Zakrzepica jelitowa
Epidemiologia
Zakrzepica jelitowa, czyli niedokrwienie krezki, to rzadkie, ale ciężkie schorzenie o częstości występowania 0,09-0,2% ostrych przyjęć szpitalnych i rocznej zapadalności 0,63-12,9/100 000 osób (w Estonii 8,7/100 000). Choroba dotyczy głównie osób powyżej 60. roku życia (mediana wieku 70 lat), z wyraźnym wzrostem zapadalności u pacjentów ≥75 lat (51,2/100 000) i przewagą kobiet (stosunek 3:1). Etiologia obejmuje zator tętnicy krezkowej (40-50%), zakrzepicę tętnicy (15-30%), zakrzepicę żyły krezkowej (5-15%, zapadalność 1,8/100 000) oraz nieokluzyjne niedokrwienie krezki (NOMI, 20-30%, zapadalność 2/100 000). Najczęstszym typem jest niedokrwienne zapalenie okrężnicy (60-70%), z rosnącą zapadalnością do 22,9/100 000 osobolat. Kluczowe czynniki ryzyka to miażdżyca, migotanie przedsionków (ryzyko niedokrwienia krezki 14% rocznie), niewydolność serca, stany nadkrzepliwości oraz choroby zapalne jelit. Współistnieją często choroby układu sercowo-naczyniowego, takie jak choroba wieńcowa (46%) i tętnic obwodowych (27%).
Epidemiologia zakrzepicy jelitowej
Zakrzepica jelitowa, znana również jako niedokrwienie krezki (mesenteric ischemia), jest stosunkowo rzadką, ale poważną jednostką chorobową, charakteryzującą się niewystarczającym przepływem krwi do jelit, co może prowadzić do niedokrwienia i wtórnych zmian zapalnych. Chociaż częstość występowania tego schorzenia jest niska, konsekwencje późnego rozpoznania mogą być dramatyczne, co czyni ją istotnym wyzwaniem diagnostycznym w medycynie ratunkowej.12
Częstotliwość występowania
Niedokrwienie krezki stanowi około 0,09-0,2% wszystkich ostrych przyjęć do szpitala i około 1% przyjęć z powodu ostrego bólu brzucha.12 Badania wskazują, że roczna zapadalność wynosi od 0,63 do 12,9 przypadków na 100 000 osób.1 Nowsze badanie populacyjne przeprowadzone w Estonii określiło roczną zapadalność na poziomie 8,7 na 100 000 mieszkańców.12 Niedawne wieloośrodkowe prospektywne badanie obserwacyjne wykazało, że ostre niedokrwienie krezki występuje u 0,038% dorosłych pacjentów przyjmowanych do szpitali na całym świecie, co wskazuje na niższą częstość występowania niż wcześniej przewidywano.1
Częstość występowania zakrzepicy jelitowej wzrasta wykładniczo z wiekiem. U pacjentów w wieku 75 lat lub starszych, zapadalność (przypadki/100 000 osób/rok) wynosi 51,2, co przewyższa częstość występowania ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego (40,2) w tej grupie wiekowej.1 Zapadalność u osoby 80-letniej jest około dziesięciokrotnie wyższa niż u 60-latka.1
Warto podkreślić, że w latach 1995-2010 w Stanach Zjednoczonych zaobserwowano spadek częstości występowania niedokrwienia krezki z 8,4 do 6,7% na 100 000 osób.1 Natomiast w Szwecji, w latach 1970-1982, zapadalność szacowano na 12,9 przypadków na 100 000 osób.2
Czynniki ryzyka demograficzne
Niedokrwienie krezki dotyka przede wszystkim osoby starsze, zwłaszcza po 60. roku życia.12 Mediana wieku w momencie diagnozy wynosi 70 lat.12 Choć zakrzepica jelitowa dotyka głównie osoby starsze, są też przypadki u młodszych pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak migotanie przedsionków czy stany nadkrzepliwości (niedobór białka C i S).12
Co ciekawe, częstość występowania zwężenia tętnic krezkowych wzrasta z wiekiem, przy czym nawet do 67% osób powyżej 80. roku życia ma ponad 50% zwężenie w którejś z tętnic krezkowych.1 Badania wskazują również, że u około 18% osób powyżej 65. roku życia w populacji ogólnej występuje istotne zwężenie tętnicy trzewnej lub górnej tętnicy krezkowej, bez żadnych wcześniej znanych objawów.1
Jeśli chodzi o płeć, większość badań wskazuje, że niedokrwienie krezki występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn.11 W przypadku ostrego niedokrwienia krezki, kobiety są dotknięte około trzykrotnie częściej niż mężczyźni.11 Podobnie, przewlekłe niedokrwienie krezki dotyka przede wszystkim kobiety, stanowiące ponad 70% pacjentów z tą chorobą.2 Około 60% pacjentów z przewlekłym niedokrwieniem krezki to kobiety.2
Typy niedokrwienia krezki i ich epidemiologia
Niedokrwienie krezki możemy podzielić na kilka głównych typów etiologicznych, które różnią się częstością występowania i czynnikami ryzyka:31
- Zator tętnicy krezkowej: Stanowi około 40-50% wszystkich przypadków ostrego niedokrwienia krezki. Główne czynniki ryzyka obejmują migotanie przedsionków, niedawny zawał mięśnia sercowego, zastoinową niewydolność serca, kardiomiopatie i zatory spowodowane zmianami w aorcie lub miażdżycą.141
- Zakrzepica tętnicy krezkowej: Odpowiada za około 15-30% przypadków. Zwykle występuje na podłożu miażdżycy naczyń.12
- Zakrzepica żyły krezkowej: Jest stosunkowo rzadka, stanowiąc 5-15% wszystkich przypadków ostrego niedokrwienia krezki. Zapadalność z powodu zakrzepicy żył krezkowych wynosi 1,8/100 000 osób rocznie.133
- Nieokluzyjne niedokrwienie krezki (NOMI): Odpowiada za około 20-30% przypadków ostrego niedokrwienia krezki, z zapadalność 2/100 000 osób rocznie. Ten typ jest często obserwowany u pacjentów w podeszłym wieku i wiąże się z najgorszym rokowaniem, z wskaźnikami śmiertelności sięgającymi 58-70%.1411
- Niedokrwienne zapalenie okrężnicy: Jest najczęstszym typem niedokrwienia jelit (około 60-70%). Zapadalność wzrosła z 6,1 przypadków/100 000 osobolat w latach 1976-80 do 22,9/100 000 w latach 2005-09. Około 80% przypadków jest niezgangrenowych i ustępuje bez operacji.313
Czynniki ryzyka kliniczne
Czynniki ryzyka niedokrwienia krezki obejmują:25
- Miażdżyca
- Zaburzenia rytmu serca, szczególnie migotanie przedsionków (ryzyko niedokrwienia krezki u pacjentów z migotaniem przedsionków wynosi 14% rocznie, w porównaniu z 2,3% rocznym ryzykiem udaru mózgu)1
- Hipowolemię
- Zastoinową niewydolność serca
- Niedawny zawał mięśnia sercowego
- Choroby zastawkowe
- Zaawansowany wiek
- Nowotwory wewnątrzbrzuszne
- Przewlekłą niewydolność nerek
- Stany nadkrzepliwości
- Choroby zapalne jelit (badania wykazały znacznie wyższe ryzyko ostrego niedokrwienia krezki u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego)1
Badania wskazują również na wysoką częstość występowania chorób współistniejących u pacjentów z niedokrwieniem krezki:2
- Choroba tętnic obwodowych – 27%
- Choroba wieńcowa – 46%
- Nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, cukrzyca i otyłość są również powszechne
Śmiertelność i prognozy
Niedokrwienie krezki wiąże się z wysoką śmiertelnością, która waha się od 50% do 80%, co czyni je jednym z najpoważniejszych stanów nagłych w gastroenterologii.14 Pomimo postępów w diagnostyce i leczeniu, wskaźniki śmiertelności pozostają wysokie.2
Śmiertelność wewnątrzszpitalna wynosi około 64%, a śmiertelność jednoroczna około 74%.23 U pacjentów, którzy otrzymali aktywne leczenie (53% wszystkich pacjentów), śmiertelność szpitalna wyniosła 32%, a jednoroczna śmiertelność z wszystkich przyczyn 51%.3
Czynniki związane ze śmiertelnością obejmują zaawansowany wiek, resekcję jelita podczas operacji „second-look”, kwasicę metaboliczną, niewydolność nerek i czas trwania objawów.2 Opóźnienie w diagnozie o 24 godziny zmniejsza wskaźniki przeżycia nawet o 20%.1 Śmiertelność wynosi 70%, jeśli czas do diagnozy przekracza 24 godziny, ale tylko 14%, jeśli interwencja chirurgiczna nastąpi w ciągu 12 godzin od wystąpienia objawów.3
Rodzaj niedokrwienia krezki wpływa na rokowanie, przy czym ostry zator ma najlepsze rokowanie, następnie NOMI, a ostra zakrzepica najgorsze.3 Śmiertelność jest najwyższa w przypadku NOMI i najniższa w przypadku zakrzepicy żył krezkowych.1
Wyzwania diagnostyczne i nadzór
Wczesne rozpoznanie niedokrwienia krezki jest szczególnie ważne, ponieważ śmiertelność znacznie wzrasta po wystąpieniu zawału jelita.1 Niestety, diagnoza często jest opóźniona ze względu na niespecyficzną prezentację kliniczną i brak swoistych badań laboratoryjnych.22
Kluczem do wczesnej diagnozy jest wysoki poziom podejrzenia klinicznego.1 Niedokrwienie krezki należy rozważyć u każdego pacjenta powyżej 50. roku życia ze znanymi czynnikami ryzyka lub predysponującymi stanami, u którego rozwija się nagły, silny ból brzucha.3
Angiografia tomografii komputerowej (CTA) jest badaniem obrazowym pierwszego wyboru w diagnostyce niedokrwienia krezki, z czułością 96% i swoistością 94% w diagnostyce zarówno ostrej, jak i przewlekłej postaci.1 Najnowsze analizy sugerują, że zastosowanie dwuenergetycznej tomografii komputerowej (DECT) może zmniejszyć narażenie na promieniowanie i zwiększyć dokładność diagnozy.1
W kontekście przewlekłego niedokrwienia krezki, duplex ultradźwiękowy naczyń krezkowych może być stosowany do monitorowania i nadzoru.6 Niedawno opublikowane badania wskazują, że leczenie okluzyjnego ostrego niedokrwienia krezki w wyspecjalizowanych ośrodkach, wykorzystujących podejście wielodyscyplinarne, poprawia wyniki.2
Uważa się, że dokładne biomarkery w surowicy/osoczu do wczesnej diagnozy ostrego niedokrwienia krezki są niezbędne, aby znacznie poprawić wyniki.2
Trendy i różnice geograficzne
Częstość występowania niedokrwienia krezki prawdopodobnie wzrasta wraz ze starzeniem się populacji.2 W jednym przeglądzie zaobserwowano znaczący spadek odsetka incydentów zatorowych od 2000 roku.1 Najnowsze przeglądy wykazały istotny spadek wskaźnika śmiertelności wewnątrzszpitalnej wśród pacjentów leczonych z powodu ostrego niedokrwienia krezki, choć nadal pozostają one wysokie – 17-21% wśród pacjentów wymagających rewaskularyzacji.2
Występowanie niedokrwienia krezki różni się geograficznie. Poza Stanami Zjednoczonymi, zgłaszane wskaźniki są prawdopodobnie niższe w krajach o ograniczonych możliwościach diagnostycznych lub których populacje mają krótszą oczekiwaną długość życia, ponieważ niedokrwienie krezki jest przede wszystkim chorobą osób starszych.2 Większość przypadków niedokrwienia krezki jest zgłaszana w Szwecji.2
Ogólna częstość występowania ostrego niedokrwienia krezki i jego podtypów różni się na całym świecie, a identyfikacja przypadków jest trudna.1 Zaobserwowano duże różnice między ośrodkami w zakresie zapadalności, charakterystyki podstawowej, postępowania i wyników, co wskazuje na potrzebę jaśniejszych wytycznych w zakresie diagnozy i postępowania.1
Podsumowanie danych epidemiologicznych
| Parametr | Dane | Uwagi |
|---|---|---|
| Częstość występowania | 0,09-0,2% wszystkich ostrych przyjęć do szpitala | Rzadkie, ale poważne schorzenie |
| Roczna zapadalność | 0,63-12,9 na 100 000 osób | Według badania estońskiego: 8,7 na 100 000 |
| Wiek | Głównie osoby >60 lat, mediana 70 lat | Zapadalność wzrasta wykładniczo z wiekiem |
| Płeć | Kobiety > Mężczyźni (3:1) | Szczególnie wyraźne w przewlekłym niedokrwieniu krezki |
| Śmiertelność szpitalna | 50-80% | 32% u pacjentów otrzymujących aktywne leczenie |
| Śmiertelność roczna | 74% | 51% u pacjentów otrzymujących aktywne leczenie |
| Podtypy: | ||
| – Zator tętnicy krezkowej | 40-50% przypadków | Najlepsze rokowanie wśród podtypów |
| – Zakrzepica tętnicy krezkowej | 15-30% przypadków | Najgorsze rokowanie |
| – Zakrzepica żyły krezkowej | 5-15% przypadków | 1,8/100 000 osób rocznie |
| – Nieokluzyjne niedokrwienie krezki (NOMI) | 20-30% przypadków | 2/100 000 osób rocznie, śmiertelność 58-70% |
| – Niedokrwienne zapalenie okrężnicy | Najczęstszy typ (60-70%) | Wzrost z 6,1 do 22,9/100 000 osobolat (1976-2009) |
Implikacje dla praktyki klinicznej
Wiedza o epidemiologii niedokrwienia krezki ma kluczowe znaczenie dla poprawy wczesnego rozpoznania i wyników leczenia. Lekarze powinni mieć wysoki poziom podejrzenia klinicznego, szczególnie u starszych pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak migotanie przedsionków, miażdżyca czy stany nadkrzepliwości.7
Wczesna diagnoza kliniczna niedokrwienia krezki powinna mieć pierwszeństwo przed badaniami diagnostycznymi, które mogą opóźnić leczenie.4 Opóźnienia w diagnozie i leczeniu pozostają największym wyzwaniem w zmniejszaniu zachorowalności i śmiertelności we wszystkich formach niedokrwienia krezki.3
Monitorowanie i nadzór są zalecane po rewaskularyzacji i u bezobjawowych pacjentów z ciężką okluzyjną chorobą krezkową.1 Wzrost świadomości na temat niedokrwienia krezki, szczególnie wśród lekarzy pierwszego kontaktu i lekarzy ratunkowych, ma kluczowe znaczenie dla poprawy wyników u tych pacjentów.2
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.