system wewnątrzmaciczny
System wewnątrzmaciczny (ang. intrauterine system, IUS) to rodzaj antykoncepcji hormonalnej, który jest umieszczany w jamie macicy. Najczęściej występuje w postaci plastikowej struktury w kształcie litery T, która uwalnia progestagen (najczęściej lewonorgestrel) bezpośrednio do wnętrza macicy.
Mechanizm działania systemu wewnątrzmacicznego polega na zagęszczeniu śluzu szyjkowego, co utrudnia penetrację plemników, hamowaniu owulacji oraz tworzeniu niesprzyjającego środowiska dla implantacji zarodka poprzez zmiany w błonie śluzowej macicy. Skuteczność antykoncepcyjna systemów wewnątrzmacicznych jest bardzo wysoka, przekraczająca 99%.
Systemy wewnątrzmaciczne mogą być stosowane przez okres 3-5 lat, w zależności od rodzaju. Oprócz działania antykoncepcyjnego, systemy uwalniające lewonorgestrel mają dodatkowe korzyści terapeutyczne, takie jak zmniejszenie obfitości krwawień miesiączkowych, łagodzenie bólu menstruacyjnego oraz zastosowanie w leczeniu endometriozy czy jako element hormonalnej terapii zastępczej.
Do najczęstszych działań niepożądanych systemu wewnątrzmacicznego należą nieregularne krwawienia (szczególnie w pierwszych miesiącach stosowania), torbiele jajników, bóle głowy oraz miejscowe działania niepożądane. Przeciwwskazania obejmują ciążę, nieleczone zakażenia narządów płciowych, krwawienia z dróg rodnych o nieustalonej przyczynie, choroby nowotworowe hormonozależne oraz nieprawidłowości anatomiczne macicy.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Thalidomide Accord
Talidomid wykazuje silne działanie teratogenne, powodując ciężkie wady wrodzone, dlatego jego stosowanie jest ściśle regulowane w ramach Programu Zapobiegania Ciąży. Lek jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz u kobiet mogących zajść w ciążę, chyba że spełnione są rygorystyczne warunki dotyczące stosowania skutecznej antykoncepcji przez minimum 4 tygodnie przed terapią, w trakcie leczenia oraz przez 4 tygodnie po zakończeniu terapii. Testy ciążowe o czułości ≥ 25 mIU/ml muszą być wykonywane co 4 tygodnie pod nadzorem medycznym. Mężczyźni stosujący talidomid muszą stosować prezerwatywy podczas kontaktów seksualnych z kobietami w ciąży lub mogącymi zajść w ciążę, nawet po wazektomii, przez cały okres leczenia i minimum 7 dni po jego zakończeniu. Wydawanie leku jest ograniczone czasowo (maksymalnie 4 tygodnie dla kobiet mogących zajść w ciążę, 12 tygodni dla pozostałych pacjentów), a niewykorzystane kapsułki należy zwrócić do apteki. Talidomid przenika do nasienia, co wymaga szczególnej ostrożności w zapobieganiu ciąży.
agenezja macicy, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, brak miesiączki, działanie teratogenne, gorączka neutropeniczna, hiperlipidemia, implant antykoncepcyjny, incydent naczyniowo-mózgowy, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niewydolność jajników, obrzęk naczynioruchowy, octan medroksyprogesteronu, ostra białaczka szpikowa, pancytopenia, parestezja, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, progesteron, Program Zapobiegania Ciąży, reakcja anafilaktyczna, system wewnątrzmaciczny, szpiczak mnogi, toksyczna nekroliza naskórka, trombocytopenia, wada wrodzona, wazektomia, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zakrzepica żył głębokich, zator płucny, zawał mięśnia sercowego, zespół mielodysplastyczny, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zespół Turnera, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lenalidomide Eugia
Lenalidomid, strukturalnie podobny do talidomidu, wykazuje działanie teratogenne potwierdzone w badaniach na małpach, co implikuje wysokie ryzyko wad wrodzonych u ludzi przy stosowaniu w ciąży. Kobiety w wieku rozrodczym muszą spełniać rygorystyczne kryteria programu zapobiegania ciąży, w tym stosować skuteczną antykoncepcję przez co najmniej 4 tygodnie przed, w trakcie oraz 4 tygodnie po zakończeniu terapii. Testy ciążowe o czułości minimum 25 mIU/mL powinny być wykonywane pod nadzorem medycznym co 4 tygodnie, a lek wydawany maksymalnie na 4 tygodnie terapii. Mężczyźni stosujący lenalidomid muszą stosować prezerwatywy podczas kontaktów seksualnych z kobietami w ciąży lub mogącymi zajść w ciążę, przez cały okres leczenia i co najmniej 7 dni po jego zakończeniu. Ze względu na ryzyko teratogenności, pacjenci i personel medyczny powinni stosować środki ostrożności, w tym unikać kontaktu kobiet w ciąży z lekiem oraz zwracać niewykorzystane kapsułki do apteki.
agenezja macicy, chłoniak grudkowy, chłoniak z komórek płaszcza, czynnik wzrostu, doustny środek antykoncepcyjny, działanie teratogenne, epizod naczyniowo-mózgowy, histerektomia, medroksyprogesteron, nadciśnienie płucne, neutropenia, niewydolność jajników, podwiązanie jajowodów, Program Zapobiegania Ciąży, system wewnątrzmaciczny, szpiczak mnogi, test ciążowy, trombocytopenia, wazektomia, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół mielodysplastyczny, zespół Turnera, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Vixpo 3 mg + 0,02 mg
Vixpo to doustny środek antykoncepcyjny zawierający 0,02 mg etynyloestradiolu i 3 mg drospirenonu w 24 różowych tabletkach aktywnych oraz 4 białe tabletki placebo. Lek należy przyjmować codziennie przez 28 dni, bez przerw, o stałej porze, zgodnie z kolejnością na blistrze. Rozpoczęcie stosowania zależy od poprzedniej metody antykoncepcji, z koniecznością stosowania dodatkowej mechanicznej ochrony przez pierwsze 7 dni w przypadku zmiany z progestagenowej metody lub późnego rozpoczęcia po porodzie. Pominięcie tabletki aktywnej do 24 godzin nie obniża skuteczności, natomiast opóźnienie powyżej 24 godzin wymaga zastosowania dodatkowych środków antykoncepcyjnych i postępowania zależnego od dnia cyklu, w którym doszło do pominięcia. Wymioty lub biegunka mogą zaburzyć wchłanianie, co wymaga przyjęcia dodatkowej tabletki w ciągu 3-4 godzin od dawki.
ciężka choroba wątroby, ciężka niewydolność nerek, drospirenon, etynyloestradiol, implant antykoncepcyjny, krwawienie śródcykliczne, krwawienie z odstawienia, mechaniczna metoda antykoncepcji, menopauza, metoda progestagenowa, miesiączkowanie, oś podwzgórzowo-przysadkowo-jajnikowa, ostra niewydolność nerek, plamienie międzymiesiączkowe, poronienie, skuteczność antykoncepcyjna, system wewnątrzmaciczny, tabletka placebo, tabletka progestagenowa, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, złożony doustny środek antykoncepcyjny, złożony hormonalny środek antykoncepcyjny - Leksykon substancji czynnych
Gestoden – Dawkowanie i sposób podawania
Gestoden, syntetyczny progestagen trzeciej generacji, jest stosowany w złożonych doustnych środkach antykoncepcyjnych (COC) w połączeniu z etynyloestradiolem. Standardowe dawki w preparatach jednofazowych to 0,075 mg gestodenu z 0,02 lub 0,03 mg etynyloestradiolu, przyjmowane przez 21 dni, po których następuje 7-dniowa przerwa wywołująca krwawienie z odstawienia. Preparaty wielofazowe, takie jak Milvane, zawierają zmienne dawki gestodenu (0,05–0,10 mg) i etynyloestradiolu (0,03–0,04 mg) w trzech fazach, natomiast preparaty z tabletkami placebo, np. Vines, stosują 24 dni aktywnych tabletek (60 µg gestodenu i 15 µg etynyloestradiolu) oraz 4 dni placebo, przyjmowane bez przerwy. Skuteczność antykoncepcyjna przy prawidłowym stosowaniu wynosi około 1% ryzyka ciąży rocznie, a nieprzestrzeganie schematu dawkowania znacząco ją obniża.
antykoncepcja hormonalna, antykoncepcja mechaniczna, antykoncepcja progestagenowa, doustny środek antykoncepcyjny, etynyloestradiol, gestoden, krwawienie międzymiesiączkowe, krwawienie z odstawienia, minitabletka, oś podwzgórze-przysadka-jajnik, plamienie, poronienie w drugim trymestrze, poronienie w pierwszym trymestrze, preparat jednofazowy, progestagen trzeciej generacji, skuteczność antykoncepcyjna, system transdermalny, system wewnątrzmaciczny, tabletka placebo, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zajście w ciążę, złożony doustny środek antykoncepcyjny - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Artilla 0,075 mg + 0,02 mg
Artilla to doustny środek antykoncepcyjny zawierający 0,075 mg gestodenu i 0,020 mg etynyloestradiolu w formie tabletek drażowanych. Standardowy schemat dawkowania obejmuje przyjmowanie jednej tabletki dziennie przez 21 dni, po czym następuje 7-dniowa przerwa, podczas której pojawia się krwawienie z odstawienia. Rozpoczęcie terapii zależy od sytuacji klinicznej pacjentki, np. pierwszego dnia cyklu lub po zmianie metody antykoncepcyjnej, z zaleceniem stosowania dodatkowej mechanicznej metody antykoncepcji przez pierwsze 7 dni w określonych przypadkach. Pominięcie tabletki wymaga szybkiego działania: jeśli opóźnienie przekracza 12 godzin, postępowanie zależy od tygodnia cyklu, z koniecznością stosowania dodatkowej antykoncepcji w tygodniu 1 i w niektórych sytuacjach w tygodniu 2 i 3. Wymioty w ciągu 3-4 godzin od przyjęcia tabletki traktuje się jak pominięcie dawki.
antykoncepcja, cykl miesiączkowy, działanie niepożądane, etynyloestradiol, gestoden, implant antykoncepcyjny, iniekcja antykoncepcyjna, krwawienie międzymiesiączkowe, krwawienie z odstawienia, mechaniczna metoda antykoncepcji, minipigułka, oś podwzgórze-przysadka-jajnik, plamienie, poronienie, progestagen, system transdermalny, system wewnątrzmaciczny, tabletka drażowana, tabletka placebo, wchłanianie substancji czynnej, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, złożony hormonalny produkt antykoncepcyjny - Leksykon leków
Przedawkowanie – Kyleena 19,5 mg/system
System terapeutyczny domaciczny Kyleena zawiera 19,5 mg lewonorgestrelu i jest implantowany jednokrotnie przez wykwalifikowany personel medyczny bezpośrednio do jamy macicy. Ze względu na kontrolowane uwalnianie substancji czynnej, brak możliwości samodzielnej modyfikacji dawkowania przez pacjentkę oraz fakt, że w macicy może być umieszczony tylko jeden system naraz, ryzyko przedawkowania jest wykluczone. Kyleena ma wymiary 28x30x1,55 mm i konstrukcję w kształcie litery „T”, z cylindrem uwalniającym lewonorgestrel pokrytym półmatową membraną, co zapewnia precyzyjne i bezpieczne działanie terapeutyczne.
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Naraya Plus 0,02 mg + 3 mg
Produkt leczniczy Naraya Plus zawiera 0,02 mg etynyloestradiolu oraz 3 mg drospirenonu w postaci tabletek powlekanych, stosowanych doustnie w schemacie 28-dniowym (24 tabletki aktywne + 4 placebo). Tabletki należy przyjmować codziennie o stałej porze, bez przerw między opakowaniami, co zapewnia skuteczną antykoncepcję. Rozpoczęcie terapii zależy od wcześniejszej metody antykoncepcji, z zaleceniem stosowania dodatkowej mechanicznej metody antykoncepcji przez pierwsze 7 dni w przypadku zmiany z preparatów zawierających wyłącznie progestageny lub po porodzie/poronieniu w drugim trymestrze. Pominięcie tabletek placebo nie wpływa na skuteczność, natomiast pominięcie tabletek aktywnych wymaga szybkiej reakcji, zwłaszcza jeśli opóźnienie przekracza 24 godziny, z uwzględnieniem dnia cyklu i koniecznością stosowania dodatkowej antykoncepcji mechanicznej w określonych sytuacjach.
antykoncepcja hormonalna, drospirenon, etynyloestradiol, implant antykoncepcyjny, krwawienie miesiączkowe, krwawienie śródcykliczne, krwawienie z odstawienia, mechaniczna metoda antykoncepcji, minitabletka, oś podwzgórze-przysadka-jajnik, plamienie, progestagen, substancja czynna, system terapeutyczny domaciczny, system terapeutyczny dopochwowy, system transdermalny, system wewnątrzmaciczny, tabletka placebo, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, złożony hormonalny produkt antykoncepcyjny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lenalidomide Grindeks
Lenalidomid, będący pochodną talidomidu, wykazuje działanie teratogenne potwierdzone badaniami na małpach, co implikuje wysokie ryzyko poważnych wad wrodzonych u ludzi przy stosowaniu w okresie ciąży. W związku z tym, Lenalidomide Grindeks jest przeciwwskazany u kobiet mogących zajść w ciążę, chyba że spełnione są rygorystyczne warunki Programu zapobiegania ciąży. Pacjentki muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem terapii, w trakcie leczenia oraz przez 4 tygodnie po jego zakończeniu, niezależnie od obecności miesiączki. Konieczne jest regularne wykonywanie testów ciążowych co 4 tygodnie, a także pełne zrozumienie przez pacjentkę ryzyka teratogenności oraz obowiązków wynikających z programu. Wskazane metody antykoncepcji obejmują implanty, wewnątrzmaciczne systemy hormonalne, depot medroksyprogesteronu, sterylizację, tabletki zawierające wyłącznie progesteron oraz potwierdzoną wazektomię partnera.
agenezja macicy, antykoncepcja, chłoniak z komórek płaszcza, działanie teratogenne, hamowanie owulacji, implant antykoncepcyjny, lenalidomid w skojarzeniu, neutropenia, niewydolność jajników, octan medroksyprogesteronu, podwiązanie jajowodów, Program Zapobiegania Ciąży, resekcja jajników, system wewnątrzmaciczny, szpiczak mnogi, teratogenność, trombocytopenia, wada wrodzona, wazektomia, zespół mielodysplastyczny, zespół Turnera, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Axia Forte Plus 3 mg + 0,03 mg
Produkt leczniczy Axia Forte Plus zawiera 0,03 mg etynyloestradiolu oraz 3 mg drospirenonu i jest złożonym doustnym środkiem antykoncepcyjnym, który wymaga codziennego, regularnego przyjmowania jednej tabletki przez 28 dni bez przerw między opakowaniami. Rozpoczęcie stosowania zależy od wcześniejszej metody antykoncepcji i sytuacji klinicznej pacjentki, z koniecznością stosowania dodatkowej mechanicznej antykoncepcji przez pierwsze 7 dni w przypadku zmiany z metody progestagenowej lub późniejszego rozpoczęcia po porodzie/poronieniu. Pominięcie tabletki aktywnej wymaga natychmiastowego działania: jeśli opóźnienie jest <24 godz., ochrona antykoncepcyjna nie jest osłabiona, natomiast przy opóźnieniu >24 godz. należy stosować dodatkowe metody antykoncepcji i postępować zgodnie z wytycznymi zależnymi od tygodnia cyklu, szczególnie w 1. i 3. tygodniu, gdzie ryzyko zmniejszenia skuteczności jest największe. Tabletki placebo można pominąć bez utraty skuteczności, ale zaleca się ich usunięcie, aby uniknąć błędów w stosowaniu.
antykoncepcja hormonalna, ciężka choroba wątroby, cykl miesiączkowy, doustny środek antykoncepcyjny, drospirenon, etynyloestradiol, hormonalny środek antykoncepcyjny, implant antykoncepcyjny, krwawienie miesiączkowe, krwawienie śródcykliczne, krwawienie z odstawienia, mechaniczna metoda antykoncepcji, metoda progestagenowa, niewydolność nerek, oś podwzgórzowo-przysadkowo-jajnikowa, ostra niewydolność nerek, plamienie, poronienie w drugim trymestrze, poronienie w pierwszym trymestrze, system wewnątrzmaciczny, tabletka placebo, tabletka progestagenowa, zaburzenie żołądkowo-jelitowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Orlifique 0,1 mg + 0,02 mg
Orlifique to doustny środek antykoncepcyjny zawierający 0,10 mg lewonorgestrelu i 0,02 mg etynyloestradiolu, stosowany w schemacie 28-dniowym (21 tabletek różowych z substancjami czynnymi i 7 tabletek placebo białych). Tabletki należy przyjmować codziennie o stałej porze, bez przerw między opakowaniami. Rozpoczęcie terapii zależy od wcześniejszego stosowania antykoncepcji i sytuacji klinicznej pacjentki, z zaleceniem stosowania dodatkowej antykoncepcji mechanicznej przez pierwsze 7 dni w większości przypadków zmiany metody lub rozpoczęcia po porodzie/poronieniu. Pominięcie tabletek różowych wymaga szybkiego uzupełnienia dawki i ewentualnego stosowania dodatkowej antykoncepcji, szczególnie w pierwszych 7 dniach cyklu, natomiast pominięcie tabletek placebo nie wpływa na skuteczność antykoncepcyjną.
antykoncepcja hormonalna, antykoncepcja mechaniczna, ciężka biegunka, ciężka choroba wątroby, implant antykoncepcyjny, krwawienie śródcykliczne, krwawienie z odstawienia, lewonorgestrel i etynyloestradiol, metoda progestagenowa, minitabletka, niewydolność nerek, oś podwzgórze-przysadka-jajnik, plamienie, plaster transdermalny, poronienie w drugim trymestrze, poronienie w pierwszym trymestrze, system terapeutyczny dopochwowy, system wewnątrzmaciczny, tabletka placebo, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, złożony doustny środek antykoncepcyjny - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Teenia 3 mg + 0,02 mg
Produkt leczniczy Teenia zawiera 3 mg drospirenonu i 0,02 mg etynyloestradiolu, stosowany jest doustnie w formie tabletek powlekanych. Standardowy schemat dawkowania to 1 tabletka dziennie przez 21 dni, po czym następuje 7-dniowa przerwa, podczas której zwykle pojawia się krwawienie z odstawienia. Rozpoczęcie terapii zależy od wcześniejszej metody antykoncepcji, np. od pierwszego dnia cyklu przy braku wcześniejszej antykoncepcji hormonalnej lub bezpośrednio po zakończeniu stosowania poprzedniego środka. W przypadku zmiany z metody wyłącznie progestagenowej lub po porodzie/poronieniu w II trymestrze zalecane jest stosowanie dodatkowej mechanicznej metody antykoncepcji przez pierwsze 7 dni przyjmowania tabletek. Wymioty lub biegunka mogą obniżyć skuteczność leku, dlatego w takich sytuacjach również zaleca się dodatkową antykoncepcję.
antykoncepcja, antykoncepcja hormonalna, cykl miesiączkowy, drospirenon, etynyloestradiol, implant antykoncepcyjny, iniekcja, krwawienie miesiączkowe, krwawienie śródcykliczne, krwawienie z odstawienia, oś podwzgórzowo-przysadkowo-jajnikowa, plamienie, progestagen, system transdermalny, system wewnątrzmaciczny, tabletka placebo, wchłanianie substancji czynnych, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, złożony hormonalny środek antykoncepcyjny