steroidowy środek antykoncepcyjny
Steroidowe środki antykoncepcyjne stanowią najpopularniejszą grupę farmaceutyków stosowanych w celu zapobiegania ciąży. Zawierają one syntetyczne analogi hormonów płciowych – estrogenów (najczęściej etynyloestradiol) i progestagenów (np. lewonorgestrel, dezogestrel, drospirenon), które działają głównie poprzez zahamowanie owulacji, zmiany w śluzówce macicy oraz zagęszczenie śluzu szyjkowego.
Dostępne są w różnych formach: tabletek doustnych (jedno- lub dwuskładnikowych), plastrów transdermalnych, iniekcji, implantów podskórnych, wkładek domacicznych uwalniających hormony oraz krążków dopochwowych. Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne są najczęściej stosowaną formą i charakteryzują się wysoką skutecznością sięgającą 99% przy prawidłowym stosowaniu.
Poza działaniem antykoncepcyjnym, preparaty te wykazują korzystne efekty pozaantykoncepcyjne, m.in. redukcję bolesnych miesiączek, zmniejszenie obfitości krwawień miesiączkowych, regulację cyklu, zmniejszenie ryzyka nowotworów jajnika i endometrium oraz poprawę stanu skóry w przypadku trądziku. Należy jednak pamiętać o potencjalnych działaniach niepożądanych, w tym zwiększonym ryzyku zakrzepicy, szczególnie u pacjentek z czynnikami ryzyka chorób zakrzepowo-zatorowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Benodil 0,125 mg/ml
Budezonid, substancja czynna preparatu Benodil, jest metabolizowany głównie przez enzym CYP3A4, co determinuje ryzyko istotnych interakcji lekowych. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie z silnymi inhibitorami CYP3A4, takimi jak ketokonazol i itrakonazol, które mogą zwiększyć stężenie budezonidu w osoczu nawet około czterokrotnie (np. przy dawce 1000 µg budezonidu wziewnego i 200 mg itrakonazolu). Taka interakcja zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidów. Zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania lub, jeśli jest to konieczne, zachowanie maksymalnej przerwy między dawkami, rozważenie zmniejszenia dawki budezonidu oraz monitorowanie pacjenta pod kątem objawów przedawkowania. Podobne ryzyko dotyczy innych silnych inhibitorów CYP3A4, takich jak rytonawir, klarytromycyna, erytromycyna czy werapamil.
antybiotyki makrolidowe, budezonid, cytochrom P450 3A4, dawkowanie leku, działanie immunosupresyjne, działanie niepożądane, estrogen, glikokortykosteroid, inhibitor CYP3A4, interakcja lekowa, kortykosteroid, leki przeciwgrzybicze, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność przysadki mózgowej, steroidowy środek antykoncepcyjny, terapia hormonalna, test stymulacji ACTH - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Atywia 0,03 mg + 2 mg
Produkt leczniczy Atywia, zawierający 0,03 mg etynyloestradiolu oraz 2 mg dienogestu, jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży. W przypadku zajścia w ciążę podczas stosowania leku, konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii. Dotychczasowe badania epidemiologiczne nie wykazały zwiększonego ryzyka wad wrodzonych ani działania teratogennego przy stosowaniu złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych przed ciążą lub we wczesnym jej okresie, jednak brak jest specyficznych danych dotyczących kombinacji etynyloestradiolu i dienogestu zawartych w Atywii. W okresie poporodowym należy szczególnie uwzględnić podwyższone ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej przed ponownym rozpoczęciem stosowania leku.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Budixon Neb 0,25 mg/ml
Budezonid w postaci zawiesiny do nebulizacji jest metabolizowany głównie przez enzym CYP3A4, co czyni go podatnym na istotne interakcje farmakokinetyczne z inhibitorami tego enzymu. Szczególnie wysokie ryzyko dotyczy jednoczesnego stosowania z ketokonazolem i itrakonazolem, które mogą zwiększyć stężenie budezonidu w osoczu odpowiednio kilkukrotnie i około czterokrotnie, co prowadzi do nasilenia ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidów. Podobne ryzyko niesie stosowanie produktów zawierających kobicystat oraz innych inhibitorów CYP3A4, takich jak erytromycyna, klarytromycyna czy sok grejpfrutowy. U pacjentek stosujących estrogeny lub steroidowe środki antykoncepcyjne w dużych dawkach obserwuje się umiarkowane zwiększenie stężenia budezonidu i nasilone działanie glikokortykosteroidów, natomiast doustne środki antykoncepcyjne w małych dawkach nie wykazują takiego efektu. W przypadku konieczności łączenia terapii zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania, wydłużenie odstępów między dawkami, rozważenie zmniejszenia dawki budezonidu oraz ścisłe monitorowanie pacjenta pod kątem działań niepożądanych.
