reakcja łańcuchowa polimerazy
Reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR – Polymerase Chain Reaction) to technika biologii molekularnej umożliwiająca powielenie wybranych fragmentów DNA w warunkach laboratoryjnych. Metoda ta została opracowana w 1983 roku przez Kary’ego Mullisa, za co w 1993 roku otrzymał on Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.
PCR opiera się na cyklicznym procesie obejmującym trzy główne etapy: denaturację dwuniciowego DNA (rozdzielenie nici w wysokiej temperaturze), przyłączanie starterów (primerów) do sekwencji komplementarnych na matrycy DNA, oraz wydłużanie nowo powstających nici DNA przez polimerazę (zazwyczaj termostabilną polimerazę Taq). W wyniku wielokrotnego powtarzania tych cykli następuje wykładniczy wzrost liczby kopii amplifikowanego fragmentu.
W diagnostyce medycznej PCR znajduje szerokie zastosowanie do wykrywania patogenów (wirusów, bakterii), identyfikacji mutacji genetycznych, badań przesiewowych, analizy DNA w medycynie sądowej oraz diagnostyki prenatalnej. Wprowadzenie techniki PCR w czasie rzeczywistym (real-time PCR) umożliwiło jednoczesną amplifikację i ilościowe oznaczanie DNA, co znacząco zwiększyło czułość i precyzję badań diagnostycznych.
Współczesne modyfikacje metody PCR, takie jak RT-PCR (odwrotna transkrypcja PCR) umożliwiająca amplifikację RNA poprzez wcześniejszą transkrypcję do cDNA, czy multipleks PCR pozwalający na jednoczesną amplifikację wielu różnych sekwencji, znacząco rozszerzyły możliwości diagnostyczne tej techniki w medycynie molekularnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Talasemia – Diagnostyka i diagnoza
Talasemia to dziedziczne zaburzenie charakteryzujące się nieprawidłową syntezą hemoglobiny, prowadzącą do niedokrwistości mikrocytarnej i hipochromicznej o różnym nasileniu. Diagnostyka opiera się na pełnej morfologii krwi (CBC) wykazującej zmniejszone MCV, MCH oraz poziom hemoglobiny, rozmazie krwi obwodowej z obecnością mikrocytozy, hipochromii, poikilocytozy i krwinek tarczowatych oraz badaniach hemoglobiny metodami elektroforezy, HPLC lub CZE. W beta-talasemii minor obserwuje się podwyższenie HbA2 powyżej 3,5-4%, a w alfa-talasemii obecność HbH lub hemoglobiny Barts. Badania genetyczne, w tym PCR, sekwencjonowanie genu HBB oraz analiza delecji w genach HBA1 i HBA2, stanowią złoty standard diagnostyczny, umożliwiając precyzyjne określenie mutacji i potwierdzenie rozpoznania, co jest kluczowe dla rokowania i poradnictwa genetycznego.
alfa-talasemia, amniocenteza, beta-talasemia minor, beta+-talasemia, biopsja kosmówki, chelacja żelaza, elektroforeza hemoglobiny, hemoglobina H, hipochromia, kordocenteza, mikrocytoza, morfologia krwi, niedokrwistość mikrocytarna, polimorfizm długości fragmentów restrykcyjnych, poradnictwo genetyczne, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozmaz krwi obwodowej, sekwencjonowanie genu, sekwencjonowanie następnej generacji, synteza hemoglobiny, talasemia, terapia genowa, test Guthriego, transplantacja szpiku kostnego, wysokosprawna chromatografia cieczowa, zaburzenie krwi - Leksykon chorób i schorzeń
Methicillin-resistant staphylococcus aureus – Diagnostyka i diagnoza
Methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) to szczep gronkowca złocistego oporny na metycylinę i inne β-laktamowe antybiotyki, zdefiniowany przez minimalne stężenie hamujące (MIC) ≥ 4 μg/ml. Diagnostyka MRSA opiera się na tradycyjnych posiewach mikrobiologicznych (inkubacja 24-48 h) oraz coraz częściej na szybkich metodach molekularnych, takich jak PCR wykrywający gen mecA/mecC, testy immunochromatograficzne anty-PBP2a oraz podłoża chromogenne (np. HardyCHROM MRSA, CHROMagar MRSA) umożliwiające selektywną i różnicującą identyfikację kolonii MRSA. Materiał diagnostyczny obejmuje wymazy z nosa (najczęstsze miejsce kolonizacji), rany, krew, plwocinę, mocz czy płyn stawowy. Badania przesiewowe MRSA są kluczowe w kontroli zakażeń szpitalnych, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka (immunosupresja, wcześniejsza hospitalizacja, linie inwazyjne) oraz personelu medycznego, umożliwiając wczesne wykrycie nosicielstwa i wdrożenie środków zapobiegawczych.
amoksycylina, antybiogram, antybiotykooporność, antybiotykoterapia, bakteriemia, bioluminescencja, dekolonizacja, fałszywie ujemny wynik, gen mecA, gronkowiec złocisty, immunosupresja, kolonizacja MRSA, metycylina, metycylinooporny gronkowiec złocisty, multiplex PCR, nosicielstwo, oksacylina, oporność na metycylinę, penicylina, podłoże chromogenne, posiew mikrobiologiczny, przeciwciało monoklonalne, reakcja łańcuchowa polimerazy, test immunochromatograficzny, wymaz z nosa, zakażenie skóry i tkanek miękkich, zakażenie szpitalne, zakażenie układu moczowego, zapalenie płuc, zapalenie wsierdzia - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ramsaya hunta – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Ramsaya Hunta to neuropatia obwodowa nerwu twarzowego wywołana reaktywacją wirusa varicella-zoster (VZV) w zwoju kolanka nerwu twarzowego, stanowiąca około 7% przypadków porażenia nerwu VII. Klasyczna triada objawów obejmuje jednostronne porażenie nerwu twarzowego, silny ból ucha oraz pęcherzykową wysypkę w okolicy ucha i przewodu słuchowego, choć objawy te mogą nie występować jednocześnie, co utrudnia diagnostykę. Rozpoznanie opiera się na badaniu klinicznym, w tym ocenie funkcji nerwu twarzowego (np. skala House-Brackmanna) oraz wywiadzie, a w niektórych przypadkach na badaniach laboratoryjnych (PCR, test immunofluorescencyjny, test Tzancka, serologia) i obrazowych (MRI z kontrastem wykazujące wzmocnienie segmentów nerwu twarzowego). Badania elektrofizjologiczne (elektroneurografia, elektromiografia) oraz audiometria i elektronystagmografia dostarczają dodatkowych informacji prognostycznych i diagnostycznych. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić porażenie Bella, nerwiaka osłonkowego nerwu słuchowego, neuralgię nerwu trójdzielnego, udar mózgu, chorobę Lyme’a, stwardnienie rozsiane oraz inne schorzenia neurologiczne i zapalne.
audiometria, badanie serologiczne, bezpośredni test immunofluorescencyjny, choroba Lyme’a, elektromiografia, elektroneurografia, elektronystagmografia, herpes zoster oticus, neuralgia nerwu trójdzielnego, neuralgia popółpaścowa, odruch mrugania, porażenie Bella, porażenie nerwu twarzowego, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, skala House-Brackmanna, stwardnienie rozsiane, test Tzancka, wirus varicella zoster, wysypka pęcherzykowa, zapalenie mózgu, zapalenie naczyń, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie rdzenia, zapalenie wyrostka sutkowatego, zespół Ramsaya Hunta, zespół Tolosa-Hunta, zwój kolanka nerwu twarzowego - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica – Diagnostyka i diagnoza
Grzybica (kandydoza) to infekcja drożdżakowa wywoływana głównie przez Candida albicans, dotykająca zarówno kobiety, jak i mężczyzn, z przewagą zachorowań u kobiet (około 75% doświadcza przynajmniej jednego epizodu, a 40-50% ma nawracające infekcje). Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej objawów, takich jak biała, serowata wydzielina, świąd, zaczerwienienie i bolesność, oraz badaniu mikroskopowym i posiewie wymazów z miejsc zakażenia. W przypadku grzybicy pochwy zaleca się ocenę pH wydzieliny, testy na obecność mannanu oraz badania dodatkowe w sytuacjach nawracających lub opornych na leczenie. Nawracająca grzybica definiowana jest jako co najmniej 4 epizody w ciągu roku i wymaga rozszerzonej diagnostyki w kierunku chorób predysponujących, takich jak cukrzyca, HIV, zaburzenia hormonalne czy stosowanie antybiotyków.
badanie fizykalne, badanie mikroskopowe, badanie serologiczne, bakteryjna waginoza, Candida albicans, grzybica, hodowla mikrobiologiczna, infekcja drożdżakowa, kandydemia, kandydoza inwazyjna, kandydoza jamy ustnej, liszaj twardzinowy, nawracająca grzybica, nawracająca infekcja, pleśniawki, posiew mikrobiologiczny, reakcja łańcuchowa polimerazy, rzęsistkowica, test molekularny, zapalenie pochwy i sromu, zapalenie żołędzi i napletka - Leksykon chorób i schorzeń
Trichomonoza – Objawy
Trichomonoza, wywoływana przez pierwotniaka Trichomonas vaginalis, jest powszechną infekcją przenoszoną drogą płciową, charakteryzującą się w około 70-85% przypadków bezobjawowym przebiegiem, co znacząco utrudnia kontrolę epidemiologiczną. Okres inkubacji wynosi zwykle 5-28 dni. U kobiet dominują objawy takie jak obfita, pienista, żółto-zielona lub szara wydzielina z pochwy o nieprzyjemnym zapachu, świąd, pieczenie, dyzuria, dyspareunia oraz rzadziej ból podbrzusza i krwawienia po stosunku. U mężczyzn objawy są zazwyczaj łagodne i krótkotrwałe, obejmując skąpą wydzielinę z cewki moczowej, świąd, pieczenie i dyskomfort podczas mikcji czy ejakulacji. Charakterystycznym, choć rzadkim (około 2%) objawem u kobiet jest „truskawkowa szyjka macicy”. Nieleczona infekcja może utrzymywać się miesiącami lub latami, zwiększając ryzyko powikłań, takich jak zapalenie narządów miednicy mniejszej, prostatitis, epididymitis, niepłodność oraz podwyższone ryzyko zakażenia i transmisji HIV. U kobiet ciężarnych trichomonoza wiąże się z ryzykiem przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, porodu przedwczesnego i niskiej masy urodzeniowej noworodka.
badanie mikroskopowe wydzieliny, badanie PCR, bezobjawowe nosicielstwo, ból podbrzusza, dyspareunia, dyzuria, lek przeciwpasożytniczy, metronidazol, okres inkubacji, oporność na metronidazol, przedwczesne pęknięcie błon płodowych, reakcja łańcuchowa polimerazy, test immunologiczny, Trichomonas vaginalis, trichomonoza, truskawkowa szyjka macicy, wydzielina z cewki moczowej, zakażenie przenoszone drogą płciową, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie najądrzy, zapalenie narządów miednicy mniejszej - Leksykon chorób i schorzeń
Toxokarioza – Epidemiologia
Toksokaroza jest globalną zoonozą pasożytniczą wywoływaną głównie przez larwy Toxocara canis i w mniejszym stopniu Toxocara cati, o istotnym znaczeniu dla zdrowia publicznego, szczególnie wśród dzieci z niskim statusem społeczno-ekonomicznym. Szacuje się, że około 1,4 miliarda osób na świecie jest zakażonych lub narażonych na toksokarozę, z seroprewalencją w krajach rozwiniętych wynoszącą 2-5% wśród dorosłych z obszarów miejskich i 14,2-37% z obszarów wiejskich, a w krajach tropikalnych sięgającą nawet do 92,8%. Diagnostyka opiera się głównie na testach serologicznych ELISA i Western blot, a zakażenie następuje przede wszystkim przez przypadkowe spożycie jaj pasożyta z zanieczyszczonej gleby, co podkreśla rolę środowiska i kontaktu z psami i kotami jako głównych czynników ryzyka. Występuje zróżnicowanie regionalne i demograficzne, a toksokaroza jest szczególnie rozpowszechniona w klimatach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie warunki sprzyjają przeżywalności jaj w glebie.
badanie seroepidemiologiczne, benzimidazol, CDC, choroba pasożytnicza, geofagia, glista, immunofluorescencja, iwermektyna, jaja pasożyta, mebendazol, obciążenie chorobą, oftalmoskopia, One Health, PCR, prewalencja, reakcja łańcuchowa polimerazy, seropozytywność, seroprewalencja, test ELISA, test hemaglutynacji, toksokaroza, toksokaroza trzewna, Toxocara canis, Toxocara cati, VLM, Western blot - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki podeszwowe – Diagnostyka i diagnoza
Brodawki podeszwowe (verruca plantaris) to zmiany skórne wywołane zakażeniem HPV, głównie typami 1, 2, 4, 27 i 57, lokalizujące się na podeszwowej części stopy. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym, gdzie kluczowe są cechy takie jak obecność czarnych kropek (zakrzepnięte naczynia krwionośne), przerwanie linii dermatoglifów oraz ból przy bocznym ucisku zmiany. Test uciskowy i dermatoskopia wspomagają różnicowanie brodawek od odcisków i modzeli. W przypadkach wątpliwych stosuje się przycięcie warstwy rogowej, biopsję, badania molekularne (PCR, hybrydyzacja Southern blot) lub ultrasonografię w celu oceny głębokości zmiany. Diagnostyka różnicowa obejmuje odciski, modzele, czarną piętę, porokeratozę, torbiele włączeniowe oraz czerniaka, co wymaga szczególnej uwagi przy zmianach atypowych lub szybko rosnących.
