zahamowanie osi hormonalnej
Zahamowanie osi hormonalnej to stan, w którym dochodzi do blokady prawidłowego funkcjonowania mechanizmów sprzężeń zwrotnych w obrębie układów hormonalnych organizmu. Najczęściej dotyczy osi podwzgórze-przysadka-gruczoł docelowy (np. tarczyca, nadnercza, gonady). Stan ten może wystąpić zarówno w warunkach fizjologicznych, jak i patologicznych oraz w wyniku działania czynników jatrogennnych.
Do najważniejszych przyczyn zahamowania osi hormonalnej należą: długotrwała terapia hormonalna (np. glikokortykosteroidami, hormonami tarczycy), stres przewlekły, niedożywienie, intensywny wysiłek fizyczny, zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia), hiperprolaktynemia oraz choroby organiczne uszkadzające struktury podwzgórza i przysadki. Konsekwencje kliniczne zależą od rodzaju zaburzonej osi i mogą obejmować zaburzenia metaboliczne, wzrostowe, rozrodcze i inne.
Diagnostyka zahamowania osi hormonalnej obejmuje oznaczanie stężeń hormonów centralnych (przysadkowych) i obwodowych oraz wykonywanie testów dynamicznych oceniających sprawność mechanizmów regulacyjnych. Leczenie polega na eliminacji czynnika wywołującego (jeśli to możliwe), odpowiedniej suplementacji hormonalnej oraz stopniowym przywracaniu prawidłowej funkcji osi poprzez modyfikację dawek leków i stosowanie terapii wspomagających.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Fluocynolon – Przedawkowanie
Acetonid fluocynolonu, stosowany miejscowo w preparatach do uszu (np. Cetraxal Plus, Ciprotic) w stężeniu 0,25 mg/ml, charakteryzuje się bardzo niskim ryzykiem ostrego przedawkowania ze względu na minimalną biodostępność systemową i anatomiczne ograniczenia przewodu słuchowego zewnętrznego. Jednorazowe przekroczenie dawki nie wywołuje istotnych klinicznie skutków ogólnoustrojowych. Natomiast przewlekłe lub nieprawidłowe stosowanie może prowadzić do objawów hiperkortyzolizmu oraz zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), szczególnie u dzieci, u których obserwuje się zahamowanie wzrostu i obniżenie stężenia kortyzolu w osoczu. Objawy te są jednak zazwyczaj przejściowe i odwracalne w ciągu dni lub tygodni po zaprzestaniu terapii.
acetonid fluocynolonu, centrum informacji toksykologicznej, Cetraxal Plus, Ciprotic, dostępność biologiczna leku, hiperkortyzolizm, kortykosteroid, oś HPA, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ośrodek toksykologiczny, płukanie żołądka, preparat do uszu, przewód słuchowy zewnętrzny, stężenie kortyzolu, stężenie osoczowe, węgiel aktywowany, zahamowanie osi hormonalnej, zahamowanie wzrostu, zatrucie doustne, związek zobojętniający kwas - Leksykon leków
Przedawkowanie – Flixotide Dysk 500 mcg/dawkę inh.
Przedawkowanie flutykazonu propionianu, szczególnie w dawkach znacznie przekraczających zalecane, może prowadzić do przejściowego zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co potwierdza obniżone stężenie kortyzolu w osoczu. W przypadku ostrego przedawkowania zaleca się kontynuację leczenia wziewnego flutykazonem w dawkach dostosowanych do kontroli astmy, bez konieczności specjalistycznej interwencji, gdyż funkcja nadnerczy zwykle wraca do normy w ciągu kilku dni. Długotrwałe stosowanie dawek ≥1000 μg/dobę, zwłaszcza u dzieci, może skutkować rzadkimi, ale poważnymi przypadkami ostrego przełomu nadnerczowego, objawiającego się hipoglikemią, zaburzeniami świadomości i drgawkami, szczególnie w sytuacjach stresowych, takich jak uraz, zabieg chirurgiczny, zakażenie czy szybka redukcja dawki leku.
czynność nadnerczy, drgawki, Flixotide Dysk, flutykazon propionian, flutykazon wziewny, hipoglikemia, kortyzol w osoczu, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ostry przełom nadnerczowy, przedawkowanie flutykazonu, przełom nadnerczowy, rezerwa nadnerczowa, terapia długoterminowa, zaburzenia świadomości, zahamowanie kory nadnerczy, zahamowanie osi hormonalnej