widarabina
Widarabina (adenine arabinoside, Ara-A) to lek przeciwwirusowy z grupy analogów nukleozydowych, który został wprowadzony do lecznictwa w latach 70. XX wieku. Mechanizm działania widarabiny polega na hamowaniu syntezy DNA wirusowego poprzez konkurencyjne wbudowywanie się trifosforanu widarabiny w miejsce trifosforanu adenozyny, co prowadzi do zaburzenia replikacji wirusa.
Lek wykazuje skuteczność wobec wirusów DNA, szczególnie wirusów z rodziny Herpesviridae, w tym wirusa opryszczki pospolitej (HSV), wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV) oraz cytomegalowirusa (CMV). Początkowo widarabina była stosowana w leczeniu zapalenia mózgu wywołanego przez HSV oraz zakażeń HSV u pacjentów z obniżoną odpornością.
W praktyce klinicznej widarabina została w dużej mierze zastąpiona przez nowsze leki przeciwwirusowe, takie jak acyklowir, które charakteryzują się lepszym profilem bezpieczeństwa i skuteczności. Obecnie widarabina ma ograniczone zastosowanie i w wielu krajach nie jest już dostępna jako lek systemowy, choć może być stosowana miejscowo w postaci maści do leczenia keratitis herpetycznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fludara 10 mg
Fosforan fludarabiny, składnik leku Fludara, jest fluorowanym analogiem purynowym o kodzie ATC L01BB05, wykazującym działanie przeciwnowotworowe i immunomodulujące. Po podaniu ulega defosforylacji do aktywnego metabolitu 2F-ara-A, który wewnątrzkomórkowo jest fosforylowany do trifosforanu 2F-ara-ATP. Ten metabolit hamuje kluczowe enzymy syntezy DNA, takie jak reduktaza rybonukleotydowa, polimerazy DNA (α, δ, ε), prymaza i ligaza DNA, co prowadzi do zahamowania replikacji DNA i proliferacji komórek nowotworowych. Dodatkowo 2F-ara-ATP częściowo hamuje polimerazę II RNA, skutkując zmniejszeniem transkrypcji i syntezy białek, co potęguje efekt cytotoksyczny.
2F-ara-A, analog nukleotydowy, apoptoza, deaminaza adenozynowa, defosforylacja, fosforan fludarabiny, fosforylacja, fragmentacja DNA, kinaza deoksycytydynowa, ligaza DNA, polimeraza DNA, polimeraza RNA, prymaza DNA, przewlekła białaczka limfocytowa, przewlekła białaczka limfocytowa B-komórkowa, reduktaza rybonukleotydowa, synteza kwasów nukleinowych, widarabina - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Milurit
Produkt leczniczy Milurit (allopurynol) wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych reakcji nadwrażliwości, takich jak rumień grudkowo-plamkowy, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona (SJS) oraz toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN). Szczególnie istotne jest genotypowanie allelu HLA-B*5801, którego obecność znacząco zwiększa ryzyko tych reakcji, zwłaszcza u pacjentów pochodzenia chińskiego (do 20%), tajskiego (8-15%) i koreańskiego (około 12%). U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek ryzyko to jest dodatkowo podwyższone. W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości należy natychmiast przerwać leczenie. Zaleca się stosowanie glikokortykosteroidów w celu złagodzenia objawów skórnych. Dawkowanie allopurynolu powinno być dostosowane u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby, a także u osób z nadciśnieniem tętniczym lub niewydolnością serca leczonych lekami moczopędnymi lub inhibitorami ACE, ze względu na ryzyko zaburzeń czynności nerek.
agranulocytoza, allel HLA-B*5801, allopurynol, azatiopryna, cyklosporyna, cytostatyki, dna moczanowa, dydanozyna, eozynofilia, fenytoina, furosemid, hemochromatoza, hiperurykemia bezobjawowa, hormon tyreotropowy, inhibitory konwertazy angiotensyny, kamica moczowa, ksantyna, leki moczopędne, leki przeciwzakrzepowe, leki urykozuryczne, leukopenia, merkaptopuryna, niedokrwistość aplastyczna, obrzęk naczynioruchowy, pochodne kumaryny, przewlekła niewydolność nerek, teofilina, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trombocytopenia, widarabina, wodorotlenek glinu, zaburzenia czynności nerek, zapalenie wątroby, zespół DRESS, zespół nadwrażliwości, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Interakcje leku – Argadopin 300 mg
Allopurynol, jako inhibitor oksydazy ksantynowej, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Szczególnie istotne są interakcje z cytostatykami (np. cyklofosfamid, doksorubicyna), które zwiększają ryzyko zaburzeń hematologicznych, wymagając regularnego monitorowania morfologii krwi. Metabolizm 6-merkaptopuryny i azatiopryny jest hamowany przez allopurynol, co wymaga redukcji ich dawki do ¼ standardowej, aby uniknąć toksyczności. Zwiększone stężenia cyklosporyny i dydanozyny w osoczu podczas jednoczesnego stosowania z allopurynolem wskazują na konieczność monitorowania i ewentualnej korekty dawkowania. Ponadto, allopurynol wydłuża okres półtrwania widarabiny, co wymaga ścisłej obserwacji pacjenta pod kątem toksyczności. Interakcje z antybiotykami beta-laktamowymi (ampicylina, amoksycylina) zwiększają ryzyko wysypek skórnych, dlatego zaleca się stosowanie alternatywnych antybiotyków, jeśli to możliwe.
6-merkaptopuryna, amoksycylina, ampicylina, arabinozyd adeniny, azatiopryna, bleomycyna, chlorpropamid, cyklofosfamid, cyklosporyna, dna moczanowa, doksorubicyna, dydanozyna, dysfagia, działanie hipoglikemizujące, fenytoina, furosemid, halogenek alkilowy, hepatotoksyczność, hiperurykemia, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor oksydazy ksantynowej, kaptopryl, lek cytostatyczny, lek moczopędny, lek przeciwzakrzepowy, lek urykozuryczny, morfologia krwi, niewydolność nerek, oksydaza ksantynowa, pochodna kumaryny, probenecyd, prokarbazyna, salicylan, stężenie moczanów, teofilina, warfaryna, widarabina, wodorotlenek glinu, wysypka skórna, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie HIV - Leksykon chorób i schorzeń
Opryszczkowe zapalenie oka – Leczenie
Opryszczkowe zapalenie oka, wywołane najczęściej przez HSV-1, stanowi istotną przyczynę zakaźnej ślepoty rogówkowej, z częstością 5,9-20,7/100 000 rocznie. Choroba manifestuje się w formach nabłonkowych (keratitis dendriticum), stromalnych (keratitis stromalne) oraz zapaleniu śródbłonka rogówki i keratouveitis. Leczenie opiera się na lekach przeciwwirusowych: miejscowo stosuje się trifluridynę 1% (co 2 godziny do reepitelizacji), gancyklowir 0,15% (5x dziennie) lub acyklowir 3% maść (5x dziennie), natomiast doustnie acyklowir 400 mg 5x dziennie, walacyklowir 500 mg 3x dziennie lub famcyklowir 250-500 mg 2-3x dziennie przez 7-14 dni. W ciężkich przypadkach stosuje się dożylny acyklowir 5-10 mg/kg co 8 godzin przez 5-10 dni. Kluczowe jest unikanie kortykosteroidów w aktywnym nabłonkowym zapaleniu rogówki ze względu na ryzyko nasilenia replikacji wirusa, natomiast w zapaleniu zrębu i śródbłonka stosuje się je pod ścisłym nadzorem okulistycznym wraz z terapią przeciwwirusową.
acyklowir, bliznowacenie rogówki, błona owodniowa, famcyklowir, foskarnet, gancyklowir, Herpes Simplex Virus, Herpetic Eye Disease Study, HSK, HSV-1, keratitis nabłonkowe, keratitis stromalne, keratopatia neurotroficzna, keratoplastyka, keratouveitis, klej cyjanoakrylowy, kontaktowe zapalenie skóry, lek przeciwwirusowy, perforacja rogówki, przeszczep rogówki, ślepota rogówkowa, trifluridyna, walacyklowir, widarabina, wirus opryszczki pospolitej, zapalenie śródbłonka, zwężenie punktów łzowych - Leksykon substancji czynnych
Allopurynol – Interakcje
Allopurynol, jako inhibitor oksydazy ksantynowej, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne o istotnym znaczeniu klinicznym, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Kluczowe interakcje obejmują 6-merkaptopurynę i azatioprynę, których dawkę należy redukować do 25% standardowej ze względu na ryzyko toksyczności wynikające z hamowania metabolizmu przez allopurynol. Widarabina wykazuje wydłużony okres półtrwania, co wymaga ścisłego monitorowania objawów toksyczności. Ponadto, allopurynol może zwiększać stężenia cyklosporyny, dydanozyny (podwajając Cmax i AUC przy dawce 300 mg/dobę), a także nasilać hematotoksyczność cytostatyków (np. cyklofosfamid, doksorubicyna). Interakcje z lekami moczopędnymi, inhibitorami ACE oraz pochodnymi kumaryny (np. warfaryna) wymagają uważnego monitorowania ze względu na ryzyko nadwrażliwości, zaburzeń krzepnięcia i zwiększonego stężenia leków w osoczu.
6-merkaptopuryna, amoksycylina, ampicylina, arabinozyd adeniny, azatiopryna, bleomycyna, chlorpropamid, cyklofosfamid, cyklosporyna, cytostatyk, dna moczanowa, doksorubicyna, dydanozyna, działanie hipoglikemizujące, fenytoina, furosemid, halogenek alkilowy, hepatotoksyczność, hiperurykemia, inhibitor ACE, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor oksydazy ksantynowej, kaptopryl, lek moczopędny, lek przeciwzakrzepowy, morfologia krwi, oksydaza ksantynowa, oksypurynol, pochodna kumaryny, probenecyd, prokarbazyna, przewlekła niewydolność nerek, salicylan, teofilina, tiazyd, warfaryna, widarabina, wodorotlenek glinu, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Milurit
Milurit (allopurynol) wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości, takich jak rumień grudkowo-plamkowy, DRESS, zespół Stevensa-Johnsona (SJS) oraz toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN). W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii. Szczególnie istotne jest genotypowanie w kierunku allelu HLA-B*5801, który zwiększa ryzyko DRESS i SJS/TEN, zwłaszcza u pacjentów z populacji chińskiej (do 20%), tajskiej (8-15%) i koreańskiej (około 12%). U nosicieli tego allelu leczenie allopurynolem jest przeciwwskazane, chyba że korzyści przewyższają ryzyko. Dawkowanie powinno być zmniejszone u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, a u osób przyjmujących diuretyki, zwłaszcza tiazydowe, należy monitorować objawy nadwrażliwości. Allopurynol nie jest wskazany w bezobjawowej hiperurykemii ani podczas ostrego napadu dny, a w początkowym okresie terapii zaleca się profilaktykę przeciwzapalną przez co najmniej 1 miesiąc.
6-merkaptopuryna, allel HLA-B*5801, allopurynol, amoksycylina, ampicylina, ataksja, azatiopryna, bleomycyna, chlormetyna, chlorpropamid, cyklofosfamid, cyklosporyna, cytostatyk, dna moczanowa, dnawe zapalenie stawów, doksorubicyna, DRESS, dydanozyna, działanie hipoglikemizujące, fenytoina, furosemid, glikokortykosteroid, hemochromatoza, hemodializa, hiperurykemia, inhibitor konwertazy angiotensyny, kamica moczanowa, kaptopryl, kolchicyna, lek moczopędny, lek tiazydowy, lek urykozuryczny, leukopenia, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, oksydaza ksantynowa, oksypurynol, pochodna kumaryny, probenecyd, prokarbazyna, przewlekła choroba nerek, przewlekła niewydolność nerek, reakcja nadwrażliwości, rumień grudkowo-plamkowy, salicylan, teofilina, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, warfaryna, widarabina, wodorotlenek glinu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności tarczycy, zaburzenie czynności wątroby, zespół nadwrażliwości, zespół Stevensa-Johnsona, złogi ksantynowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Allupol 100 mg
Allopurynol, jako inhibitor oksydazy ksantynowej, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z różnymi grupami leków. Szczególnie istotne są interakcje z lekami immunosupresyjnymi (6-merkaptopuryna, azatiopryna, cyklosporyna), gdzie hamowanie metabolizmu prowadzi do zwiększenia stężenia i ryzyka toksyczności, co wymaga redukcji dawki do ¼ standardowej lub monitorowania stężenia leku. Podobnie allopurynol wydłuża okres półtrwania widarabiny i podwaja Cmax oraz AUC dydanozyny (dawka allopurynolu 300 mg/dobę), co wymaga ścisłego monitorowania i ewentualnej korekty dawkowania. Interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryna) mogą nasilać ich działanie, co wymaga regularnego monitorowania INR. Ponadto, allopurynol wpływa na metabolizm teofiliny i fenytoiny, co może skutkować wzrostem ich stężeń w surowicy i wymaga monitorowania terapeutycznego. W przypadku antybiotyków beta-laktamowych (ampicylina, amoksycylina) obserwuje się zwiększone ryzyko wysypek skórnych, dlatego zaleca się preferowanie innych antybiotyków u pacjentów leczonych allopurynolem.
6-merkaptopuryna, antybiotyk aminopenicylinowy, chlorpropamid, cyklosporyna, diuretyk tiazydowy, dydanozyna, dysfagia, działanie hipoglikemizujące, fenytoina, furosemid, inhibitor ACE, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor oksydazy ksantynowej, kwas moczowy, lek cytostatyczny, lek moczopędny, lek przeciwzakrzepowy, lek urykozuryczny, morfologia krwi, niewydolność nerek, oksydaza ksantynowa, oksypurynol, parametry koagulologiczne, pochodna kumaryny, reakcja nadwrażliwości, salicylan, supresja szpiku, teofilina, uszkodzenie wątroby, widarabina, wodorotlenek glinu, wysypka skórna, zaburzenie hematologiczne