białko fuzyjne
Białko fuzyjne to białko powstałe w wyniku połączenia sekwencji aminokwasowych pochodzących z dwóch lub więcej różnych białek. Może powstawać naturalnie (np. w wyniku mutacji chromosomowych lub rearanżacji genów) lub być tworzone sztucznie metodami inżynierii genetycznej.
W kontekście medycznym białka fuzyjne mają istotne znaczenie diagnostyczne i terapeutyczne. Niektóre naturalne białka fuzyjne, takie jak BCR-ABL (powstające w wyniku translokacji chromosomowej t(9;22) i odpowiedzialne za przewlekłą białaczkę szpikową) czy PML-RARα (związane z ostrą białaczką promielocytową), stanowią ważne markery diagnostyczne oraz cele terapeutyczne.
Rekombinowane białka fuzyjne znalazły szerokie zastosowanie w medycynie, szczególnie w immunoterapii. Przykładem są białka fuzyjne Fc, gdzie fragment przeciwciała (region Fc) jest połączony z innym białkiem, co wydłuża okres półtrwania leku i poprawia jego właściwości farmakodynamiczne. Etanercept (Enbrel), stosowany w leczeniu chorób autoimmunologicznych, jest przykładem takiego białka fuzyjnego, łączącego receptor TNF z fragmentem Fc immunoglobuliny.
Identyfikacja białek fuzyjnych jest istotnym elementem diagnostyki molekularnej, szczególnie w onkologii. Nowoczesne metody sekwencjonowania DNA i RNA umożliwiają wykrywanie nowych białek fuzyjnych, co może prowadzić do opracowania terapii celowanych. Terapie ukierunkowane na białka fuzyjne, takie jak inhibitory kinazy tyrozynowej w leczeniu nowotworów z obecnością BCR-ABL, stanowią ważny przykład medycyny precyzyjnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak stawowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Mięsak stawowy (synovial sarcoma) to agresywny nowotwór tkanek miękkich, najczęściej lokalizujący się w okolicach kończyn, zwłaszcza przy stawach nadgarstka i kostki, z charakterystyczną translokacją t(X;18) i powstaniem białka fuzyjnego SS18:SSX. Średni wiek diagnozy to około 30 lat, a około 1/3 przypadków dotyczy pacjentów poniżej 20 roku życia. Leczenie wymaga multidyscyplinarnego podejścia w wyspecjalizowanych ośrodkach, obejmującego radykalną chirurgię z marginesem 1-3 cm, radioterapię neoadjuwantową lub adjuwantową oraz w wybranych przypadkach chemioterapię. Radioterapia wykorzystuje nowoczesne techniki minimalizujące uszkodzenia tkanek zdrowych, co jest szczególnie istotne u dzieci. Chemioterapia stosowana jest głównie w dużych guzach, przerzutach lub nawrotach, jednak jej rola i schematy nie są jednoznacznie ustalone. Kluczowe jest staranne planowanie leczenia i wykonanie pierwszej operacji przez doświadczony zespół, gdyż wpływa to na rokowanie pacjenta.
amputacja, białko fuzyjne, brachyterapia, chemioterapia, chirurg onkologiczny, dół podkolanowy, ekstrawazacja, fuzja genowa, immunoterapia, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, małopłytkowość, mięsak maziówkowy, mięsak stawowy, mięsak tkanek miękkich, neutropenia, onkolog radioterapeuta, operacja oszczędzająca kończynę, pielęgniarka onkologiczna, podejście multidyscyplinarne, powikłania zakrzepowo-zatorowe, przerzut nowotworowy, radioterapia, reakcja skórna, resekcja guza, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, translokacja chromosomalna - Leksykon chorób i schorzeń
Hemofilia – Zapobieganie i profilaktyka
Hemofilia, będąca dziedzicznym zaburzeniem krzepnięcia, charakteryzuje się niedoborem czynników VIII lub IX (poziom ≤1% w ciężkiej postaci), co prowadzi do przedłużonych krwawień, w tym spontanicznych krwawień do stawów i powikłań takich jak artropatia hemofilowa. Profilaktyka, zalecana jako standard opieki przez Światową Federację Hemofilii (WFH) od 2020 roku, polega na regularnym podawaniu czynników krzepnięcia lub nowoczesnych terapii nie-zastępczych (np. emicizumab, marstacimab, fitusiran), co znacząco redukuje roczną częstość krwawień (ABR) z ponad 40 do mniej niż 2 epizodów rocznie. Profilaktyka powinna być wdrażana jak najwcześniej, najlepiej przed 3. rokiem życia i przed drugim krwawieniem do stawu, aby zapobiec nieodwracalnym uszkodzeniom stawów i poprawić jakość życia pacjentów. Dawkowanie tradycyjnych koncentratów czynnika VIII wynosi zwykle 20-40 U/dL 2-3 razy w tygodniu, z celem utrzymania poziomu czynnika powyżej 2%, choć nowsze badania sugerują konieczność utrzymania poziomu FVIII:C nawet na poziomie 40% dla pełnej ochrony przed krwawieniami. Preparaty o przedłużonym okresie półtrwania (EHL) umożliwiają rzadsze podawanie, np. co 10 dni dla czynnika IX, co poprawia komfort terapii i przestrzeganie zaleceń.