błona śluzowa dróg oddechowych, CYP3A4, działanie niepożądane glikokortykosteroidów, działanie ogólnoustrojowe glikokortykosteroidów, inhibitor CYP3A, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakokinetyczna, lek przeciwgrzybiczny, nebulizacja budezonidu, niewydolność przysadki mózgowej, schemat leczenia, steroidowy środek antykoncepcyjny, terapia kortykosteroidami, test stymulacji ACTH, zahamowanie czynności kory nadnerczy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Varel 3 mg + 0,03 mg
Produkt leczniczy Varel, zawierający 3 mg drospirenonu i 0,03 mg etynyloestradiolu, nie jest wskazany do stosowania u kobiet w ciąży. W przypadku potwierdzenia ciąży u pacjentki stosującej ten lek, konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii oraz szczegółowy wywiad dotyczący czasu ekspozycji płodu na substancje czynne. Dane epidemiologiczne nie wykazują zwiększonego ryzyka wad wrodzonych ani działania teratogennego przy stosowaniu złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych przed zajściem w ciążę lub nieumyślnym przyjmowaniu ich we wczesnej ciąży. Jednakże, ze względu na ograniczone dane dotyczące stosowania Varel w ciąży, nie można jednoznacznie ocenić potencjalnego wpływu na przebieg ciąży i zdrowie płodu, co wymaga dalszej obserwacji i ostrożności klinicznej.
antykoncepcja hormonalna, drospirenon, działanie hormonalne, działanie teratogenne, etynyloestradiol, karmienie piersią, laktacja, okres poporodowy, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, steroidowa substancja antykoncepcyjna, steroidowy środek antykoncepcyjny, tabletka powlekana, wada wrodzona, złożony doustny środek antykoncepcyjny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Interakcje leku – Pulmicort 0,125 mg/ml
Budezonid, metabolizowany głównie przez enzym CYP3A4, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne z lekami hamującymi ten enzym, takimi jak ketokonazol i itrakonazol, które mogą zwiększać jego stężenie w osoczu nawet czterokrotnie (przy dawce 1000 μg budezonidu i 200 mg itrakonazolu). Wskazane jest unikanie terapii skojarzonej z inhibitorami CYP3A4 lub, jeśli jest to konieczne, wydłużenie odstępu między dawkami oraz rozważenie zmniejszenia dawki budezonidu w celu minimalizacji ryzyka działań niepożądanych. U kobiet stosujących estrogeny lub steroidowe środki antykoncepcyjne w dużych dawkach obserwuje się umiarkowane zwiększenie stężenia budezonidu i nasilenie działania glikokortykosteroidów, co wymaga monitorowania klinicznego. W przypadku doustnych środków antykoncepcyjnych w małych dawkach nie stwierdzono istotnych interakcji.
budezonid, budezonid wziewny, centralny układ nerwowy, cytochrom P450, doustny środek antykoncepcyjny, działanie niepożądane, ekspozycja ogólnoustrojowa, enzym CYP3A4, erytromycyna, estrogen, glikokortykosteroid, inhibicja CYP3A4, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakokinetyczna, itrakonazol, ketokonazol, klarytromycyna, kora nadnerczy, niewydolność przysadki mózgowej, przewód pokarmowy, ritonavir, steroidowy środek antykoncepcyjny, stężenie budezonidu w osoczu, test stymulacji ACTH - Leksykon leków
Interakcje leku – Resbud 0,5 mg/ml
Budezonid, metabolizowany głównie przez enzym CYP3A4, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne, zwłaszcza z inhibitorami tego enzymu, takimi jak ketokonazol i itrakonazol. Jednoczesne stosowanie itrakonazolu w dawce 200 mg/dobę z budezonidem (1000 μg wziewnie) może zwiększyć stężenie leku w osoczu około czterokrotnie, co znacząco podnosi ryzyko działań niepożądanych glikokortykosteroidów. W związku z tym zaleca się unikanie terapii skojarzonej lub stosowanie maksymalnie długich odstępów między dawkami oraz rozważenie redukcji dawki budezonidu. Ponadto, u kobiet stosujących wysokie dawki estrogenów lub steroidowych środków antykoncepcyjnych obserwuje się wzrost stężenia budezonidu i nasilone efekty farmakologiczne, co wymaga monitorowania i ewentualnej korekty dawkowania.
adrenokortykotropina, biotransformacja budezonidu, budezonid, budezonid wziewny, CYP3A4, cytochrom P450, działanie niepożądane, ekspozycja ogólnoustrojowa, estrogen, farmakokinetyka budezonidu, glikokortykosteroid, hamowanie kory nadnerczy, inhibitory CYP3A4, itrakonazol, ketokonazol, nebulizacja, niewydolność przysadki mózgowej, Resbud, steroidowy środek antykoncepcyjny, terapia skojarzona, test stymulacji ACTH, układ odpornościowy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Leverette 0,15 mg + 0,03 mg
Leverette to złożony doustny środek antykoncepcyjny zawierający 0,150 mg lewonorgestrelu oraz 0,030 mg etynyloestradiolu w żółtych tabletkach powlekanych, uzupełnionych 7 białymi tabletkami placebo. Preparat nie jest zalecany w ciąży i w przypadku jej wystąpienia podczas stosowania należy natychmiast przerwać terapię. Badania epidemiologiczne nie wykazały zwiększonego ryzyka wad wrodzonych ani działania teratogennego przy niezamierzonym stosowaniu we wczesnej ciąży. Po porodzie należy szczególnie uwzględnić podwyższone ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej przy ponownym rozpoczęciu stosowania środka, co wymaga dokładnego omówienia z pacjentką.
działanie teratogenne, etynyloestradiol, karmienie piersią, laktacja, laktoza jednowodna, lewonorgestrel, nietolerancja laktozy, okres poporodowy, steroidowy środek antykoncepcyjny, tabletka placebo, terapia antykoncepcyjna, wada wrodzona, złożony doustny środek antykoncepcyjny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Interakcje leku – Hastina 21 0,02 mg + 3 mg
Produkt leczniczy Hastina 21 zawierający 0,02 mg etynyloestradiolu i 3 mg drospirenonu wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą wpływać na skuteczność antykoncepcyjną oraz bezpieczeństwo terapii. Szczególnie ważne jest unikanie jednoczesnego stosowania z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HCV (ombitaswir/parytaprewir/rytonawir z dazabuwirem lub bez, glekaprewir/pibrentaswir, sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir), które mogą powodować znaczące (>5× GGN) wzrosty aktywności aminotransferaz (AlAT). W takich przypadkach zaleca się zaprzestanie stosowania Hastina 21 na czas terapii przeciwwirusowej oraz przez 2 tygodnie po jej zakończeniu, zastępując ją metodami antykoncepcji niehormonalnej lub zawierającymi wyłącznie progestageny. Indukcja enzymów mikrosomalnych przez leki takie jak barbiturany, karbamazepina, fenytoina, ryfampicyna czy bosentan może prowadzić do zwiększonego metabolizmu hormonów płciowych, skutkując krwawieniami śródcyklicznymi i obniżeniem skuteczności antykoncepcyjnej. W trakcie krótkoterminowego leczenia induktorami enzymów konieczne jest stosowanie dodatkowej metody antykoncepcji przez cały okres terapii oraz 28 dni po jej zakończeniu, natomiast w przypadku terapii długoterminowej rekomendowana jest zmiana na metody niehormonalne.
aminotransferazy, antagonista aldosteronu, cytochrom P450, działanie niepożądane, dziurawiec zwyczajny, enzymy mikrosomalne, etynyloestradiol, etynyloestradiol z drospirenonem, fibrynoliza, glekaprewir z pibrentaswirem, globulina wiążąca kortykosteroidy, hormon płciowy, indukcja enzymatyczna, induktory enzymów, inhibitor CYP3A4, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor proteazy HIV, krwawienie śródcykliczne, lek moczopędny, lek oszczędzający potas, lek przeciwpadaczkowy, mineralokortykosteroid, nienukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, ombitaswir z parytaprewirem i rytonawirem, sofosbuwir z welpataswirem, steroidowy środek antykoncepcyjny, wirusowe zapalenie wątroby typu C - Leksykon substancji czynnych
Budezonid – Interakcje
Budezonid, metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol (200 mg/dobę zwiększający stężenie budezonidu 3 mg nawet 6-krotnie), itrakonazol (200 mg/dobę, 4-krotny wzrost stężenia) oraz makrolidy (klarytromycyna, telitromycyna) i inhibitory proteazy HIV, znacząco podwyższają ekspozycję na budezonid, co może prowadzić do nasilenia ogólnoustrojowych działań kortykosteroidów. Zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania tych leków lub zachowanie możliwie najdłuższego odstępu czasowego między dawkami oraz rozważenie redukcji dawki budezonidu. Induktory CYP3A4, takie jak karbamazepina i ryfampicyna, mogą obniżać stężenie budezonidu, co wymaga potencjalnego zwiększenia dawki. Dodatkowo, estrogeny i steroidowe środki antykoncepcyjne mogą zwiększać stężenie kortykosteroidów, natomiast sok grejpfrutowy, hamując CYP3A4, również podnosi ekspozycję na budezonid.
antybiotyk makrolidowy, beta-adrenolityk, budezonid, chinidyna, cymetydyna, cytochrom P450, disulfiram, dizopiramid, ekspozycja ogólnoustrojowa, estrogen, formoterol, furazolidon, glikokortykosteroid, glikozyd naparstnicy, halogenowany węglowodór, hipokaliemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor proteazy HIV, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, itrakonazol, izoenzym CYP3A4, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, kobicystat, komorowe zaburzenie rytmu, kortykosteroid, lek cholinolityczny, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwhistaminowy, lewodopa, lewotyroksyna, metronidazol, niedoczynność przysadki, odstęp QTc, oksytocyna, omeprazol, pochodna fenotiazyny, pochodna ksantyny, pozakonazol, prokainamid, prokarbazyna, reakcja nadciśnieniowa, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, steroidowy środek antykoncepcyjny, telitromycyna, terfenadyna, test stymulacji ACTH, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, worykonazol, zaburzenie rytmu serca, zahamowanie czynności kory nadnerczy