tętnica trzewna
Tętnica trzewna (arteria coeliaca, truncus coeliacus) jest krótkim, grubym naczyniem tętniczym odchodzącym od przedniej ściany aorty brzusznej na poziomie Th12-L1, tuż poniżej rozworu aortalnego przepony. Stanowi ona pierwszy nieparzysty odgałęzienie brzusznej części aorty i ma długość około 1-3 cm.
Tętnica trzewna dzieli się na trzy główne gałęzie: tętnicę żołądkową lewą (zaopatrującą krzywizną mniejszą żołądka), tętnicę śledzionową (biegnącą do śledziony, trzustki i dna żołądka) oraz tętnicę wątrobową wspólną (unaczyniającą wątrobę, pęcherzyk żółciowy, żołądek i dwunastnicę). Ten klasyczny podział, zwany trójpodzielnym (tripus Halleri), występuje u około 75-90% osób.
Klinicznie tętnica trzewna ma istotne znaczenie w chirurgii naczyniowej i transplantacyjnej, a jej zwężenie może prowadzić do zespołu ucisku tętnicy trzewnej (zespół więzadła łukowatego środkowego przepony), objawiającego się bólem poposiłkowym, utratą masy ciała i szmerami naczyniowymi w nadbrzuszu. Znajomość wariantów anatomicznych tętnicy trzewnej jest kluczowa podczas zabiegów chirurgicznych w obrębie górnego piętra jamy brzusznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Dysplazja włóknisto-mięśniowa – Objawy
Dysplazja włóknisto-mięśniowa (FMD) to rzadkie schorzenie naczyniowe charakteryzujące się nieprawidłowym rozwojem komórek ścian tętnic, prowadzącym do ich zwężenia (stenozy), tętniaków oraz rozwarstwień. Najczęściej zajmuje tętnice nerkowe i szyjne wewnętrzne, dotykając głównie kobiety w wieku 30-50 lat (średni wiek debutu około 47 lat). Objawy zależą od lokalizacji zmian i obejmują nadciśnienie tętnicze (często oporne), zaburzenia czynności nerek, bóle głowy, szumy uszne, zawroty głowy, a także poważne powikłania naczyniowe jak udar mózgu, zawał serca czy krwawienie podpajęczynówkowe. U około 40% pacjentów obserwuje się poważne zdarzenia naczyniowe, a czynniki ryzyka progresji to m.in. płeć męska, palenie tytoniu oraz zajęcie wielu łożysk naczyniowych. Rozwarstwienia tętnic występują u około 20% chorych, najczęściej w tętnicach szyjnych zewnątrzczaszkowych (72,7% przypadków). FMD może prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek, atrofii nerki, a także do powikłań neurologicznych i sercowo-naczyniowych.
atrofia, ból lędźwiowy, choroba wieńcowa, chromanie przestankowe, ciśnienie tętnicze, dysplazja włóknisto-mięśniowa, hiperaldosteronizm, hipokaliemia, krążenie oboczne, krwawienie podpajęczynówkowe, migrena, nadciśnienie tętnicze, niedokrwienie jelit, niewydolność serca, przemijający atak niedokrwienny, przewlekła niewydolność nerek, rozwarstwienie, rozwarstwienie tętnicy, spontaniczne rozwarstwienie tętnicy wieńcowej, stenoza, szmer naczyniowy, tętniak, tętnica kręgowa, tętnica nerkowa, tętnica szyjna wewnętrzna, tętnica trzewna, tinnitus pulsacyjny, udar mózgu, vertigo, zaburzenie czynności nerek, zawał jelita, zawroty głowy, zespół Hornera, zwężenie tętnic - Leksykon chorób i schorzeń
Dysplazja włóknisto-mięśniowa – Etiologia i przyczyny
Dysplazja włóknisto-mięśniowa (FMD) to rzadkie, niemiażdżycowe i niezapalne schorzenie naczyń średniego kalibru, charakteryzujące się nieprawidłowym rozwojem komórek ściany tętnic, prowadzącym do stenoz, tętniaków lub rozwarstwień. Choroba dotyka głównie kobiety w wieku reprodukcyjnym (90-95% przypadków), co sugeruje istotną rolę hormonów płciowych, choć mechanizmy te pozostają niejasne. Genetyczne podłoże FMD potwierdzają rodzinne przypadki (7-11%) oraz mutacje w genach takich jak PHACTR1 (zwiększająca ryzyko o około 40%) i COL5A1 c.1540GA, p.(Gly514Ser), a także inne geny (LRP1, ATP2B1, LIMA1, SLC24A3). Palenie tytoniu jest istotnym czynnikiem środowiskowym zwiększającym ryzyko i pogarszającym przebieg choroby, m.in. poprzez wcześniejsze wystąpienie nadciśnienia tętniczego i wyższy odsetek tętniaków. FMD najczęściej zajmuje tętnice nerkowe i wewnętrzne tętnice szyjne, manifestując się obrazem angiograficznym „sznura pereł” w postaci wieloogniskowej lub pojedynczym zwężeniem w postaci ogniskowej.
biomarker, doustny środek antykoncepcyjny, dysplazja włóknisto-mięśniowa, estrogen, gen COL5A1, hormonalna terapia zastępcza, hormony płciowe, incydent zakrzepowo-zatorowy, koarktacja aorty, nadciśnienie tętnicze, nerwiakowłókniakowatość, niedokrwienie naczyniowe, objaw sznura pereł, RCVS, rozwarstwienie tętnicy, SCAD, stenoza naczyniowa, tętniak, tętnica biodrowa, tętnica kręgowa, tętnica nerkowa, tętnica szyjna, tętnica trzewna, układ współczulny, zespół Alporta, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół więzadła łukowatego środkowego (mals) – Objawy
Zespół więzadła łukowatego środkowego (MALS) to rzadkie schorzenie, w którym anatomicznie nisko osadzone więzadło łukowate środkowe uciska tętnicę trzewną, prowadząc do przewlekłego bólu w nadbrzuszu nasilającego się po posiłkach i wysiłku fizycznym. Objawy obejmują ból o charakterze ostrym, tępy lub piekący, promieniujący do pleców, nasilający się podczas wydechu i zmieniający się w zależności od pozycji ciała. Towarzyszą mu często objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty (u 56% pacjentów), wzdęcia, biegunka, zaparcia oraz gastropareza. Charakterystyczna jest niezamierzona utrata masy ciała przekraczająca 9-10 kg, wynikająca z sitofobii i ograniczenia spożycia pokarmów. U około 35% pacjentów można stwierdzić szmer nadbrzuszny, a u niektórych występują objawy dysfunkcji układu autonomicznego, takie jak zmęczenie, zawroty głowy, ortostatyczne spadki ciśnienia i zmiany tętna. Mediana czasu do diagnozy wynosi około 3 lat, a rozpoznanie jest często diagnozą wykluczającą, potwierdzaną badaniami obrazowymi wykazującymi ucisk lub zwężenie tętnicy trzewnej.
blokada splotu trzewnego, ból nadbrzusza, ból poposiłkowy, ganglionektomia, gastropareza, krążenie oboczne, niedokrwienie jelit, niedożywienie, niesteroidowe leki przeciwzapalne, opóźnione opróżnianie żołądka, przewlekłe niedokrwienie jelit, sitofobia, spadek ciśnienia ortostatyczny, splot trzewny, tętnica trzewna, ucisk tętnicy trzewnej, więzadło łukowate środkowe, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół jelita drażliwego, zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół więzadła łukowatego środkowego (mals) – Diagnostyka i diagnoza
Zespół więzadła łukowatego środkowego (MALS) to rzadka i trudna do zdiagnozowania jednostka chorobowa, charakteryzująca się niespecyficznymi objawami, takimi jak ból nadbrzusza po posiłku, utrata masy ciała oraz obecność szmeru naczyniowego. Diagnostyka opiera się na wykluczeniu innych przyczyn dolegliwości brzusznych i wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego szczegółowy wywiad, badanie przedmiotowe, badania laboratoryjne oraz zaawansowane metody obrazowe. Kluczowe znaczenie ma ultrasonografia dopplerowska, gdzie wartości prędkości skurczowej >200 cm/s i końcowo-rozkurczowej >55 cm/s wskazują na zwężenie tętnicy trzewnej, oraz angiografia TK (CTA), uznawana za złoty standard, pozwalająca uwidocznić charakterystyczne zwężenie tętnicy w kształcie haczyka lub litery „J”. Badania CTA powinny być wykonywane podczas wdechu i wydechu, aby ocenić dynamikę zwężenia. Alternatywnie stosuje się angiografię rezonansu magnetycznego (MRA) oraz konwencjonalną angiografię, choć ta ostatnia jest obecnie rzadziej wykorzystywana ze względu na inwazyjność.
angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia tomografii komputerowej, blokada splotu trzewnego, ból nadbrzusza, chirurgia naczyniowa, choroba wrzodowa, funkcja wątroby, gastroskopia, Helicobacter pylori, kolonoskopia, konwencjonalna angiografia, leczenie bólu, naczynia oboczne, opróżnianie żołądka, poszerzenie postenotyczne, radiologia interwencyjna, refluks żołądkowo-przełykowy, środek znieczulający, szmer naczyniowy, tętnica trzewna, ultrasonografia dopplerowska, wysiłek fizyczny, zapalenie żołądka, zespół więzadła łukowatego środkowego, zwężenie tętnicy - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół więzadła łukowatego środkowego (mals) – Leczenie
Zespół więzadła łukowatego środkowego (MALS) wymaga leczenia chirurgicznego, które polega na dekompresji tętnicy trzewnej poprzez uwolnienie więzadła łukowatego środkowego i usunięcie otaczającej tkanki nerwowej oraz zwojowej. Dostępne są trzy główne metody: otwarte uwolnienie więzadła, laparoskopowe uwolnienie oraz metody endowaskularne stosowane jako terapia uzupełniająca. Operacja otwarta, z nacięciem nadbrzusza o długości około 2/3 odległości między mostkiem a pępkiem, umożliwia pełne uwolnienie tętnicy i kontrolę krwawienia, z hospitalizacją trwającą 3-5 dni i powrotem do aktywności w 4-6 tygodni. Laparoskopia, z kilkoma nacięciami około 1/2 cala, oferuje szybszy powrót do zdrowia (około 2 tygodnie) i wyższą skuteczność natychmiastowej ulgi (96% vs. 78% w operacji otwartej), jednak wymaga dużego doświadczenia operatora. Metody endowaskularne, takie jak angioplastyka balonowa i stentowanie, nie są zalecane jako monoterapia ze względu na ryzyko nawrotu ucisku, ale mogą być stosowane po chirurgicznym uwolnieniu w przypadku resztkowego zwężenia tętnicy.
blokada splotu trzewnego, dekompresja więzadła łukowatego środkowego, implantacja stentu, neuroliza, przezskórna angioplastyka balonowa, rewaskularyzacja tętnicy trzewnej, splot trzewny, techniki minimalnie inwazyjne, terapia poznawczo-behawioralna, tętnica trzewna, tkanka bliznowata, zapalenie trzustki, zespół jelita drażliwego, zespół więzadła łukowatego środkowego, znieczulenie ogólne, zwężenie tętnicy, zwężenie tętnicy trzewnej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół więzadła łukowatego środkowego (mals) – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół więzadła łukowatego środkowego (MALS) to rzadkie schorzenie objawiające się przewlekłymi dolegliwościami brzusznymi spowodowanymi uciskiem tętnicy trzewnej. Leczenie chirurgiczne, obejmujące techniki otwarte, laparoskopowe i robotyczne, wykazuje zróżnicowane, ale generalnie obiecujące wyniki – od 75% do 100% pacjentów zgłasza poprawę objawów. W badaniach odsetek ustąpienia dolegliwości po 6-12 miesiącach wynosił od 20% do 90,3%, zależnie od metody operacyjnej. Zarówno laparoskopowe, jak i robotyczne uwolnienie więzadła są procedurami bezpiecznymi, z niskim ryzykiem powikłań i dobrymi wynikami długoterminowymi. Wskaźnik powodzenia operacji wynosi około 80% (całkowita lub częściowa ulga). Kluczowa jest selekcja pacjentów, z uwzględnieniem czynników prognostycznych takich jak ból powysiłkowy (P=0,022), wymioty (P=0,046), ból nieprowokowany (P=0,006) oraz współistniejący zespół aktywacji komórek tucznych (p=0,04), które wpływają na rokowanie po zabiegu.
ból poposiłkowy, chirurg, gastroenterolog, krążenie oboczne, laparoskopia, nawrót choroby, operacja robotyczna, pancreatoduodenektomia, pankreatektomia dystalna, powikłania pooperacyjne, przeszczep wątroby, radiolog, tętnica trzewna, więzadło łukowate środkowe, wymioty, zabieg chirurgiczny, zespół aktywacji komórek tucznych, zespół więzadła łukowatego środkowego, zespolenie wątrobowo-jelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Clariscan 0,5 mmol/ml
Clariscan to roztwór do wstrzykiwań o stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml kwasu gadoterowego w postaci soli megluminowej), stosowany jako środek kontrastowy w diagnostyce metodą rezonansu magnetycznego (MRI). Preparat zawiera kompleks gadolinu z ligandem DOTA, co zapewnia wysoką stabilność i bezpieczeństwo. Wskazania obejmują obrazowanie zmian patologicznych w ośrodkowym układzie nerwowym (mózg, rdzeń kręgowy, tkanki otaczające), diagnostykę zmian nowotworowych, zapalnych i naczyniowych w całym ciele oraz angiografię MR tętnic poza wieńcowymi. Preparat jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 6 miesięcy ze względu na niedojrzałość układów enzymatycznych i wydalniczych. Parametry fizykochemiczne, takie jak osmolalność 1350 mOsm/kg (37°C), lepkość 3,0 mPas*s (20°C) i 2,1 mPas*s (37°C) oraz pH 6,5-8,0, wpływają na tolerancję, bezpieczeństwo i efektywność podania.
angiografia MR, kwas gadoterowy, lepkość w medycynie, malformacja naczyniowa, miażdżyca, osmolalność, ośrodkowy układ nerwowy, rezonans magnetyczny, rozwarstwienie, środek kontrastowy, tętniak, tętnica mózgowa, tętnica nerkowa, tętnica obwodowa, tętnica szyjna, tętnica trzewna, wzmocnienie kontrastowe, zmiana nowotworowa, zmiana patologiczna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Terlipressin SUN 0,1 mg/ml
Terlipresyna, będąca analogiem wazopresyny z kodem ATC H01BA04, wykazuje złożone działanie farmakodynamiczne, kluczowe w terapii krwawień z żylaków przełyku. Jej mechanizm opiera się na powolnym uwalnianiu lizyno-wazopresyny, co pozwala utrzymać skuteczne stężenie przez 4-6 godzin bez toksyczności. Główne efekty obejmują hamowanie nadciśnienia wrotnego poprzez zmniejszenie przepływu krwi w naczyniach krążenia wrotnego oraz indukcję skurczu mięśni gładkich, zwłaszcza w ścianie przełyku, co prowadzi do zwężenia żylaków. Terlipresyna zwiększa napięcie mięśni gładkich w układzie pokarmowym, zmniejszając przepływ w tętnicach trzewnych i poprawiając motorykę jelit. Działanie antydiuretyczne jest minimalne (3% aktywności naturalnej wazopresyny) i klinicznie nieistotne, a wpływ na przepływ nerkowy jest zależny od objętości krwi (normowolemia vs hiperwolemia).
bradykardia, efekt antydiuretyczny, endometrium, grupa farmakoterapeutyczna, hiperwolemia, hipowolemia, krążenie wrotne, lizyno-wazopresyna, miażdżyca naczyń krwionośnych, mięsień gładki, mięśniówka macicy, nadciśnienie tętnicze nerkopochodne, nadciśnienie wrotne, niewydolność wieńcowa, normowolemia, przepływ nerkowy, tętnica trzewna, tylny płat przysadki mózgowej, wazokonstrykcja, zaburzenia rytmu serca, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Tętniak aorty brzusznej – Diagnostyka i diagnoza
Tętniak aorty brzusznej (AAA) definiuje się jako miejscowe rozszerzenie aorty brzusznej do średnicy ≥3 cm lub powiększenie o ≥50% w stosunku do normy (1,7-2,5 cm). Diagnostyka opiera się głównie na ultrasonografii (USG) z czułością 94-100% i specyficznością 98-100%, będącej podstawą badań przesiewowych, szczególnie u mężczyzn w wieku 65-75 lat z historią palenia. Tomografia komputerowa (TK), zwłaszcza angiografia TK (CTA), stanowi złoty standard w ocenie anatomicznej tętniaka, umożliwiając precyzyjną ocenę rozmiaru, kształtu i zaangażowania tętnic trzewnych, choć wiąże się z ekspozycją na promieniowanie i koniecznością podania kontrastu. Rezonans magnetyczny (MRI) jest alternatywą u pacjentów z przeciwwskazaniami do TK. Monitorowanie tętniaków zależy od ich rozmiaru: małe (3,0-4,4 cm) co 2-3 lata, średnie (4,5-5,4 cm) co 6-12 miesięcy, a interwencję chirurgiczną rozważa się przy średnicy ≥5,5 cm u mężczyzn i ≥5,0 cm u kobiet lub szybkim wzroście (>0,5 cm/6 miesięcy). Palenie tytoniu i nadciśnienie tętnicze zwiększają ryzyko progresji i pęknięcia tętniaka.
angiografia konwencjonalna, angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia TK, badanie fizykalne, badanie przesiewowe, endoleak, EVAR, hipercholesterolemia, kamica nerkowa, kamica żółciowa, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadciśnienie tętnicze, naprawa endowaskularna, niedokrwienie jelit, niedrożność jelita, odmiedniczkowe zapalenie nerek, operacja otwarta, palenie tytoniu, perforacja wrzodu żołądka, rezonans magnetyczny, skrzeplina przyścienna, tętniak aorty brzusznej, tętniak wrzecionowaty, tętnica nerkowa, tętnica trzewna, tętnica udowa, tomografia komputerowa, ultrasonografia jamy brzusznej, USG jamy brzusznej, zapalenie trzustki, zapalenie wyrostka robaczkowego, zawał mięśnia sercowego