artropatia hemofilowa, badanie prenatalne, białaczka OUN, białko fuzyjne, ciężka hemofilia, czynnik IX, czynnik VIII, emicizumab, fitusiran, Hemgenix, inhibitor czynnika krzepnięcia, koncentrat czynnika krzepnięcia, krwawienie do stawu, krwawienie śródczaszkowe, krwawienie wewnętrzne, krwotok śródczaszkowy, leczenie na żądanie, marstacimab, nabyta hemofilia A, niedobór czynnika krzepnięcia, profilaktyka hemofilii, profilaktyka pierwotna, profilaktyka trzeciorzędowa, profilaktyka wtórna, przeciwciało monoklonalne, rekombinowany czynnik krzepnięcia, Roctavian, terapia genowa, uszkodzenie stawu, wirusowe zapalenie wątroby, zaburzenie krzepnięcia krwi - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak tłuszczakowaty – Patofizjologia i mechanizm
Mięsak tłuszczakowaty (liposarcoma) to złośliwy nowotwór mezenchymalny, najczęstszy wśród mięsaków tkanek miękkich u dorosłych (około 20%). WHO wyróżnia cztery podtypy: WDLPS/ALT, DDLPS, MLS (wraz z wariantem RCL) oraz PLS, z odmiennymi aberracjami genetycznymi i mechanizmami patogenezy. WDLPS/DDLPS cechuje amplifikacja regionu 12q13-15, w tym genów MDM2 (12q15), CDK4 i HMGA2, prowadząca do inaktywacji p53 i deregulacji cyklu komórkowego. DDLPS dodatkowo wykazuje amplifikacje 6q23 i 1p32 oraz mutacje w szlaku JUN/ASK1 i utratę białka Klotho. MLS charakteryzuje się translokacją t(12;16)(q13;p11) lub t(12;22)(q13;q12), tworząc białka fuzyjne FUS-DDIT3 lub EWSR1-DDIT3, które blokują różnicowanie adipocytów i aktywują szlak PI3K/Akt. PLS posiada złożony kariotyp z mutacjami w genach supresorowych (p53, NF1, RB1) i brakiem amplifikacji MDM2/CDK4. W patogenezie istotną rolę odgrywają także mikroRNA (np. miR-133a) oraz eksportyna-1 (XPO1), której inhibicja (KPT-330) hamuje proliferację komórek i przywraca funkcje supresorowe.
aberracja chromosomowa, białko fuzyjne, białko retinoblastomy, chromosom markerowy, chromosom pierścieniowy, cykl komórkowy, degradacja proteasomalna, deregulacja cyklu komórkowego, dobrze zróżnicowany mięsak tłuszczakowaty, fosforylacja oksydacyjna, gen MDM2, inhibitor CDK4/6, inhibitor MDM2, inhibitor szlaku PI3K/mTOR, komórka mezenchymalna, kompleks remodelujący chromatynę, mięsak tkanek miękkich, mięsak tłuszczakowaty, mikroRNA, nowotwór mezenchymalny, nowotwór przerzutowy, odróżnicowany mięsak tłuszczakowaty, pleomorficzny mięsak tłuszczakowaty, śluzowaty mięsak tłuszczakowaty, supresor nowotworowy, szlak sygnałowy PI3K/Akt, szlak YAP/TAZ, transformacja nowotworowa, translokacja chromosomowa, zespół Li-Fraumeni - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak stawowy – Etiologia i przyczyny
Mięsak stawowy (synovial sarcoma) to rzadki, złośliwy nowotwór tkanek miękkich, najczęściej lokalizujący się w okolicy dużych stawów, zwłaszcza kolan, łokci, bioder i ramion. Kluczowym czynnikiem etiologicznym jest specyficzna translokacja chromosomowa t(X;18)(p11;q11), obecna w ponad 90% przypadków, prowadząca do powstania genu fuzyjnego SS18-SSX. Białko fuzyjne SS18-SSX zaburza funkcję kompleksu BAF, wyparcie białka supresorowego BAF47 oraz aktywację genu Sox2, co skutkuje nieprawidłową ekspresją genów i rozwojem guza. Mutacja ta jest somatyczna, nie germinalna, co wyklucza dziedziczenie. Mięsak charakteryzuje się powolnym wzrostem, ale wysokim ryzykiem inwazji lokalnej i przerzutów (30-60%), które mogą pojawić się nawet po 5 latach od diagnozy.
arsen, białko fuzyjne, błona maziowa, chlorek winylu, choroba von Recklinghausena, dioksyna, dwutlenek toru, gen fuzyjny SS18-SSX, gen Sox2, gen SS18, gen SSX, mięsak indukowany promieniowaniem, mięsak Kaposiego, mięsak maziówkowy, mięsak stawowy, mutacja genu RB1, mutacja genu TP53, mutacja germinalna, mutacja somatyczna, naciekanie tkanek, nerwiakowłókniakowatość typu 1, nowotwór złośliwy tkanek miękkich, promieniowanie jonizujące, przerzut nowotworowy, radioterapia, remodelowanie chromatyny, ścieżka sygnałowa Akt/mTOR, siatkówczak dziedziczny, tkanka maziowa, translokacja chromosomowa, wirus onkogenny, zaburzenie epigenetyczne, zespół Li-Fraumeni, zespół Wernera - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy drobne, okrągłe z desmoplastyczną stroma – Patofizjologia i mechanizm
Desmoplastyczny guz drobnych okrągłych komórek z desmoplastyczną stromą (DSRCT) to rzadki, agresywny mięsak tkanek miękkich, typowo występujący u młodych mężczyzn. Kluczowym czynnikiem patogenezy jest translokacja t(11;22)(p13;q12), prowadząca do powstania białka fuzyjnego EWSR1-WT1, które działa jako nieprawidłowy czynnik transkrypcyjny aktywujący geny związane z proliferacją, angiogenezą i przeżyciem komórek nowotworowych. Wyróżnia się dwie izoformy EWSR1-WT1 (E+KTS i E-KTS), różniące się obecnością trzech aminokwasów w domenie wiążącej DNA. Nadekspresja receptorów kinazy tyrozynowej, takich jak PDGFRA, IGF1R, VEGFR, oraz czynników transkrypcyjnych MYC i PAX2, podkreśla złożoność molekularną DSRCT. Średnia liczba mutacji somatycznych wynosi 0,72 mutacji/Mb, z medianą 23 niesilentnych mutacji na guz, co wskazuje na niskie obciążenie mutacyjne typowe dla mięsaków z fuzją genów. Charakterystyczny immunofenotyp obejmuje koekspresję markerów epitelialnych (cytokeratyna, EMA), mezenchymalnych (dezmina, wimentyna) i neuronalnych (NSE, CD56), co komplikuje diagnostykę.
białko fuzyjne, chemioterapia wysokodawkowa, cytokeratyna, czynnik transkrypcyjny, DSRCT, EGFR, EMT, fuzja genów, gen chimeryczny, gen EWSR1, gen WT1, ICI, IGF1R, immunofenotyp, inhibitor CDK4/6, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor mTOR, komórka macierzysta, komórka macierzysta raka, marker mezenchymalny, mięsak tkanek miękkich, mutacja somatyczna, palec cynkowy, PDGFRA, radioterapia, receptor alfa płytkopochodnego czynnika wzrostu, receptor androgenowy, trabektedyna, translokacja chromosomowa, VEGF, wimentyna - Leksykon chorób i schorzeń
Wirus syncytialny oddechowy (rsv) – Patofizjologia i mechanizm
Wirus syncytialny oddechowy (RSV) jest kluczowym patogenem wywołującym ostre zakażenia dolnych dróg oddechowych, szczególnie u niemowląt, osób starszych i pacjentów z obniżoną odpornością. Patogeneza RSV opiera się na zakażeniu nabłonka dróg oddechowych, prowadzącym do obumierania komórek, zwiększonej produkcji śluzu i niedrożności małych dróg oddechowych, co manifestuje się jako zapalenie neutrofilowe i eozynofilia w ciężkich przypadkach. Naturalne zakażenie nie indukuje trwałej odporności, co sprzyja reinfekcjom. Przełomem w rozwoju szczepionek było ustalenie struktury białka fuzyjnego (F) RSV, zwłaszcza jego konformacji prefuzyjnej (preF), która zawiera kluczowe epitopy indukujące silne przeciwciała neutralizujące. Stabilizacja białka preF poprzez modyfikacje aminokwasowe umożliwiła opracowanie skutecznych i bezpiecznych szczepionek, które obecnie są dostępne dla osób powyżej 60. roku życia: Abrysvo (Pfizer), Arexvy (GSK) oraz mRESVIA (Moderna). Wszystkie te preparaty wykazują wysoką skuteczność (78,6-89% w zapobieganiu chorobie dolnych dróg oddechowych) i opierają się na immunizacji przeciwko stabilizowanemu białku preF RSV.
białko fuzyjne, drogi oddechowe, eozynofilia, inhibitor fuzji, kompleks immunologiczny, konformacja prefuzyjna, lipopolisacharyd, nabłonek dróg oddechowych, nadreaktywność dróg oddechowych, nanocząsteczka lipidowa, odpowiedź limfocytów T, ostre zakażenie dolnych dróg oddechowych, przeciwciało matczyne, przeciwciało monoklonalne, przeciwciało neutralizujące, rodzina Paramyxoviridae, szczepionka mRNA, szczepionka podjednostkowa, wirus syncytialny oddechowy, zaburzenie odporności, zakażenie dolnych dróg oddechowych - Leksykon chorób i schorzeń
Odra – Patofizjologia i mechanizm
Wirus odry (MeV) to wysoce zakaźny wirus RNA z rodziny Paramyxoviridae, który infekuje wyłącznie ludzi, powodując ogólnoustrojowe zakażenie z charakterystyczną plamisto-grudkową wysypką oraz przejściową immunosupresją. Kluczowe białka osłonki, F (fuzyjne) i H (hemaglutyninowe), umożliwiają fuzję z komórkami gospodarza i wiązanie z receptorami CD150 (SLAM) na komórkach immunologicznych oraz nektyną-4 na komórkach nabłonkowych. Po początkowej replikacji w nabłonku dróg oddechowych i regionalnych węzłach chłonnych, wirus rozprzestrzenia się do układu limfoidalnego i różnych narządów, wywołując dwie fazy wiremii. Adaptacyjna odpowiedź immunologiczna usuwa wirusa i prowadzi do dożywotniej odporności, jednak infekcja wywołuje głęboką immunosupresję, w tym tzw. amnezję immunologiczną, trwającą średnio 27 miesięcy, podczas której dochodzi do deplecji komórek pamięci CD150+ T i B, co zwiększa podatność na zakażenia oportunistyczne i powikłania bakteryjne.
amnezja immunologiczna, białko fuzyjne, białko hemaglutyninowe, demielinizacja, genotypowanie wirusa, immunosupresja, komórki dendrytyczne, komórki nabłonkowe, limfocyty, morbillivirus, nukleoproteina, oligodendrocyty, paramyxoviridae, plamki Koplika, podostre stwardniające zapalenie mózgu, polimeraza RNA, receptory rozpoznające wzorce, receptory toll-podobne, szczepionka MMR, wiremia, wirus odry, witamina A, wysypka plamisto-grudkowa, zapalenie mózgu, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak ewinga – Patofizjologia i mechanizm
Mięsak Ewinga to agresywny nowotwór kości i tkanek miękkich, występujący głównie u dzieci i młodych dorosłych, charakteryzujący się specyficznymi translokacjami chromosomowymi, przede wszystkim t(11;22)(q24;q12), prowadzącymi do powstania genu fuzyjnego EWSR1-FLI1. Białko fuzyjne EWS-FLI1 działa jako nieprawidłowy czynnik transkrypcyjny, który masowo dereguluje ekspresję genów zaangażowanych w proliferację, transformację nowotworową i wzrost guza, m.in. poprzez wiązanie mikrosatelitarnych sekwencji GGAA oraz modulację epigenetyczną (acetylacja histonów H3K27, zmniejszenie metylacji DNA). EWS-FLI1 aktywuje geny takie jak NKX2.2, GLI1, NR0B1 oraz geny pluripotencji (OCT4, SOX2, NANOG), a jednocześnie represjonuje geny proapoptotyczne (IGFBP3, CDKN1C, CDKN1A). Kluczowe szlaki sygnałowe w patogenezie obejmują IGF-1R, Wnt/beta-kateninę oraz mechanizmy odpowiedzi na hipoksję (HIF-1α). Autofagia, regulowana m.in. przez ATG4B, oraz angiogeneza zależna od kaweoliny-1 i EphA2, również odgrywają istotną rolę w progresji choroby. Pochodzenie komórkowe mięsaka Ewinga pozostaje niejasne, z hipotezami dotyczącymi komórek macierzystych grzebienia nerwowego lub mezenchymalnych komórek macierzystych szpiku kostnego.
acetylacja histonów, angiogeneza, apoptoza, autofagia, białko chimeryczne, białko fuzyjne, choroba przerzutowa, czynnik indukowany hipoksją, czynnik transkrypcyjny, fibroblast związany z nowotworem, gen EWSR1, grzebień nerwowy, hipoksja, immunoterapia, inhibitor deacetylazy histonowej, interferencja RNA, komórka macierzysta raka, komórka NK, macierz pozakomórkowa, makrofag, metylacja DNA, mezenchymalna komórka macierzysta, mięsak Ewinga, mikrośrodowisko kości, nowotwór kości, nowotwór złośliwy kości, onkogeneza, regulacja epigenetyczna, szlak Wnt/beta-katenina, translokacja chromosomowa, zmiana epigenetyczna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dasatinib Stada 140 mg
Dasatinib Stada, inhibitor kinazy proteinowej z kodem ATC L01EA02, wykazuje silne działanie przeciwnowotworowe poprzez hamowanie kinazy BCR-ABL oraz kinaz z rodziny SRC, c-KIT, EPH i PDGFβ. Jego subnanomolarny zakres działania (0,6-0,8 nM) umożliwia skuteczne leczenie ostrej białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (ALL Ph+), w tym przypadków opornych lub nietolerujących imatynibu. Badania in vitro potwierdziły aktywność dazatynibu wobec linii komórkowych opornych na imatynib, co jest związane z hamowaniem mechanizmów oporności takich jak nadekspresja BCR-ABL, mutacje domeny kinazy, aktywacja kinaz SRC oraz nadekspresja genów oporności wielolekowej. W badaniach klinicznych I i II fazy u pacjentów z ALL Ph+ wykazano trwałe odpowiedzi hematologiczne i cytogenetyczne, z 41% MaHR i 54% CCyR, a także medianę czasu leczenia około 3 miesięcy i 52% odpowiedzi molekularnej po 24 miesiącach terapii dawką 70 mg dwa razy na dobę.
ALL Ph+, alternatywna droga sygnalizacyjna, białko fuzyjne, c-KIT, całkowita odpowiedź cytogenetyczna, chromosom Philadelphia, cytometria przepływowa, duża odpowiedź hematologiczna, inhibitor kinazy proteinowej, inhibitor subnanomolarny, kinaza BCR-ABL, kinaza receptora efryny, kinaza SRC, linia komórek białaczkowych, metoda Kaplana-Meiera, minimalna choroba resztkowa, mutacja domeny kinazy, odpowiedź cytogenetyczna, odpowiedź hematologiczna, oporność wielolekowa, ostra białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia, przeszczep szpiku, przeżycie wolne od progresji, rearanżacja genów Ig/TCR, receptor PDGFβ, większa odpowiedź molekularna - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy drobne, okrągłe z desmoplastyczną stroma – Etiologia i przyczyny
Guzy drobne, okrągłe z desmoplastyczną stromą (DSRCT) to rzadkie, wysoce agresywne nowotwory tkanek miękkich, charakteryzujące się specyficzną translokacją chromosomową t(11;22)(p13;q12), prowadzącą do fuzji genów EWSR1-WT1 i powstania onkogennego białka fuzyjnego EWS-WT1. Ta fuzja działa jako czynnik transkrypcyjny aktywujący nadekspresję genów takich jak PDGFRA, IGF1R, EGFR, IL2, IL15 oraz czynników transkrypcyjnych MYC, PAX2 i WT1, co sprzyja proliferacji, neoangiogenezie i tworzeniu desmoplastycznego podścieliska. Dodatkowo, mutacje somatyczne w genach KRAS, PTPRD, GRB10, MET i PIK3CA oraz procesy takie jak odpowiedź na uszkodzenia DNA (DDR) i przejście mezenchymalno-nabłonkowe (MErT/EMT) podkreślają złożoność molekularną i heterogenność guza. Wyróżniającą cechą DSRCT jest zwiększona ekspresja receptora androgenowego (AR), odróżniająca go od innych mięsaków z rodziny Ewinga.
białko fuzyjne, chemioterapia, chirurgia cytoredukcyjna, czynnik transkrypcyjny, domena wiążąca DNA, DSRCT, EGFR, fibroblast, fuzja genów, gen EWSR1, gen KRAS, gen PIK3CA, gen WT1, guz drobny okrągły z desmoplastyczną stromą, IGF1R, insulinopodobny czynnik wzrostu, komórka macierzysta, komórka śródbłonka, marker nabłonkowy, mięsak Ewinga, mutacja somatyczna, naskórkowy czynnik wzrostu, neoangiogeneza, PDGFRA, płytkopochodny czynnik wzrostu, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia, receptor androgenowy, receptor CXCR4, rozsiew otrzewnowy, translokacja chromosomowa, uszkodzenie DNA - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak ewinga – Leczenie
Mięsak Ewinga to agresywny nowotwór kości i tkanek miękkich, najczęściej diagnozowany u dzieci i młodych dorosłych, wymagający wielospecjalistycznego podejścia terapeutycznego. Standardowe leczenie obejmuje chemioterapię skojarzoną (schemat VDC/IE lub VAC/IE) trwającą 6-9 miesięcy (około 14-15 cykli), leczenie miejscowe (chirurgia z zachowaniem kończyny lub amputacja, radioterapia o dawce 56-60 Gy) oraz chemioterapię adjuwantową. Chemioterapia zagęszczona (podawanie co 2 tygodnie) poprawia 5-letnie przeżycie wolne od zdarzeń do 73% w porównaniu do 65% przy standardowym 3-tygodniowym schemacie. Leczenie miejscowe jest dostosowane do resekcyjności guza, a radioterapia stosowana jest w przypadku nieresekcyjnych zmian lub uzupełniająco przy nieoptymalnych marginesach chirurgicznych. W przypadku przerzutów rokowanie jest gorsze (5-letnie przeżycie 20-30%), a terapia intensywniejsza, często z zastosowaniem wysokodawkowej chemioterapii i przeszczepienia komórek macierzystych.
aktynomycyna D, amputacja, antracyklina, białko fuzyjne, bleomycyna, chemioterapia, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, chirurg ortopeda, cyklofosfamid, doksorubicyna, etopozyd, gemcytabina z docetakselem, ifosfamid, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor PARP, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, kabozantynib, lenwatynib, mesna, mięsak Ewinga, mikroprzerzut, nowotwór kości, olaparib, onkolog, operacja oszczędzająca kończynę, palbocyklib, pembrolizumab, promieniowanie jonizujące, przeciwciało monoklonalne, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep kostny, radioterapeuta, radioterapia, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, regorafenib, szczepionka przeciwnowotworowa, terapia CAR-T, terapia protonowa, terapia skojarzona, trabektedyna, translokacja chromosomowa, winkrystyna, wysokodawkowa chemioterapia - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Patofizjologia i mechanizm
Szczepionka MMR, zawierająca żywe atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, jest podawana w dwóch dawkach: pierwsza w wieku 12-15 miesięcy, druga w wieku 4-6 lat, z odstępem co najmniej 4 tygodni w przypadku opóźnienia. Mechanizm działania opiera się na stymulacji układu odpornościowego do produkcji przeciwciał IgG, których poziom ≥120 mIU/ml dla odry jest uznawany za ochronny. Skuteczność jednej dawki wynosi 93% dla odry, 78% dla świnki i 97% dla różyczki, natomiast dwie dawki zwiększają skuteczność do 97%, 88% i 97% odpowiednio. Szczepionka indukuje również odporność śluzówkową w drogach oddechowych, co jest kluczowe w zapobieganiu transmisji wirusa odry. W badaniach wykazano związek odpowiedzi immunologicznej z określonymi allelami HLA, co może wpływać na indywidualną skuteczność szczepienia.
amnezja immunologiczna, białko fuzyjne, białko hemaglutyninowe, ciężka reakcja alergiczna, komórka dendrytyczna, miano przeciwciał, morbillivirus, odporność śluzówkowa, okres inkubacji, paramyksowirus, podanie śródskórne, przeciwciało IgG, różyczka, świnka, szczepionka MMR, test immunoenzymatyczny, test neutralizacji, układ HLA, układ odpornościowy, wiremia, wirus odry, zakażenie ogólnoustrojowe, żywy atenuowany wirus - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawczakowłókniak kosmówkowy – Etiologia i przyczyny
Brodawczakowłókniak kosmówkowy (DFSP) to rzadki, wolno rosnący mięsak skóry o niskim lub pośrednim stopniu złośliwości, występujący z częstością około 4,1 przypadków na milion osobolat. Nowotwór rozwija się w komórkach tkanki łącznej skóry właściwej, najczęściej u osób w wieku 20-50 lat. Kluczowym czynnikiem patogenetycznym jest somatyczna translokacja t(17;22)(q22;q13), prowadząca do powstania genu fuzyjnego COL1A1-PDGFB, który powoduje nadmierną produkcję czynnika wzrostu PDGFB i stymuluje proliferację komórek nowotworowych. W około 10% przypadków występują alternatywne translokacje lub inne geny fuzyjne, takie jak COL6A3-PDGFD czy EMILIN2-PDGFD. Wariant włókniakomięsakowy DFSP (DFSP-FS), stanowiący 5-15% przypadków, charakteryzuje się agresywniejszym przebiegiem i wyższym ryzykiem przerzutów, często związanym z genomowym wzmocnieniem genu fuzyjnego PDGFB/COL1A1. Niestabilność mikrosatelitarna i mutacje TP53 obserwuje się głównie w bardziej złośliwych wariantach.
białko fuzyjne, blizna pooparzeniowa, blizna pooperacyjna, brodawczakowłókniak kosmówkowy, czynnik hormonalny, kolagen typu I, komórka nowotworowa, mięsak skóry, mutacja somatyczna, niedobór deaminazy adenozyny, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór skóry, patogeneza, płytkopochodny czynnik wzrostu, radioterapia, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, receptor PDGF, skóra właściwa, tkanka łączna, translokacja chromosomowa, włókniakomięsak, złożony niedobór odporności - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak ewinga – Etiologia i przyczyny
Mięsak Ewinga to złośliwy nowotwór kości i tkanek miękkich, najczęściej diagnozowany u dzieci i młodzieży w wieku 10-20 lat (średni wiek 15 lat). Kluczową cechą molekularną jest obecność translokacji chromosomalnej t(11;22)(q24;q12), prowadzącej do powstania genu fuzyjnego EWSR1-FLI1 w 85-95% przypadków, który koduje aberracyjny czynnik transkrypcyjny EWS-FLI1. Ten białkowy produkt fuzyjny indukuje niekontrolowaną proliferację, hamuje różnicowanie komórek, unika apoptozy oraz ułatwia migrację i inwazję komórek nowotworowych. Inne translokacje obejmują fuzje EWSR1 z genami ETS, takimi jak EWS-ERG, EWS-ETV i EWS-FEV. Diagnostyka opiera się na identyfikacji tych zmian genetycznych, a obecność przerzutów i lokalizacja guza (szczególnie miednica) są istotnymi czynnikami prognostycznymi. Mięsak Ewinga występuje częściej u osób rasy białej i u mężczyzn, a czynniki takie jak szybki wzrost kości, przepuklina pępowinowa oraz wyższa masa urodzeniowa mogą zwiększać ryzyko zachorowania.
białko fuzyjne, biomarker, biopsja otwarta, czynnik transkrypcyjny, gen chimeryczny, gen EWSR1, gen naprawy DNA, grzebień nerwowy, kostniakomięsak, mezenchymalne komórki macierzyste, mięsak Ewinga, nowotwór złośliwy, prymitywny guz neuroektodermalny, przepuklina pępowinowa, przerzut, tkanki miękkie, translokacja chromosomowa, wariant zarodkowy, zmiana genetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak – Patofizjologia i mechanizm
Mięsaki to rzadkie, złośliwe nowotwory mezenchymalne, stanowiące około 1% wszystkich nowotworów złośliwych u dorosłych, z zachorowalnością około 50 przypadków na milion osób. Charakteryzują się dużą heterogennością morfologiczną i molekularną, dzieląc się na mięsak o prostym kariotypie, z charakterystycznymi translokacjami chromosomowymi i białkami fuzyjnymi (np. EWS-FLI1 w 85-95% mięsaka Ewinga, SYT-SSX w mięsaku maziówkowym), oraz mięsak o złożonym kariotypie z licznymi niespecyficznymi zmianami genomowymi, często obejmującymi zaburzenia szlaków Rb i p53. Kluczowe mechanizmy onkogenne obejmują deregulację transkrypcyjną, zaburzenia sygnalizacji komórkowej (szlaki MAPK/RAS/ERK, PI3K/AKT/mTOR, Sonic Hedgehog) oraz epigenetyczne zmiany, w tym nadekspresję HDAC klasy I, co czyni je potencjalnymi celami terapeutycznymi. W mięsaku Ewinga, białko fuzyjne EWS-FLI1 wymaga białek BET do regulacji genów proliferacji i przeżycia, a inhibitory HDAC wykazują obiecujące działanie. Amplifikacje genów takich jak MDM2 (w 70% mięsaków intimalnych) i CDK4 (w tłuszczakowatokomórkowym) wpływają na deregulację cyklu komórkowego i apoptozy, co jest istotne dla terapii celowanych, np. milademetanem – inhibitorem MDM2.
apoptoza, białko fuzyjne, biomarker prognostyczny, chimeryczny czynnik transkrypcyjny, chrzęstniakomięsak, CRISPR/Cas9, cykl komórkowy, cytokina zapalna, deacetylaza histonów, deregulacja epigenetyczna, dermatofibrosarcoma protuberans, ferroptoza, GIST, inhibitor HDAC, inhibitor MDM2, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, kostniakomięsak, liposarcoma, macierz zewnątrzkomórkowa, mięsak Ewinga, mięsak gładkokomórkowy, mięsak Kaposiego, mięsak maziówkowy, mięsak nabłonkowaty, mikrośrodowisko immunologiczne, mutacja germinalna, naczyniakomięsak, naczyniakomięsak piersi, niestabilność genomowa, nowotwór mezenchymalny, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk limfatyczny, onkogen, promieniowanie jonizujące, przeciwciało monoklonalne, receptor limfocytów T, śluzakowłókniakomięsak, supresor nowotworów, szlak MAPK, szlak PI3K, szlak Rb, szlak Sonic Hedgehog, szlak YAP/TAZ, terapia celowana, terapia kombinowana, tkanka łączna, translokacja chromosomowa - Leksykon chorób i schorzeń
Wirus syncytialny dróg oddechowych – Patofizjologia i mechanizm
Wirus syncytialny dróg oddechowych (RSV) jest kluczowym patogenem wywołującym ciężkie infekcje dolnych dróg oddechowych, szczególnie u niemowląt, osób starszych oraz pacjentów z obniżoną odpornością. RSV to wirus z rodziny Pneumoviridae, o genomie jednoniciowego, negatywnego RNA długości około 15,2 kb, zawierający dziewięć białek strukturalnych, w tym białka nukleokapsydu (N, P, L) oraz glikoproteiny powierzchniowe (F, G, SH). Zakażenie rozpoczyna się w nosogardzieli, a wirus atakuje nabłonek rzęskowy dróg oddechowych, indukując powstawanie syncytiów i wywołując zapalenie oskrzelików. Patogeneza obejmuje aktywację ATP1A1 i EGFR, hamowanie odpowiedzi interferonowej przez białka NS1 i NS2 oraz indukcję odpowiedzi zapalnej z udziałem cytokin prozapalnych i neutrofili, co prowadzi do obrzęku, uszkodzenia nabłonka i nadprodukcji śluzu, skutkując niedrożnością dróg oddechowych. Warto podkreślić, że ciężkość choroby koreluje z nieadekwatną odpowiedzią immunologiczną i niskim mianem wirusa, a zakażenie może prowadzić do długotrwałych zmian w układzie oddechowym, w tym rozwoju astmy dziecięcej.
apoptoza, białko fuzyjne, ciężkie zakażenie, glikoproteina, ICAM-1, inhibitor fuzji, interferon typu I, kinaza tyrozynowa, komórka dendrytyczna, mucyna, mutacja genowa, nadreaktywność oskrzeli, nadwrażliwość alergiczna, neurogenne zapalenie, neutrofil, nukleokapsyd, nukleoproteina, pleomorfizm, polimorfizm nukleotydowy, przeciwciało neutralizujące, reaktywne formy tlenu, syncytium, wirus syncytialny dróg oddechowych, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zapalenie oskrzelików, zapalenie ucha środkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Febris mediterranea familiaris – Leczenie
Febris mediterranea familiaris (FMF) to dziedziczna choroba autozapalna charakteryzująca się nawracającymi atakami gorączki i zapalenia błon surowiczych. Podstawą leczenia jest kolchicyna, stosowana w dawkach indywidualizowanych: u dorosłych 1-2 mg/dobę, z możliwością zwiększenia do 3 mg/dobę, u dzieci 0,3-1,2 mg/dobę, maksymalnie do 2 mg/dobę. Kolchicyna zapobiega atakom u ponad 90% pacjentów, zmniejsza ich nasilenie oraz chroni przed amyloidozą AA – najgroźniejszym powikłaniem FMF. Leczenie jest przewlekłe, a przerwanie terapii prowadzi do nawrotów i zwiększa ryzyko amyloidozy. Monitorowanie skuteczności i toksyczności powinno odbywać się co 6 miesięcy, w tym badania krwi i moczu co najmniej dwa razy w roku. Oporność na kolchicynę dotyczy 5-10% pacjentów i wymaga potwierdzenia maksymalną tolerowaną dawką przez minimum 6 miesięcy.
amyloidoza AA, amyloidoza wtórna, anakinra, azoospermia, białko fuzyjne, białkomocz, chemotaksja neutrofilów, choroba autozapalna, febris mediterranea familiaris, inhibitor interleukiny-1, inhibitor receptora IL-6, inhibitor TNF-alfa, kanakinumab, kolchicyna, lek modyfikujący przebieg choroby, nefropatia amyloidowa, nieprzestrzeganie zaleceń, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, oligospermia, rilonacept, strategia treat-to-target, tocilizumab, wariant MEFV, zapalenie opłucnej, zapalenie otrzewnej, zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych