Zakrzepica jelitowa – Zapobieganie i profilaktyka

Zakrzepica jelitowa
Zapobieganie i profilaktyka

Niedokrwienie jelit, zwane również zakrzepicą jelitową, jest schorzeniem o wysokiej śmiertelności, szczególnie u osób starszych. Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie i wdrożenie leczenia, które opiera się na profilaktyce obejmującej modyfikację czynników ryzyka takich jak palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemia, cukrzyca oraz zaburzenia rytmu serca, zwłaszcza migotanie przedsionków. Zalecane jest utrzymanie aktywności fizycznej na poziomie co najmniej 150 minut tygodniowo, dieta niskotłuszczowa bogata w owoce, warzywa i pełne ziarna oraz odpowiednie nawodnienie. Kontrola ciśnienia tętniczego, poziomu cholesterolu i glikemii jest niezbędna w zapobieganiu miażdżycy naczyń krezkowych. W grupach wysokiego ryzyka stosuje się farmakoterapię przeciwzakrzepową, przeciwpłytkową oraz wazodylatatory, aby zmniejszyć ryzyko powstawania zakrzepów i poprawić perfuzję jelitową.

Profilaktyka zakrzepicy jelitowej (niedokrwienia jelit)

Modyfikacje stylu życia
Kontrola chorób współistniejących
Regularne badania kontrolne
Farmakologiczna profilaktyka pierwotna i wtórna
Postępowanie w ostrym niedokrwieniu jelit
Postępowanie w przewlekłym niedokrwieniu jelit
Zasada 4R w terapii niedokrwienia jelit
Opieka wielodyscyplinarna
Kolejne rozdziały

Profilaktyka zakrzepicy jelitowej (niedokrwienia jelit)

Niedokrwienie jelit (zakrzepica jelitowa) jest poważnym schorzeniem, które dotyka głównie osoby starsze i charakteryzuje się wysoką śmiertelnością. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie leczenia na wczesnym etapie choroby ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania powikłaniom i zwiększenia przeżywalności pacjentów.¹² Profilaktyka niedokrwienia jelit skupia się przede wszystkim na ograniczeniu czynników ryzyka, które są podobne do czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, oraz na wczesnej identyfikacji pacjentów zagrożonych.

Modyfikacje stylu życia

Wprowadzenie zdrowych nawyków życiowych stanowi podstawę profilaktyki niedokrwienia jelit. Do najważniejszych należą:³⁴

Zaprzestanie palenia tytoniu – palenie tytoniu (również w formie e-papierosów i tytoniu bezdymnego) uszkadza naczynia krwionośne i zwiększa ryzyko miażdżycy oraz powstawania zakrzepów⁵⁶
Regularna aktywność fizyczna – wysiłek fizyczny pomaga utrzymać zdrowe naczynia krwionośne i zmniejsza ryzyko powstawania zakrzepów; zaleca się co najmniej 150 minut ćwiczeń o umiarkowanej intensywności tygodniowo⁶⁷
Zdrowa, zbilansowana dieta – zaleca się dietę niskotłuszczową, bogatą w owoce, warzywa i pełne ziarna, z ograniczeniem tłuszczów nasyconych i sodu, które mogą podwyższać cholesterol i ciśnienie krwi⁷⁶
Odpowiednie nawodnienie – właściwe nawodnienie organizmu jest ważnym czynnikiem zapobiegającym zagęszczeniu krwi i tworzeniu się zakrzepów⁸

Kontrola chorób współistniejących

Właściwe leczenie i kontrola chorób towarzyszących ma istotne znaczenie w zapobieganiu niedokrwienia jelit:⁹¹⁰

Regularna kontrola ciśnienia tętniczego – utrzymywanie prawidłowych wartości ciśnienia tętniczego zmniejsza ryzyko miażdżycy naczyń krezkowych⁶¹⁰
Kontrola poziomu cholesterolu – utrzymywanie prawidłowych wartości cholesterolu we krwi zmniejsza ryzyko miażdżycy⁴¹⁰
Kontrola cukrzycy – utrzymywanie prawidłowych poziomów glukozy we krwi zapobiega uszkodzeniom naczyń krwionośnych⁶¹⁰
Leczenie zaburzeń rytmu serca – szczególnie migotania przedsionków, które predysponuje do powstawania zakrzepów mogących przemieszczać się do naczyń krezkowych⁴⁹
Leczenie przewlekłej niewydolności nerek – pacjenci dializowani mają zwiększone ryzyko niedokrwienia jelit⁸¹¹

Regularne badania kontrolne

Coroczne badania kontrolne u lekarza są kluczowym elementem profilaktyki niedokrwienia jelit. Pozwalają one na wczesne wykrycie czynników ryzyka, takich jak choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze czy hipercholesterolemia, zanim pojawią się objawy.⁵ Wczesne rozpoznanie i ukierunkowana ocena stanu pacjenta mają krytyczne znaczenie dla szybkiego postawienia diagnozy i zapobiegania katastrofalnym powikłaniom.²

Farmakologiczna profilaktyka pierwotna i wtórna

W przypadku pacjentów z grupy wysokiego ryzyka lub po przebytym epizodzie niedokrwienia jelit, lekarz może zalecić farmakologiczną profilaktykę:

Leki przeciwzakrzepowe (antykoagulanty) – stosowane w celu zapobiegania powstawaniu zakrzepów, szczególnie u pacjentów po zabiegach rewaskularyzacyjnych¹²¹³
Leki przeciwpłytkowe – takie jak kwas acetylosalicylowy (aspiryna) i klopidogrel (Plavix), które zmniejszają ryzyko tworzenia się zakrzepów¹⁰
Leki rozszerzające naczynia krwionośne (wazodylatatory) – rozluźniają tętnice, zapobiegając ich zwężaniu, co pomaga zwiększyć przepływ krwi i dostęp tlenu do jelit¹²

Postępowanie w ostrym niedokrwieniu jelit

W przypadku ostrego niedokrwienia jelit (AMI), kluczowe jest szybkie wdrożenie następującego postępowania, co może zapobiec rozwojowi ciężkich powikłań:¹⁴¹¹

Natychmiastowa resuscytacja płynowa – w celu zwiększenia perfuzji trzewnej¹⁴
Korekta zaburzeń elektrolitowych – dla zapewnienia prawidłowej funkcji komórkowej¹⁴
Odbarczenie żołądka przez sondę nosowo-żołądkową¹⁴
Antybiotykoterapia szerokospektralna – w celu zapobiegania sepsie¹⁴¹²
Antykoagulacja dożylna heparyną niefrakcjonowaną – jeśli nie ma przeciwwskazań¹⁴
Natychmiastowa laparotomia – u pacjentów z objawami otrzewnowymi¹⁴
Procedury rewaskularyzacyjne wewnątrznaczyniowe – mogą mieć zastosowanie w przypadku częściowej niedrożności tętniczej¹⁵

Postępowanie w przewlekłym niedokrwieniu jelit

Celem leczenia przewlekłego niedokrwienia jelit (CMI) jest przywrócenie przepływu krwi do jelit przed wystąpieniem uszkodzeń, zapobieganie progresji do ostrego niedokrwienia jelit oraz poprawa ogólnej jakości życia pacjenta.¹⁶¹⁰

Modyfikacja diety – pod nadzorem dietetyka, co może być jedyną potrzebną interwencją w niektórych przypadkach¹⁰
Leczenie chirurgiczne lub małoinwazyjne – w celu zwiększenia przepływu krwi do jelit, jeśli zmiany w diecie nie przynoszą poprawy, a objawy powodują utratę masy ciała, długotrwały ból brzucha i lęk przed jedzeniem¹⁰
Długoterminowa obserwacja i nadzór – zalecane po rewaskularyzacji oraz u pacjentów bezobjawowych z ciężką chorobą okluzyjną naczyń krezkowych¹⁶

Zasada 4R w terapii niedokrwienia jelit

W leczeniu niedrożności tętniczej w niedokrwieniu jelit stosuje się zasadę 4R:¹

Resuscytacja (Resuscitation) – stabilizacja stanu pacjenta
Szybka diagnostyka (Rapid diagnosis) – jak najszybsze ustalenie rozpoznania
Wczesna rewaskularyzacja (Early revascularisation) – przywrócenie przepływu krwi
Ponowna ocena stanu jelit (Reassessment of the bowel) – monitorowanie zmian w żywotności tkanek

Opieka wielodyscyplinarna

Leczenie niedokrwienia jelit wymaga podejścia wielodyscyplinarnego, angażującego chirurgów, radiologów interwencyjnych i gastroenterologów.¹¹¹ Najlepsze wyniki terapeutyczne osiąga się w ośrodkach z całodobowym dostępem do rewaskularyzacji wewnątrznaczyniowej i leczenia chirurgicznego, wysoce wyspecjalizowanymi oddziałami intensywnej opieki oraz ustalonymi algorytmami postępowania.¹

Nowoczesna terapia niedokrwienia jelit opiera się na podejściu łączącym rekanalizację wewnątrznaczyniową i techniki chirurgiczne, zgodnie z najnowszymi zaleceniami europejskich i światowych towarzystw dotyczących postępowania w ostrym niedokrwieniu jelit.¹ Interwencja chirurgiczna rozpoczęta w ciągu mniej niż sześciu godzin od wystąpienia objawów znacząco zwiększa przeżywalność.¹¹

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Acute mesenteric ischaemia in the elderly – results of combined endovascular and surgical treatment. Primary study | Scientific Reports
https://www.nature.com/articles/s41598-024-84026-7
Acute mesenteric ischaemia is a serious condition affecting mainly elderly patients with a high mortality rate, but the diagnosis of mesenteric ischaemia is not an automatic death sentence. […] To achieve the best therapeutic outcome, mesenteric ischaemia needs to be diagnosed and treated at an early stage. The best therapeutic outcomes are achieved in centres with 24-hour access to endovascular revascularisation and surgical therapy. […] The principle of therapy for arterial occlusion is the 4 R: resuscitation, rapid diagnosis, early revascularisation and reassessment of the bowel. […] Management of acute mesenteric ischaemia is multidisciplinary, involving surgeons, interventional radiologists and gastroenterologists. […] Based on recent recommendations from European and global societies on the management of acute mesenteric ischaemia, modern therapy is based on an approach combining endovascular recanalisation and surgical techniques. […] The next step in improving adverse outcomes is to concentrate patients in centres where an interventional radiologist is available 24 hours a day, where there are highly specialised intensive care units and where surgical follow-up is available, and to establish a common care algorithm.
#2 Mesenteric ischemia: Recognizing an uncommon disorder and distinguishing among its causes | Cleveland Clinic Journal of Medicine
https://www.ccjm.org/content/91/9/545
Mesenteric ischemia is classified into acute or chronic subtypes according to the timing of vessel occlusion and onset of symptoms. […] Early recognition and intervention are key to preventing morbidity and mortality. […] Early recognition and focused evaluation are crucial for timely diagnosis and prevention of catastrophic complications.
#3 Mesenteric ischemia – Vascular surgery | Northwell Health
https://www.northwell.edu/vascular-surgery/conditions/mesenteric-ischemia
When it comes to preventing mesenteric ischemia, lifestyle choices are pertinent. Quitting smoking, exercising regularly and maintaining a healthy diet will reduce your risk of developing this condition.
#4 Mesenteric artery ischemia: MedlinePlus Medical EncyclopediaLock
https://medlineplus.gov/ency/article/001156.htm
The following lifestyle changes can reduce your risk for narrowing of the arteries: […] Quit smoking. […] Keep your blood cholesterol and blood sugar under control. […] Get heart rhythm problems treated. […] Follow a healthy diet. […] Get regular exercise.
#5 Mesenteric Ischemia: Causes, Symptoms & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/23246-mesenteric-ischemia
There are several things you can do to reduce your risk of developing mesenteric ischemia. Most of them involve preventing or avoiding conditions that can make mesenteric ischemia more likely. […] The things you can do include: […] Get an annual checkup. Also known as a physical or wellness visit, this is a simple yearly visit with your healthcare provider, who can catch many of the early warning signs of heart disease, high blood pressure, high cholesterol and more. Catching these conditions before you have symptoms can make a huge difference in preventing much worse problems, including mesenteric ischemia. […] Quit tobacco. This includes vaping and smokeless tobacco products. If you dont use tobacco, dont start. Tobacco use damages your blood vessels and makes problems like mesenteric ischemia much more likely to happen.
#6 Mesenteric Ischemia: Causes, Symptoms & Treatment
https://www.drsumitkapadia.com/blog/mesenteric-ischemia-causes-symptoms-treatment/
Preventing mesenteric ischemia involves managing risk factors: […] Eating a diet low in saturated fats and high in fruits, vegetables, and whole grains can reduce the risk of atherosclerosis. Foods rich in omega-3 fatty acids, such as fish, can also help improve vascular health. […] Exercise helps maintain healthy blood vessels and reduces the risk of blood clots. Aim for at least 150 minutes of moderate-intensity exercise per week. […] Smoking cessation is critical in preventing vascular diseases. Smoking damages the blood vessels and increases the risk of atherosclerosis and blood clots. […] Managing conditions like diabetes, high blood pressure, and high cholesterol is essential. Regular check-ups with your healthcare provider and adherence to prescribed medications can help keep these conditions under control.
#7 Mesenteric Ischemia: Causes, Symptoms & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/23246-mesenteric-ischemia
Take your medications. If you have high blood pressure, high cholesterol or diabetes, taking your medication helps prevent damage that can lead to mesenteric ischemia. […] Eat a healthy, balanced diet. Many of the issues that can lead to mesenteric ischemia are related to your weight and your diet. Diets that are too high in fat or sodium can increase your cholesterol and blood pressure, both of which are risk factors for mesenteric ischemia. […] Stay active. Physical activity is important for the health of your heart and circulatory system and for maintaining a healthy weight. […] Most of the actions that will help prevent mesenteric ischemia are the same steps that can reduce your risk. Unfortunately, there will be some cases especially those involving injuries or conditions where your blood clots too easily where prevention isnt possible.
#8 Mesenteric Artery Ischemia | Omni Vascular
https://www.omnivascular.com/mesentericarteryischemia
Follow a heart-healthy diet. […] Avoid smoking. If you do smoke, ask your vascular surgeon to help you find a smoking cessation program that will work for you. […] Exercise regularly. […] Stay hydrated. […] Manage chronic medical conditions including diabetes, high blood pressure, kidney failure and heart disease.
#9 Mesenteric Artery Disease and Mesenteric Ischemia – Florida Surgical Clinic
https://floridasurgicalclinic.com/general-surgery/mesenteric-artery-disease-and-mesenteric-ischemia/
Mesenteric ischemia has many of the same risk factors as heart disease. Patients should see their physician regularly to maintain adequate blood pressure and check that cholesterol levels are within appropriate limits. Patients with atrial fibrillation should ensure they stay on appropriate blood thinners and check medication levels as directed. Patients should not smoke. […] Patients with elevated cholesterol levels, heart disease, diabetes, elevated blood pressure, and those on chronic anticoagulation are all at risk of mesenteric ischemia.
#10 Chronic Mesenteric Ischemia Causes, Symptoms, and Treatments
https://www.upmc.com/services/heart-vascular/conditions/chronic-mesenteric-ischemia
The goal of chronic mesenteric ischemia treatment is to restore blood flow to your intestines before damage occurs. […] Making changes to your diet with the help of a dietitian may be the only treatment you need. […] If diet changes do not help and symptoms cause weight loss, long-term abdominal pain, and even food fear your doctor at the UPMC Heart and Vascular Institute may recommend minimally invasive or open surgical treatments to increase blood flow to your intestines. […] Decreasing the risk of atherosclerosis the condition that causes chronic mesenteric ischemia. […] Quitting smoking. […] Controlling blood sugars in people with diabetes. […] Lowering cholesterol levels. […] Lowering high blood pressure. […] Taking anti-platelet medications, such as aspirin and clopidogrel (Plavix).
#11 The Dangerous Miss: Recognizing Acute Mesenteric Ischemia | Emergency Physicians Monthly
https://epmonthly.com/article/the-dangerous-miss/
Background Abdominal vascular catastrophes are uncommon but can be fatal. Acute mesenteric ischemia (AMI) is one abdominal catastrophe of great interest to emergency physicians in that rapid diagnosis and initiation of treatment can prevent mortality and reduce long-term morbidity. The often quoted Time is bowel is a sentiment that speaks to the danger of this disease and need for diagnosis. […] The key to management is initiation of treatment while diagnostic evaluation is underway. Optimal treatment requires a multidisciplinary approach: general surgery, vascular surgery, and interventional radiology. Surgical intervention that can be initiated in less than six hours from symptom onset adds significant increase in survival. […] In summary, AMI has four etiologies: AE, AT, venous thrombosis, and NOMI. AE and AT have equal incidences, approximately 40%. No history or physical examination finding can definitively diagnose the condition, but a wide variety of presentations occur, which creates the diagnostic challenge. Pain out of proportion and gut emptying may occur early in the disease, with minimal tenderness on exam. Once transmural infarction occurs, peritoneal findings and tenderness to palpation may occur. Be suspicious of pain out of proportion and scrutinize risk factors (critically ill, PVD, CAD, ESRD, dialysis, and hypercoagulable states). Remember, CT angiography is the best imaging modality. Laboratory findings do not have sufficient sensitivity and specificity for ruling out or in the disease. Lactate may not be elevated early in the disease course, and 25% of the time no elevated WBC will be found. Treatment requires surgery and interventional radiology consultation, IV antibiotics, IV fluids, and anticoagulation. Ultimately, the physician at the bedside is the best diagnostic tool.
#12 Medication for Mesenteric Ischemia | NYU Langone Health
https://nyulangone.org/conditions/mesenteric-ischemia/treatments/medication-for-mesenteric-ischemia
Medications can help manage blood clots and symptoms caused by a blockage, such as intestinal inflammation. […] Other times, they are used to prevent blood clots from forming after treatment. […] Anticoagulants, or blood thinners, are used to prevent blood clots from forming after surgery to treat mesenteric ischemia. […] Vasodilators relax the arteries, helping to prevent them from narrowing. This helps increase blood and oxygen flow to the intestines. […] Your doctor may prescribe antibiotics to prevent sepsis, a potentially life-threatening complication of an infection.
#13 Mesenteric Ischemia
https://healthlibrary.inova.org/Search/134,203
The best way to prevent this condition is to make healthy lifestyle choices: […] If you have had mesenteric ischemia in the past, your healthcare provider may suggest you take anticoagulation or antiplatelet medicines to prevent future attacks.
#14 Acute mesenteric ischemia: guidelines of the World Society of Emergency Surgery | World Journal of Emergency Surgery | Full Text
https://wjes.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13017-017-0150-5
Severe abdominal pain out of proportion to physical examination findings should be assumed to be AMI until disproven. (Recommendation 1B) […] Non-occlusive mesenteric ischemia (NOMI) should be suspected in critically ill patients with abdominal pain or distension requiring vasopressor support and evidence of multi-organ dysfunction. (Recommendation 1B) […] When the diagnosis of AMI is made, fluid resuscitation should commence immediately to enhance visceral perfusion. Electrolyte abnormalities should be corrected, and nasogastric decompression initiated. (Recommendation 1B) […] Broad-spectrum antibiotics should be administered immediately. Unless contraindicated, patients should be anticoagulated with intravenous unfractionated heparin. (Recommendation 1B) […] Prompt laparotomy should be done for patients with overt peritonitis. (Recommendation 1A)
#15 Acute mesenteric ischemia: guidelines of the World Society of Emergency Surgery | World Journal of Emergency Surgery | Full Text
https://wjes.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13017-017-0150-5
Endovascular revascularization procedures may have a role with partial arterial occlusion. (Recommendation 1C) […] Damage control surgery is an important adjunct for patients who require intestinal resection due to the necessity to reassess bowel viability and in patients with refractory sepsis. Planned re-laparotomy is an essential part of AMI management. (Recommendation 1B) […] Mesenteric venous thrombosis can often be successfully treated with a continuous infusion of unfractionated heparin. (Recommendation 1B) […] When NOMI is suspected, the treatment focus should be to correct the underlying cause and to restore mesenteric perfusion. Infarcted bowel should be resected promptly. (Recommendation 1B) […] The finding of massive gut necrosis requires careful assessment of the patients underlying co-morbidities and advanced directives in order to judge whether comfort carries the best treatment. (Recommendation 1C)
#16 Chronic mesenteric ischemia: Clinical practice guidelines from the Society for Vascular Surgery
https://scholarworks.indianapolis.iu.edu/items/e7e81a21-8db9-4969-b5ed-a06917eb9b96
Chronic mesenteric ischemia (CMI) results from the inability to achieve adequate postprandial intestinal blood flow, usually from atherosclerotic occlusive disease at the origins of the mesenteric vessels. […] The treatment goals include relieving the presenting symptoms, preventing progression to acute mesenteric ischemia, and improving overall quality of life. […] Long-term follow-up and surveillance are recommended after revascularization and for asymptomatic patients with severe mesenteric occlusive disease. […] These practice guidelines were developed based on the best available evidence. They should help to optimize the care of patients with CMI.