substancja teratogenna

Substancja teratogenna to czynnik, który może zaburzać prawidłowy rozwój embrionu lub płodu, prowadząc do wad wrodzonych. Teratogeny mogą działać poprzez różne mechanizmy, w tym zaburzenie proliferacji komórek, apoptozy, interakcji komórkowych oraz migracji tkanek podczas organogenezy.

Wśród substancji teratogennych wyróżnia się leki (np. talidomid, izotretynoinę, niektóre leki przeciwpadaczkowe, warfarynę), czynniki infekcyjne (np. wirus różyczki, cytomegalowirus, Toxoplasma gondii), używki (alkohol etylowy, nikotyna), związki chemiczne (rtęć, ołów) oraz promieniowanie jonizujące. Działanie teratogenne jest ściśle związane z dawką substancji oraz okresem rozwoju prenatalnego, w którym dochodzi do ekspozycji.

Najbardziej krytycznym okresem dla działania teratogenów jest organogeneza (3-8 tydzień ciąży), gdy formują się narządy i układy płodu. Ekspozycja we wczesnym okresie embriogenezy (do 3. tygodnia) zwykle prowadzi do śmierci zarodka lub nie wywołuje efektów, zgodnie z zasadą „wszystko albo nic”. Narażenie w późniejszych stadiach ciąży może powodować zaburzenia czynnościowe lub zahamowanie wzrostu.

W praktyce klinicznej ocena ryzyka teratogennego wymaga znajomości kategoryzacji bezpieczeństwa leków w ciąży oraz indywidualnej analizy stosunku korzyści do ryzyka. Profilaktyka polega na unikaniu znanych teratogenów w okresie prekoncepcyjnym i w ciąży oraz na odpowiedniej edukacji pacjentek w wieku rozrodczym.

Powiązane wpisy

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl