczu (dobowa zbiórka) oraz ślinie.
Podwyższone stężenie kortyzolu może świadczyć o zespole Cushinga, guzie nadnerczy, przewlekłym stresie lub stosowaniu glikokortykosteroidów. Obniżone wartości mogą wskazywać na chorobę Addisona, niedoczynność przysadki lub długotrwałe leczenie kortykosteroidami. W diagnostyce różnicowej zaburzeń poziomu kortyzolu stosuje się testy dynamiczne, m.in. test z deksametazonem oraz test stymulacji ACTH.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Budesonide Easyhaler 100 mcg/dawkę
Budezonid, klasyfikowany jako glikokortykosteroid o silnym miejscowym działaniu przeciwzapalnym (kod ATC R03BA02), stosowany w formie proszku do inhalacji (np. Budesonide Easyhaler 100 μg/dawkę), wykazuje szybki początek działania terapeutycznego w leczeniu astmy. Poprawa funkcji płuc następuje już w ciągu kilku godzin po pojedynczej dawce, a istotna poprawa kliniczna obserwowana jest w ciągu 48 godzin regularnej terapii, z pełnym efektem po około 4 tygodniach. Mechanizm działania obejmuje hamowanie uwalniania mediatorów zapalnych oraz supresję odpowiedzi immunologicznej zależnej od cytokin, co prowadzi do zmniejszenia nadreaktywności oskrzeli na czynniki prowokujące, takie jak histamina czy metacholina. Ponadto, budezonid skutecznie zapobiega astmie indukowanej wysiłkiem fizycznym, co podkreśla jego wszechstronność terapeutyczną w różnych fenotypach astmy.
ACTH, astma wysiłkowa, Budesonide Easyhaler, budezonid, czynność płuc, działanie niepożądane, działanie przeciwzapalne, działanie przeciwzapalne miejscowe, fenotyp astmy, funkcja układu oddechowego, glikokortykosteroid, glikokortykosteroid wziewny, inhalator proszkowy, mediator reakcji zapalnej, nadreaktywność oskrzeli, odpowiedź immunologiczna, oś HPA, proszek do inhalacji, skurcz oskrzeli, stężenie kortyzolu, supresja immunologiczna, zaćma podtorebkowa tylna - Leksykon substancji czynnych
Fluocynolon – Przedawkowanie
Acetonid fluocynolonu, stosowany miejscowo w preparatach do uszu (np. Cetraxal Plus, Ciprotic) w stężeniu 0,25 mg/ml, charakteryzuje się bardzo niskim ryzykiem ostrego przedawkowania ze względu na minimalną biodostępność systemową i anatomiczne ograniczenia przewodu słuchowego zewnętrznego. Jednorazowe przekroczenie dawki nie wywołuje istotnych klinicznie skutków ogólnoustrojowych. Natomiast przewlekłe lub nieprawidłowe stosowanie może prowadzić do objawów hiperkortyzolizmu oraz zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), szczególnie u dzieci, u których obserwuje się zahamowanie wzrostu i obniżenie stężenia kortyzolu w osoczu. Objawy te są jednak zazwyczaj przejściowe i odwracalne w ciągu dni lub tygodni po zaprzestaniu terapii.
acetonid fluocynolonu, centrum informacji toksykologicznej, Cetraxal Plus, Ciprotic, dostępność biologiczna leku, hiperkortyzolizm, kortykosteroid, oś HPA, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ośrodek toksykologiczny, płukanie żołądka, preparat do uszu, przewód słuchowy zewnętrzny, stężenie kortyzolu, stężenie osoczowe, węgiel aktywowany, zahamowanie osi hormonalnej, zahamowanie wzrostu, zatrucie doustne, związek zobojętniający kwas - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Etomidate-Lipuro 2 mg/ml
Etomidate-Lipuro jest lekiem do indukcji znieczulenia ogólnego, podawanym w postaci emulsji do wstrzykiwań o stężeniu 2 mg/ml. Charakteryzuje się szybkim początkiem działania – pierwsze zmiany w EEG pojawiają się po 36 sekundach, a efekt szczytowy po 46 sekundach od podania. Dawka 0,3 mg/kg masy ciała powoduje utratę przytomności w ciągu 10 sekund, a czas trwania anestezji wynosi 3-5 minut. Etomidat działa poprzez hamowanie enzymu 11-β-hydroksylazy, co prowadzi do przemijającego zahamowania syntezy kortyzolu, utrzymującego się do 6 godzin po pojedynczej dawce. Stężenie leku poniżej 50 nmol w osoczu, osiągane po około 4 godzinach, nie wywołuje istotnego efektu hamującego. Preparat nie posiada właściwości przeciwbólowych, dlatego konieczne jest łączne podanie analgetyku podczas zabiegów operacyjnych.
anestezja, badanie elektroencefalograficzne, działanie neuroprotekcyjne, emulsja do wstrzykiwań, emulsja tłuszczowa, hormon adrenokortykotropowy, indukcja znieczulenia ogólnego, lecytyna jaja kurzego, lek do znieczulenia ogólnego, lek przeciwbólowy, miejscowe działanie niepożądane, mioklonia, olej sojowy, stężenie kortyzolu, stężenie w osoczu, synteza kortyzolu, tolerancja miejscowa, utrata przytomności, właściwość przeciwbólowa, właściwość przeciwdrgawkowa, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cyxodil 160 mcg/dawkę inh.
Cyklezonid, będący prolekiem glikokortykosteroidowym stosowanym wziewnie w leczeniu obturacyjnych chorób dróg oddechowych, ulega enzymatycznej konwersji w płucach do aktywnego metabolitu C21-demetylopropionylo-cyklezonidu, który wykazuje silne działanie przeciwzapalne. W badaniach klinicznych wykazano, że cyklezonid w dawkach 320, 640 i 1280 μg/dobę nie wpływa istotnie na stężenie kortyzolu w osoczu, co świadczy o niskim ryzyku supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Leczenie tym lekiem prowadzi do zmniejszenia liczby eozynofilów i mediatorów zapalnych w plwocinie, a także do istotnej poprawy parametrów spirometrycznych (FEV1, maksymalny przepływ wydechowy) oraz kontroli objawów astmy, co przekłada się na zmniejszenie zapotrzebowania na beta-2 mimetyki wziewne.
astma oskrzelowa, beta-2-mimetyk, C21-demetylopropionylo-cyklezonid, ciężka astma, działanie przeciwzapalne, eozynofil, FEV1, glikokortykosteroid, kosyntropina, maksymalny przepływ wydechowy, mediator zapalny, monofosforan adenozyny, nadreaktywność oskrzeli, natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa, obturacyjna choroba dróg oddechowych, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, parametr spirometryczny, płuco, plwocina indukowana, próba prowokacyjna, propionian flutykazonu, stężenie kortyzolu, test stymulacji, zaostrzenie objawów - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Oxycodon Stada
Oxycodon Stada (5 mg, 10 mg, 20 mg) zawierający oksykodon chlorowodorek wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko depresji oddechowej, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, z niewydolnością oddechową, zaburzeniami wątroby, nerek, endokrynologicznymi oraz u osób z psychozami, alkoholizmem czy przerostem gruczołu krokowego. Należy unikać stosowania oksykodonu u pacjentów z porażenną niedrożnością jelit oraz zachować ostrożność po zabiegach chirurgicznych, szczególnie w obrębie jamy brzusznej, ze względu na ryzyko zaburzeń perystaltyki. Oksykodon może powodować ośrodkowy bezdech senny (CSA) i hipoksemię, a ryzyko CSA jest proporcjonalne do dawki. Długotrwała terapia wiąże się z rozwojem tolerancji, uzależnienia fizycznego i zespołu odstawiennego, dlatego zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki po zakończeniu leczenia. Objawy odstawienia obejmują m.in. ziewanie, rozszerzenie źrenic, łzawienie, drżenia i bezsenność.
choroba Addisona, choroba dróg żółciowych, ciężkie zaburzenie depresyjne, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, delirium tremens, depresja oddechowa, hipoksemia związana ze snem, hipowolemia, inhibitor MAO, kolka moczowodowa, kolka wątrobowa, majaczenie alkoholowe, nadużywanie alkoholu, napad drgawkowy, niedociśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność oddechowa, obrzęk śluzowaty, oś podwzgórzowo-przysadkowo-gonadalna, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, ośrodkowy bezdech senny, padaczka, perystaltyka jelit, porażenna niedrożność jelit, przeczulica bólowa, przerost gruczołu krokowego, psychoza związana z intoksykacją, stężenie kortyzolu, stężenie prolaktyny, stężenie testosteronu, tolerancja na lek, uzależnienie fizyczne, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie funkcji nerek, zaburzenie funkcji wątroby, zaburzenie lękowe, zaburzenie oddychania, zaburzenie oddychania w czasie snu, zaburzenie osobowości, zaburzenie regulacji krążenia, zaburzenie związane ze stosowaniem opioidów, zapalenie trzustki, zespół odstawienny - Leksykon leków
Przedawkowanie – Flixotide 2 mg/2 ml
Przedawkowanie flutykazonu propionianu, substancji czynnej Flixotide (zawiesina do nebulizacji o stężeniach 0,5 mg/2 ml oraz 2 mg/2 ml), może prowadzić do zahamowania czynności kory nadnerczy poprzez supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Ostre przedawkowanie objawia się przemijającym obniżeniem stężenia kortyzolu w osoczu, które zwykle nie wymaga interwencji terapeutycznej, a funkcja nadnerczy powraca do normy po kilku dniach. Diagnostycznie wskazane jest monitorowanie poziomu kortyzolu w osoczu oraz obserwacja pacjenta. W przypadku przewlekłego przedawkowania dochodzi do długotrwałej supresji czynności kory nadnerczy, co wymaga ścisłego monitorowania rezerwy nadnerczowej i kontynuacji leczenia flutykazonem w dawkach zapewniających kontrolę astmy.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Benodil 0,25 mg/ml
Budezonid, substancja czynna leku Benodil, jest wziewnym glikokortykosteroidem o silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym, przeciwwysiękowym i przeciwobrzękowym, stosowanym w leczeniu obturacyjnych chorób dróg oddechowych (kod ATC: R03BA02). Mechanizm działania obejmuje hamowanie uwalniania mediatorów zapalenia z komórek tucznych, granulocytów zasadochłonnych i makrofagów, zmniejszenie nadwrażliwości oskrzeli, uszczelnienie nabłonka oraz zwiększenie skuteczności beta-2-sympatykomimetyków. Pełna skuteczność terapeutyczna rozwija się po około 4 tygodniach regularnego stosowania, a poprawa czynności płuc może być widoczna już po kilku godzinach od podania dawki wziewnej. Budezonid wykazuje mniejszy wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza niż prednizon 10 mg, co potwierdzono testami z ACTH, a długotrwałe stosowanie nie powoduje zaniku błony śluzowej oskrzeli. W terapii dzieci obserwuje się niewielkie, przemijające zmniejszenie tempa wzrostu (około 1 cm w pierwszym roku), jednak ostateczny wzrost w wieku dorosłym jest zbliżony do przewidywanego.
astma, astma wysiłkowa, biodostępność ogólnoustrojowa, błona śluzowa oskrzeli, bodziec cholinergiczny, budezonid, choroba obturacyjna dróg oddechowych, cytokina, czynność kory nadnerczy, czynność płuc, działanie przeciwzapalne, fosfolipaza A2, glikokortykosteroid, granulocyt zasadochłonny, komórka tuczna, kwas arachidonowy, lek beta-2-sympatykomimetyczny, leukotrien, makrokortyna, mediator stanu zapalnego, mediator zapalenia, nadreaktywność oskrzeli, nadwrażliwość oskrzeli, odpowiedź immunologiczna, reaktywność dróg oddechowych, stężenie kortyzolu, wydzielina oskrzelowa, zespół krupu, zwężenie oskrzeli - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Oxycodon Stada
Oksykodon wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko depresji oddechowej, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, z osłabieniem organizmu, zaburzeniami czynności płuc, wątroby, nerek, a także u osób z chorobami endokrynologicznymi, neurologicznymi i psychicznymi. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów po operacjach jamy brzusznej, gdyż opioidy mogą zaburzać motorykę jelit, co wymaga potwierdzenia prawidłowej czynności jelit przed kontynuacją terapii. Depresja oddechowa może prowadzić do hiperkapnii i obniżenia ciśnienia tętniczego, a stosowanie oksykodonu wiąże się także z ryzykiem ośrodkowego bezdechu sennego (CSA), którego nasilenie jest zależne od dawki. W przypadku rozpoznania CSA zaleca się rozważenie redukcji dawki opioidu.
alkoholizm, choroba Addisona, choroba dróg żółciowych, delirium tremens, depresja oddechowa, hipoksemia, hipowolemia, inhibitor MAO, kolka wątrobowa, majaczenie alkoholowe, niedociśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, objaw odstawienny, obrzęk śluzowaty, oksykodon, opioid, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, ośrodkowy bezdech senny, padaczka, porażenna niedrożność jelit, przeczulica bólowa, przerost gruczołu krokowego, psychoza związana z intoksykacją, sedacja, stężenie kortyzolu, stężenie prolaktyny, uzależnienie od opioidów, zaburzenie czynności płuc, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie oddychania, zaburzenie oddychania podczas snu, zaburzenie regulacji krążenia, zaburzenie związane ze stosowaniem opioidów, zapalenie trzustki, zespół odstawienny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Laticort 0,1%
Hydrokortyzon 17-maślan w preparacie Laticort 0,1% stosowany miejscowo wymaga ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych miejscowych i ogólnoustrojowych. Terapia nie powinna przekraczać 2 tygodni, aby uniknąć zahamowania czynności kory nadnerczy, obniżenia stężenia kortyzolu we krwi oraz zespołu Cushinga. Zaleca się monitorowanie poziomu kortyzolu we krwi i moczu po stymulacji ACTH. Należy unikać aplikacji na duże powierzchnie skóry, uszkodzoną skórę, stosowania dużych dawek oraz długotrwałego leczenia. Preparat nie powinien być stosowany na powieki, w okolicy powiek, u pacjentów z jaskrą lub zaćmą, a także pod opatrunkiem okluzyjnym, gdyż zwiększa to wchłanianie i ryzyko działań niepożądanych, takich jak zanik naskórka, rozstępy czy nadkażenia. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych, pacjentów z łuszczycą oraz u dzieci powyżej 2 lat, ze względu na zwiększone ryzyko zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i zaburzeń wzrostu.
alkohol cetostearylowy, centralna chorioretinopatia surowicza, dermatitis perioralis, hydrokortyzon 17-maślan, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, leczenie przeciwgrzybicze, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, nadkażenie grzybicze, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, parahydroksybenzoesan metylu, reakcja alergiczna, stężenie kortyzolu, teleangiektazja, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zanik skóry, zespół Cushinga - Leksykon substancji czynnych
Kwas salicylowy – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kwas salicylowy, stosowany miejscowo ze względu na właściwości keratolityczne, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, wymaga ścisłego przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Preparaty z kwasem salicylowym należy aplikować wyłącznie na zmiany chorobowe (odciski, brodawki, zrogowaciały naskórek), unikając zdrowej i uszkodzonej skóry, zwłaszcza na twarzy i okolicach wrażliwych. Maksymalna dawka dobowa dla dorosłych wynosi 2 g. Należy chronić oczy, drogi oddechowe i błony śluzowe przed kontaktem z preparatem i jego oparami, a w razie ekspozycji natychmiast przemyć dużą ilością wody. Stosowanie u dzieci poniżej 2 lat jest przeciwwskazane, a u dzieci 2-12 lat wymaga nadzoru lekarskiego ze względu na zwiększone ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych wynikających z większego stosunku powierzchni ciała do masy ciała. Preparaty zawierające kwas salicylowy i kortykosteroidy niosą dodatkowe ryzyko supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga, zaburzeń wzrostu oraz zmian okulistycznych, szczególnie przy stosowaniu pod opatrunkami okluzyjnymi.
błona śluzowa, brywudyna, centralna chorioretinopatia surowicza, dehydrogenaza dihydropirymidyny, dimetylosulfotlenek, dysfagia, endometrioza, fluorouracyl, glikol propylenowy, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, kwas borowy, kwas salicylowy, leczenie przeciwbakteryjne, leczenie przeciwgrzybicze, mastopatia, niedobór DPD, niedokrwistość, opatrunek okluzyjny, przewlekłe zatrucie, sorywudyna, stężenie kortyzolu, stymulacja ACTH, uogólniona łuszczyca krostkowa, właściwość keratolityczna, zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, zaćma, zakażenie bakteryjne, zapalenie skóry, zespół Cushinga, zrogowaciały naskórek - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Cutivate
Flutykazon propionian, stosowany miejscowo jako kortykosteroid, wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z nadwrażliwością na kortykosteroidy oraz u dzieci, zwłaszcza poniżej 12 roku życia, ze względu na ryzyko zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i wystąpienia zespołu Cushinga. Terapia powinna unikać długotrwałego stosowania, aplikacji na duże powierzchnie ciała (>50% powierzchni ciała dorosłego) oraz stosowania dawek przekraczających 20 g/dobę, gdyż może to prowadzić do obniżenia stężenia kortyzolu w osoczu poniżej 5 µg/dL. Szczególną uwagę należy zwrócić na stosowanie pod opatrunkami okluzyjnymi, na uszkodzoną lub cienką skórę (np. twarzy), a także u dzieci, które mają większą powierzchnię ciała w stosunku do masy ciała, co zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych. W przypadku wystąpienia objawów zespołu Cushinga zaleca się stopniowe odstawienie lub zastosowanie kortykosteroidu o słabszym działaniu, unikając gwałtownego przerwania terapii.
alkohol cetostearylowy, centralna chorioretinopatia surowicza, dysfagia, flutykazonu propionian, glikol propylenowy, imidomocznik, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, nadwrażliwość na kortykosteroidy, niedobór glikokortykosteroidów, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, owrzodzenie kończyny dolnej, reakcja nadwrażliwości miejscowej, stężenie kortyzolu, toczeń rumieniowaty, warstwa rogowa naskórka, worek spojówkowy, wyprysk, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zanik skóry, zespół Cushinga - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Lotemax 0,5% 5 mg/ml (0,5%)
Lotemax 0,5% to okulistyczny preparat zawierający loteprednolu etabonian w stężeniu 5 mg/ml (0,5%), podawany w formie zawiesiny do oczu. Farmakokinetyka leku została oceniona u zdrowych ochotników przy dwóch schematach dawkowania: intensywnym (1 kropla do każdego oka 8×/dobę przez 2 dni) oraz długoterminowym (1 kropla do każdego oka 4×/dobę przez 42 dni). W obu przypadkach stężenia loteprednolu etabonianu w osoczu były poniżej limitu ilościowego 1 ng/ml oraz progu wykrywalności 500 pg/ml, co wskazuje na minimalną lub całkowity brak absorpcji ogólnoustrojowej po podaniu okulistycznym. Dodatkowo, monitorowanie stężenia kortyzolu w osoczu nie wykazało hamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, potwierdzając brak wpływu leku na funkcję kory nadnerczy.
absorpcja ogólnoustrojowa, biodostępność leku, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, kora nadnerczy, loteprednol etabonian, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, preparat okulistyczny, profil farmakokinetyczny, próg wykrywalności, stężenie kortyzolu, stężenie w osoczu, układ hormonalny, właściwości farmakokinetyczne, zawiesina do oczu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Flixotide 0,5 mg/2 ml
Przedawkowanie flutykazonu propionianu, stosowanego w formie zawiesiny do nebulizacji (Flixotide), może prowadzić do zahamowania czynności kory nadnerczy, co manifestuje się obniżeniem stężenia kortyzolu w osoczu. W przypadku ostrego przedawkowania, które zwykle nie wymaga interwencji, zahamowanie jest przemijające i funkcja nadnerczy powraca do normy w ciągu kilku dni. Monitorowanie stężenia kortyzolu jest kluczowe dla potwierdzenia regeneracji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Przewlekłe stosowanie dawek przekraczających zalecenia może skutkować trwałym zahamowaniem czynności kory nadnerczy, wymagającym oceny rezerwy nadnerczowej oraz dostosowania dawki leku w celu uniknięcia powikłań.
- Leksykon substancji czynnych
Cyklezonid – Przedawkowanie
Cyklezonid, stosowany w aerozolach inhalacyjnych Alvesco i Cyxodil w dawkach od 80 μg do 320 μg na dawkę inhalacyjną, charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa w kontekście przedawkowania. Badania kliniczne wykazały, że pojedyncza dawka 2 880 μg podana wziewnie zdrowym ochotnikom była dobrze tolerowana, co znacznie przekracza standardową maksymalną dawkę terapeutyczną 320 μg/dobę. Ostre przedawkowanie nie wywołuje specyficznych objawów toksyczności i nie wymaga specjalistycznego leczenia. W przypadku przewlekłego stosowania dawki 1 280 μg (czterokrotność dawki maksymalnej) nie zaobserwowano klinicznych objawów niewydolności nadnerczy, jednak istnieje ryzyko zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co wymaga monitorowania rezerwy czynnościowej nadnerczy, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu dawek przekraczających 320 μg/dobę.
aerozol inhalacyjny, cyklezonid, działanie toksyczne, funkcja nadnerczy, glikokortykosteroid, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ostre przedawkowanie, profil bezpieczeństwa, przedawkowanie cyklezonidu, przewlekłe przedawkowanie, rezerwa czynnościowa nadnerczy, stężenie kortyzolu, supresja nadnerczy, test stymulacji ACTH, wziewny glikokortykosteroid, zaburzenie funkcji gruczołów, zahamowanie czynności nadnerczy - Leksykon substancji czynnych
Etomidat – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Etomidat jest stosowany do indukcji znieczulenia ogólnego, jednak jego podanie wiąże się z ryzykiem przemijającej niewydolności nadnerczy i obniżenia stężenia kortyzolu w surowicy, szczególnie u pacjentów w stanie krytycznym, np. z posocznicą. W przypadku zaburzeń czynności kory nadnerczy lub długotrwałych zabiegów chirurgicznych wskazane jest podanie egzogennego kortyzolu, np. hydrokortyzonu w dawce 50-100 mg. Długotrwałe lub wielokrotne podawanie etomidatu może tłumić wydzielanie endogennego kortyzolu i aldosteronu, dlatego należy unikać ciągłych wlewów. Po podaniu większych dawek w połączeniu z lekami hamującymi OUN może wystąpić chwilowy bezdech, co wymaga przygotowania sprzętu do resuscytacji. Etomidat może powodować przejściowe obniżenie ciśnienia tętniczego krwi poprzez zmniejszenie obwodowego oporu naczyniowego, co wymaga odpowiednich środków ostrożności, zwłaszcza u pacjentów osłabionych.
aldosteron, bezdech, biosynteza hemu, ciągły wlew, depresja oddechowa, drgawki miokloniczne, emulsja olej w wodzie, endogenny kortyzol, etomidat, Etomidate-Lipuro, fentanyl, hipotensja, hydrokortyzon, Hypnomidate, indukcja znieczulenia ogólnego, marskość wątroby, nadwrażliwość na orzeszki ziemne, neuroleptyk, niewydolność nadnerczy, obniżenie ciśnienia krwi, obwodowy opór naczyniowy, opioid, pojemność minutowa serca, posocznica, stężenie kortyzolu, zaburzenie czynności kory nadnerczy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fanipos 50 mcg/dawkę donosową
Flutykazonu propionian, substancja czynna preparatu Fanipos, jest kortykosteroidem stosowanym donosowo, wykazującym silne miejscowe działanie przeciwzapalne na błonę śluzową nosa. Charakteryzuje się minimalnym wpływem na oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczową (HPA), co potwierdzają badania kliniczne wykazujące brak istotnego zahamowania funkcji kory nadnerczy. Po podaniu dawki 200 μg/dobę nie stwierdzono istotnych zmian w 24-godzinnym AUC kortyzolu w surowicy (stosunek 1,01; 90% CI 0,9–1,14), co wskazuje na korzystny profil bezpieczeństwa leku w aspekcie działania ogólnoustrojowego.
absorpcjometria rentgenowska, aerozol do nosa, błona śluzowa nosa, długotrwałe stosowanie kortykosteroidów, działanie przeciwzapalne, flutykazonu propionian, gęstość mineralna kości, kora nadnerczy, kortykosteroid, leki donosowe, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, przekrwienie błony śluzowej, stężenie kortyzolu, wydzielanie kortyzolu - Leksykon substancji czynnych
Loteprednol etabonian – Właściwości farmakokinetyczne
Loteprednol etabonian, stosowany w preparacie Lotemax 0,5% (5 mg/ml), charakteryzuje się bardzo ograniczoną absorpcją ogólnoustrojową po miejscowym podaniu do oka. Badania farmakokinetyczne wykazały, że stężenia loteprednolu etabonianu w osoczu pozostają poniżej granicy wykrywalności metody analitycznej (500 pg/ml) oraz limitu ilościowego (1 ng/ml) zarówno przy dawkowaniu 8 kropli na dobę przez 2 dni, jak i 4 kropli na dobę przez 42 dni. Pojedyncza kropla zawiera 0,19 mg substancji czynnej, co zapewnia skuteczne działanie miejscowe bez istotnej ekspozycji systemowej. Tak niski poziom absorpcji minimalizuje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych typowych dla glikokortykosteroidów.
absorpcja ogólnoustrojowa, badanie farmakokinetyczne, biodostępność, działanie niepożądane, efekt terapeutyczny, glikokortykosteroid, kora nadnerczy, krople do oczu, loteprednol etabonian, metoda analityczna, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, stężenie kortyzolu, stężenie w osoczu, układ endokrynny, zawiesina do oczu - Leksykon substancji czynnych
Oksytetracyklina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Preparaty zawierające oksytetracyklinę, takie jak Atecortin i Oxycort, wymagają ścisłego przestrzegania zaleceń dotyczących czasu terapii, zwykle nie dłużej niż 7 dni, aby uniknąć ryzyka nadkażeń bakteryjnych i grzybiczych oraz rozwoju szczepów opornych. W przypadku braku poprawy po 7 dniach leczenia preparatem Oxycort, należy przerwać terapię ze względu na możliwość maskowania objawów zakażenia przez hydrokortyzon. Preparaty te stosowane miejscowo, zwłaszcza oczne, powinny być pod kontrolą specjalisty (okulisty lub otolaryngologa), z uwzględnieniem monitorowania ciśnienia wewnątrzgałkowego i przezierności soczewki po około 10 dniach stosowania, aby zapobiec powikłaniom takim jak jaskra, zaćma podtorebkowa czy uszkodzenie nerwu wzrokowego. Stosowanie kropli do uszu jest przeciwwskazane przy perforacji błony bębenkowej.
centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzgałkowe, fotodermatoza, glikozuria, hiperglikemia, jaskra, kortykosteroid, leczenie przeciwgrzybicze, nadkażenie bakteryjne i grzybicze, nieostre widzenie, oksytetracyklina, oporny szczep bakterii, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, perforacja błony bębenkowej, podrażnienie skóry, przezierność soczewki, rozstępy, stan zapalny, stężenie kortyzolu, zaburzenie widzenia, zaćma, zaćma podtorebkowa, zanik naskórka, zespół Cushinga - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Pabi-Dexamethason 1 mg
Deksametazon, syntetyczny glikokortykosteroid o kodzie ATC H02AB02, wykazuje silne działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwgorączkowe oraz immunosupresyjne, z siłą działania przeciwzapalnego około 7,5 razy większą niż prednizon. Charakteryzuje się niskim potencjałem retencji sodu i wody oraz umiarkowanym wpływem na gospodarkę węglowodanową i elektrolitową. Deksametazon silnie hamuje wydzielanie ACTH, co prowadzi do wtórnego obniżenia stężenia kortyzolu. W badaniu RECOVERY, obejmującym 6425 hospitalizowanych pacjentów z COVID-19, deksametazon znacząco obniżył 28-dniową śmiertelność (22,9% vs. 25,7%; współczynnik częstości 0,83; 95% CI: 0,75-0,93; P<0,001), szczególnie u pacjentów wymagających inwazyjnej wentylacji mechanicznej (29,3% vs. 41,4%; HR 0,64; 95% CI: 0,51-0,81) oraz tlenoterapii bez wentylacji inwazyjnej (23,3% vs. 26,2%; HR 0,82; 95% CI: 0,72-0,94). Nie wykazano korzyści u pacjentów bez wsparcia oddechowego (17,8% vs. 14,0%; HR 1,19; 95% CI: 0,91-1,55).
badanie randomizowane kontrolowane, badanie RECOVERY, choroba serca, ciężkie zdarzenie niepożądane, ciśnienie śródczaszkowe, COVID-19, cukrzyca, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwzapalne, glikokortykosteroid, hiperglikemia, infekcja SARS-CoV-2, inwazyjna wentylacja mechaniczna, kortykotropina, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, nadciśnienie tętnicze, pozaustrojowa oksygenacja membranowa, przedział ufności, przewlekła choroba płuc, przysadka mózgowa, psychoza steroidowa, retencja sodu i wody, śmiertelność 28-dniowa, stężenie kortyzolu, tlenoterapia, wentylacja mechaniczna, wentylacja nieinwazyjna