5-fluorouracyl, akantoza, azotan srebra, badanie histopatologiczne, badanie ultrasonograficzne, biopsja, brodawka podeszwowa, ciekły azot, czerniak, dermatoskop, dysfagia, hiperplazja naskórka, HPV, hybrydyzacja Southern blot, immunoterapia, krioterapia, kwas salicylowy, leczenie chirurgiczne, modzel, papillomatoza, PCR, porokeratoza, reakcja łańcuchowa polimerazy, środek keratolityczny, terapia laserowa, test uciskowy, verruca plantaris, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Dur brzuszny – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka duru brzusznego (typhus) wymaga kompleksowego podejścia łączącego ocenę kliniczną, wywiad epidemiologiczny oraz badania laboratoryjne. Kluczową rolę odgrywają testy serologiczne, zwłaszcza pośredni test immunofluorescencyjny (IFA), który jest złotym standardem i wymaga wykazania czterokrotnego wzrostu miana przeciwciał między próbkami pobranymi w odstępie 2-3 tygodni. Testy ELISA wykrywają przeciwciała IgM i IgG z czułością i swoistością powyżej 90%, natomiast test Weila-Felixa cechuje niska czułość (do 50%). Metody molekularne, takie jak PCR, umożliwiają wykrycie materiału genetycznego bakterii we wczesnej fazie choroby, przed pojawieniem się przeciwciał, z wysoką swoistością i zmienną czułością zależną od czasu pobrania próbki i fazy choroby. Diagnostyka immunohistochemiczna (IHC) pozwala na wykrycie antygenów Rickettsia w tkankach, szczególnie w wycinkach skóry z escharu. Wartości odcięcia w testach serologicznych powinny być lokalnie walidowane, a pojedynczy wynik serologiczny ma ograniczoną wartość diagnostyczną ze względu na utrzymywanie się przeciwciał po przebytej infekcji.
antybiotykoterapia, choroba Brilla-Zinssera, diagnostyka molekularna, dur brzuszny, dur endemiczny, dur epidemiczny, dur krzaczasty, enzymy wątrobowe, eschar, hiperbilirubinemia, hipoalbuminemia, małopłytkowość, metoda immunohistochemiczna, objaw kliniczny, Orientia tsutsugamushi, powikłanie, przeciwciało IgG, przeciwciało IgM, reakcja łańcuchowa polimerazy, Rickettsia prowazekii, Rickettsia typhi, sekwencjonowanie nowej generacji, test ELISA, test immunochromatograficzny, test immunofluorescencyjny, test point-of-care, wartość odcięcia, wstrząs septyczny, wysypka plamisto-grudkowa - Leksykon chorób i schorzeń
Herpes noworodkowy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Herpes noworodkowy to zakażenie wirusem HSV u niemowląt w pierwszych 4-6 tygodniach życia, o częstości około 10/100 000 żywych urodzeń. Zakażenie najczęściej następuje okołoporodowo (85% przypadków), zwłaszcza przy pierwotnym zakażeniu matki w III trymestrze, z ryzykiem transmisji do 60%. Klinicznie wyróżnia się trzy postaci: SEM (skóra, oczy, jama ustna, 45% przypadków), OUN (zapalenie mózgu i opon, 30%) oraz uogólnioną (25%), z różną śmiertelnością – od niskiej w SEM do 29% w postaci uogólnionej. Objawy pojawiają się zwykle między 5. a 21. dniem życia i obejmują gorączkę lub hipotermię, letarg, drgawki, zmiany pęcherzykowe (obecne w 70% przypadków), żółtaczkę i objawy niewydolności narządowej. Diagnostyka opiera się na PCR z płynu mózgowo-rdzeniowego, krwi i wymazów oraz badaniach laboratoryjnych i obrazowych. Wczesne rozpoznanie jest utrudnione przez niespecyficzne objawy i brak zmian skórnych u 30% noworodków.
acyklowir, cięcie cesarskie, drgawki, herpes noworodkowy, HSV, leczenie przeciwdrgawkowe, niewydolność oddechowa, opóźnienie rozwoju psychoruchowego, opryszczka wargowa, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, płyn mózgowo-rdzeniowy, postać uogólniona, próby wątrobowe, przeciwciała neutralizujące, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, trzeci trymestr ciąży, uszkodzenie mózgu, utrata wzroku, wirus opryszczki pospolitej, zakażenie HSV, zakażenie OUN, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - Leksykon chorób i schorzeń
Cyklosporoza – Diagnostyka i diagnoza
Cyklosporoza, wywoływana przez pasożyta Cyclospora cayetanensis, stanowi wyzwanie diagnostyczne ze względu na przerywane wydalanie oocyst i ich niską liczebność w kale, co wymaga pobrania kilku próbek (optymalnie trzech) w odstępach 24-48 godzin oraz zastosowania specjalistycznych technik, takich jak koncentracja kału (np. formalno-octanowa, wirowanie 10 minut przy 500 x g), barwienia zmodyfikowanymi metodami kwasoopornymi lub safraninem, a także mikroskopii fluorescencyjnej UV (filtry wzbudzenia 330-365 nm lub 450-490 nm). Diagnostyka molekularna, w tym PCR i nested PCR celujący w gen 18S rRNA, oraz komercyjne panele multiplex (np. FilmArray BioFire) zwiększają czułość i swoistość wykrywania, choć nie wszystkie panele zawierają cel diagnostyczny dla Cyclospora. W przypadkach negatywnych wyników mikroskopowych, ale silnego podejrzenia klinicznego, wskazane jest rozważenie biopsji jelita cienkiego, aspiratu dwunastniczo-czczo-jelitowego lub endoskopii z pobraniem próbek do analizy mikroskopowej i molekularnej.
badanie molekularne, biopsja jelita cienkiego, Cyclospora cayetanensis, cyklosporoza, cytometria przepływowa, endoskopia, koncentracja kału, mikroskopia fluorescencyjna, nested PCR, pasożyt, przewlekła biegunka, reakcja łańcuchowa polimerazy, region endemiczny, trimetoprim-sulfametoksazol, typowanie sekwencji multilokusowych - Leksykon chorób i schorzeń
Orf, choroba zwana również pęcherzycą zakaźną, dermatitis pęcherzycową lub ecthyma contagiosum – Diagnostyka i diagnoza
Orf, znana również jako pęcherzyca zakaźna, to wysoce zakaźna zoonoza wirusowa, głównie dotykająca owce i kozy, ale przenosząca się także na ludzi. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na wywiadzie epidemiologicznym i charakterystycznych zmianach skórnych, które przechodzą przez sześć stadiów klinicznych, obejmujących guzki o średnicy od 5 mm do kilku centymetrów, lokalizujące się głównie na palcach, dłoniach i przedramionach. W przypadkach niejednoznacznych lub atypowych wskazane jest zastosowanie metod laboratoryjnych, takich jak PCR (w tym ilościowy qPCR), mikroskopia elektronowa oraz badanie histopatologiczne biopsji skóry, które pozwalają na potwierdzenie obecności wirusa i różnicowanie z innymi chorobami skórnymi, np. pryszczycą, wąglikiem czy pemfigoidem pęcherzowym. Hodowla wirusa jest możliwa, lecz ze względu na powolny wzrost nie jest rutynowo stosowana. Badania serologiczne, choć dostępne, mają ograniczoną specyficzność i wymagają interpretacji w kontekście klinicznym.
analiza filogenetyczna, badanie histopatologiczne, choroba zoonotyczna, dermatitis pęcherzycowa, ecthyma contagiosum, hiperplazja naskórka, ilościowy PCR, kandydoza, mikroskopia elektronowa, parapokswirus, pęcherzyca zakaźna, pemfigoid pęcherzowy, penicylina prokainowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, rumień wielopostaciowy, Staphylococcus, test hemaglutynacji, test wiązania dopełniacza, Western blot, wirus opryszczki zwykłej, wirus orf, wtórne zakażenie bakteryjne, zwyrodnienie balonowate - Leksykon chorób i schorzeń
Grypa świńska (h1n1) – Diagnostyka i diagnoza
Grypa świńska (H1N1) to zakaźna choroba układu oddechowego wywołana przez wirus grypy typu A H1N1. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej oraz badaniach laboratoryjnych, z naciskiem na testy molekularne, zwłaszcza real-time RT-PCR, które cechują się wysoką czułością (90-95%) i swoistością. Materiał diagnostyczny stanowią wymazy z nosa, gardła lub nosogardzieli pobierane w ciągu pierwszych 4-5 dni choroby. Szybkie testy antygenowe (RIDTs) mają umiarkowaną czułość (50-70%) i wysoką swoistość, dlatego negatywne wyniki wymagają potwierdzenia testami molekularnymi, szczególnie u pacjentów hospitalizowanych lub z grup ryzyka. Diagnostyka powinna być rozważana u pacjentów z ciężkim przebiegiem, hospitalizowanych, należących do grup wysokiego ryzyka oraz tam, gdzie wynik testu wpływa na decyzje terapeutyczne lub epidemiologiczne.
anemia, badanie fizykalne, CDC, choroba przewlekła, dehydrogenaza mleczanowa, drogi oddechowe, ELISA, hodowla wirusowa, kinaza kreatynowa, lek przeciwwirusowy, leukopenia, morfologia krwi, objaw matowej szyby, oseltamiwir, peramiwir, reakcja łańcuchowa polimerazy, rentgen klatki piersiowej, RT-PCR, szybki test molekularny, test antygenowy, test funkcji wątroby, test hamowania hemaglutynacji, test immunoenzymatyczny, test serologiczny, tomografia komputerowa klatki piersiowej, trombocytopenia, wirus grypy A H1N1, wymaz z gardła, wymaz z nosa, wymaz z nosogardzieli, zakażenie dróg oddechowych, zanamiwir - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki zwykłe – Diagnostyka i diagnoza
Brodawki zwykłe (verrucae vulgaris) to łagodne zmiany skórne wywołane przez HPV, najczęściej lokalizujące się na rękach, palcach i kolanach. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, uwzględniającym charakterystyczne cechy takie jak szorstka, hiperkeratotyczna powierzchnia, zaburzenie linii dermatoglifów oraz obecność drobnych czarnych kropek będących skrzepniętymi naczyniami włosowatymi. Podstawowe techniki diagnostyczne to zeskrobywanie powierzchni brodawki, które ujawnia czarne kropki i powoduje krwawienie, oraz dermoskopia, umożliwiająca wizualizację naczyń i wypustek brodawki. Biopsja skóry, zwykle metodą shave biopsy po miejscowym znieczuleniu, jest wskazana w przypadkach niepewnej diagnozy, nietypowego wyglądu zmian, podejrzenia transformacji nowotworowej lub oporności na leczenie. Histopatologicznie brodawki wykazują palczaste rozrosty naskórka, akantozę, hiperkeratozę, obecność komórek koilocytowych oraz rozszerzone naczynia włosowate.
akantoza, badanie dermoskopowe, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie kliniczne, badanie laboratoryjne, biopsja skóry, brodawka anogenitalna, brodawka łojotokowa, brodawka zwykła, dermoskopia, diagnostyka różnicowa, hiperkeratoza, hybrydyzacja Southern blot, kłykcina kończysta, kolposkopia, liszaj płaski, odcisk, rak brodawkujący, rak kolczystokomórkowy, reakcja łańcuchowa polimerazy, test acetowhite, typ wysokoonkogenny HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, włókniak miękki, zakażenie HPV - Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Diagnostyka i diagnoza
Chlamydia trachomatis stanowi najczęstszą bakteryjną etiologię zakażeń przenoszonych drogą płciową, często przebiegających bezobjawowo, co zwiększa ryzyko powikłań takich jak niepłodność, zapalenie miednicy mniejszej czy ciąża pozamaciczna. Diagnostyka opiera się głównie na testach amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT), które cechują się wysoką czułością (>90%) i swoistością (~99%). Zalecane jest wykonywanie badań przesiewowych u kobiet aktywnych seksualnie poniżej 25 roku życia, kobiet ciężarnych, osób z grup ryzyka oraz mężczyzn z grup wysokiego ryzyka. Materiałem diagnostycznym są wymazy z pochwy (preferowane u kobiet), szyjki macicy, cewki moczowej oraz próbki moczu (pierwsza porcja), a także wymazy z gardła i odbytu w przypadku ryzykownych praktyk seksualnych. Testy NAAT są rekomendowane zarówno u osób z objawami, jak i bezobjawowych, a ich stosowanie jest efektywne kosztowo w zapobieganiu powikłaniom.
badanie moczu, badanie przesiewowe, CDC, Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, hodowla komórkowa, lymphogranuloma venereum, mikroimmunofluorescencja, NAAT, przeciwciało monoklonalne, reakcja łańcuchowa polimerazy, test antygenowy, test immunoenzymatyczny, test serologiczny, testy point-of-care, wartość predykcyjna, wymaz spojówkowy, wymaz z cewki moczowej, wymaz z pochwy, wymaz z szyjki macicy, zapalenie miednicy mniejszej, zapalenie odbytnicy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Vesanoid 10 mg
Vesanoid (tretynoina) jest lekiem stosowanym w terapii ostrej białaczki promielocytowej (APL), zawierającym 10 mg kwasu all-trans-retinowego (ATRA) w kapsułkach miękkich. Leczenie Vesanoidem jest wskazane wyłącznie w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi, takimi jak arsen trójtlenek lub chemioterapia, w przypadkach nowo rozpoznanej choroby, nawrotu lub oporności na wcześniejszą terapię. Kwalifikacja pacjentów opiera się na potwierdzeniu genetycznym obecności translokacji t(15;17) lub genu fuzyjnego PML/RARa, wykrytych metodami kariotypowania, FISH lub PCR. Ze względu na wysokie ryzyko zgonów z powodu krwotoków, leczenie tretynoiną powinno być rozpoczęte natychmiast po klinicznym podejrzeniu APL, nawet przed potwierdzeniem genetycznym, aby przeciwdziałać zagrażającej życiu koagulopatii.
arsen trójtlenek, badania genetyczne, chemioterapia, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gen fuzyjny PML/RARa, kapsułki miękkie, kariotypowanie, koagulopatia, krwotok, leczenie tretynoiną, leukocyty, ostra białaczka promielocytowa, parametry hematologiczne, płytki krwi, reakcja łańcuchowa polimerazy, remisja hematologiczna, stratyfikacja ryzyka, translokacja t(15;17), tretynoina - Leksykon chorób i schorzeń
Toxoplazmoza – Diagnostyka i diagnoza
Toksoplazmoza, wywołana przez Toxoplasma gondii, wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej metody serologiczne, molekularne, obrazowe oraz histopatologiczne. Diagnostyka serologiczna opiera się na oznaczaniu przeciwciał IgG i IgM, gdzie obecność IgM wskazuje na ostre zakażenie, a test awidności IgG pozwala różnicować czas zakażenia. Metody molekularne, zwłaszcza PCR z wykorzystaniem genów B1 i sekwencji 529 bp, są kluczowe w diagnostyce prenatalnej, toksoplazmozy OUN oraz ocznej, charakteryzując się wysoką czułością i swoistością (PCR w płynie owodniowym: czułość 92%, swoistość 100%). Badania obrazowe (TK, MRI, USG) wspomagają diagnozę i monitorowanie, szczególnie u pacjentów z AIDS i wrodzoną toksoplazmozą, gdzie obserwuje się zmiany pierścieniowate i zwapnienia wewnątrzczaszkowe. Diagnostyka histopatologiczna, choć rzadziej stosowana, umożliwia identyfikację tachyzoitów i cyst tkankowych, zwłaszcza przy użyciu barwienia immunoperoksydazowego.
amniopunkcja, autofluorescencja, badanie histopatologiczne, biomarkery immunologiczne, diagnostyka molekularna, diagnostyka serologiczna, immunoblot, limfocyty CD4, martwicze zapalenie siatkówki, obniżona odporność, paracenteza, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn owodniowy, przeciwciała IgG i IgM, punkcja lędźwiowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, reaktywacja zakażenia, real-time PCR, rezonans magnetyczny, tachyzoity, test ELISA, test IGRA, test immunofluorescencyjny, test point-of-care, toksoplazmoza mózgu, toksoplazmoza oczna, toksoplazmoza OUN, tomografia komputerowa, Toxoplasma gondii, ultrasonografia, wodogłowie, wrodzona toksoplazmoza, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego, zakażenie pasożytnicze, zakażenie wewnątrzmaciczne, zwapnienia wewnątrzczaszkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Diagnostyka i diagnoza
Denga jest wirusową chorobą przenoszoną przez komary, której diagnostyka laboratoryjna jest kluczowa dla właściwego leczenia i nadzoru epidemiologicznego. W ostrej fazie (0-5 dni od wystąpienia objawów) zaleca się stosowanie testów wykrywających wirusa lub jego RNA, takich jak RT-PCR (czułość 80-90%, swoistość 95%) oraz testy na antygen NS1 (ELISA lub szybkie testy immunochromatograficzne), które potwierdzają aktywne zakażenie. Po 5-7 dniach od początku objawów diagnostyka opiera się głównie na serologii, wykrywającej przeciwciała IgM (pojawiające się około 4-5 dnia i utrzymujące do 12 tygodni) oraz IgG (pojawiające się po 10-14 dniach i utrzymujące się latami). Testy serologiczne, takie jak MAC-ELISA i PRNT, pozwalają na rozróżnienie zakażeń pierwotnych i wtórnych, choć mogą występować reakcje krzyżowe z innymi flawiwirusami, np. Zika. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. chikungunya, malarię, dur brzuszny i COVID-19.
amplifikacja kwasu nukleinowego, antygen NS1, bakteriemia, ból zagałkowy, choroba wirusowa, echokardiografia, flawiwirus, glikoproteina, gorączka krwotoczna denga, hipowolemia, hodowla komórkowa, izolacja wirusa, krwawienie wewnątrzczaszkowe, kwas nukleinowy wirusa, leukopenia, nadzór epidemiologiczny, NASBA, objaw krwotoczny, obrzęk mózgu, próba wątrobowa, przeciwciało IgG, przeciwciało IgM, przepuszczalność naczyń, reakcja łańcuchowa polimerazy, Real-time RT-PCR, RT-PCR, serotyp wirusa, test hamowania hemaglutynacji, test immunochromatograficzny, test immunoenzymatyczny, test neutralizacji redukcji płytek, trombocytopenia, wirus dengi, wyciek osocza, wysypka plamista, wysypka plamisto-grudkowa, zaburzenie krzepnięcia - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dimethyl Fumarate Gedeon Richter
Stosowanie fumaranu dimetylu wymaga ścisłego monitorowania parametrów laboratoryjnych ze względu na ryzyko nefrotoksyczności, hepatotoksyczności oraz limfopenii. Zaleca się ocenę funkcji nerek (kreatynina, azot mocznikowy, ogólne badanie moczu) przed rozpoczęciem terapii, po 3 i 6 miesiącach oraz następnie co 6-12 miesięcy. Monitorowanie funkcji wątroby obejmuje oznaczenie aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz stężenia bilirubiny całkowitej, szczególnie w przypadku przekroczenia 3-krotnej (enzymy) i 2-krotnej (bilirubina) górnej granicy normy. Morfologia krwi z oznaczeniem liczby limfocytów powinna być wykonywana przed terapią oraz co 3 miesiące, z uwzględnieniem szczególnej ostrożności u pacjentów z limfopenią, zwłaszcza gdy liczba limfocytów spada poniżej 0,5 × 10⁹/L, co stanowi przeciwwskazanie do rozpoczęcia leczenia.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, badanie MRI, bilirubina całkowita, ciężka limfopenia, enzym wątrobowy, fumaran dimetylu, górna granica normy, kreatynina i azot mocznikowy, leczenie immunomodulacyjne, leczenie immunosupresyjne, liczba limfocytów, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, morfologia krwi, parametr laboratoryjny, parametr nerkowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, polekowe uszkodzenie wątroby, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, stwardnienie rozsiane, wirus Johna Cunninghama - Leksykon chorób i schorzeń
Ostre białaczka limfocytowa – Diagnostyka i diagnoza
Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) to złośliwy nowotwór prekursorowych limfocytów B lub T, charakteryzujący się proliferacją niedojrzałych blastów, które zastępują prawidłowe elementy szpiku kostnego. Diagnostyka ALL opiera się na badaniach morfologicznych krwi obwodowej, gdzie często obserwuje się niedokrwistość (Hb <5 g/dl), małopłytkowość, zmienną liczbę leukocytów, obecność blastów oraz neutropenię. Kluczowym badaniem jest biopsja szpiku kostnego, potwierdzająca obecność ≥20% limfoblastów (wg WHO) lub ≥25% u dzieci. Immunofenotypowanie metodą cytometrii przepływowej pozwala na klasyfikację podtypów ALL (B lub T) oraz identyfikację markerów takich jak CD19, CD20, CD22 dla linii B oraz CD1a, CD2, CD3, CD4, CD5, CD7, CD8 dla linii T. Diagnostyka molekularna i cytogenetyczna, w tym kariotypowanie, FISH, PCR i NGS, umożliwia wykrycie aberracji genetycznych, w tym chromosomu Filadelfia (BCR-ABL1) u około 25% dorosłych, co ma istotne znaczenie terapeutyczne.
aspiracja szpiku kostnego, badanie cytogenetyczne, biopsja szpiku kostnego, chemioterapia dokanałowa, chromosom Filadelfia, dehydrogenaza mleczanowa, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gen fuzyjny BCR-ABL1, immunofenotypowanie, inhibitor kinazy tyrozynowej, komórka blastyczna, limfoblast, małopłytkowość, minimalna choroba resztkowa, morfologia krwi, nakłucie lędźwiowe, neutropenia, niedokrwistość, nowotwór układu krwiotwórczego, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka szpikowa, płyn mózgowo-rdzeniowy, przewlekła białaczka szpikowa, punkcja lędźwiowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozmaz krwi obwodowej, sekwencjonowanie nowej generacji, szpik kostny, węzeł chłonny, wywiad medyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba chagasa – Diagnostyka i diagnoza
Choroba Chagasa, wywołana przez Trypanosoma cruzi, wymaga różnorodnych metod diagnostycznych dostosowanych do fazy choroby. W ostrej fazie (2-4 tygodnie po zakażeniu) zaleca się bezpośrednie badanie świeżej krwi, rozmazy barwione metodą Giemsy oraz metody zagęszczania (mikrohematokryt, test Strouta) o czułości 80-90%. W fazie przewlekłej, charakteryzującej się niską parazytemią, diagnostyka opiera się na serologii, stosując co najmniej dwa testy o różnych zasadach metodologicznych, np. ELISA (czułość 94-100%, swoistość 96-100%), pośrednią hemaglutynację (czułość 88-99%, swoistość 96-100%) oraz immunofluorescencję (czułość i swoistość ok. 98%). PCR jest użyteczne w fazie ostrej i reaktywacji, jednak w przewlekłej fazie wykrywa pasożyty u 40-70% pacjentów. Szybkie testy diagnostyczne (RDTs) mają czułość 75,5-99% i swoistość 70,9-100%, zalecane są jedynie do badań przesiewowych. Diagnostyka powinna uwzględniać kontekst epidemiologiczny, zwłaszcza u osób z obszarów endemicznych oraz u pacjentów z grup ryzyka, takich jak kobiety w ciąży, osoby z immunosupresją czy biorcy przeszczepów.
amplifikacja izotermiczna wspomagana pętlą, badania przesiewowe, badanie fizykalne, biopsja serca, choroba Chagasa, dysfagia, echokardiogram, elektrokardiogram, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, faza przewlekła, immunofluorescencja pośrednia, immunosupresja, kardiomiopatia rozstrzeniowa, kolonoskopia, niedociśnienie, PCR w czasie rzeczywistym, płyn mózgowo-rdzeniowy, pośrednia hemaglutynacja, przeszczep narządów, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozmaz krwi, szybkie testy diagnostyczne, tachykardia, test ELISA, tomografia komputerowa, transfuzja krwi, trypanosoma cruzi, trypanosomoza amerykańska, zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie opon mózgowych - Leksykon chorób i schorzeń
Wścieklizna – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka wścieklizny u ludzi i zwierząt opiera się na kompleksowym podejściu laboratoryjnym, gdzie złotym standardem jest bezpośredni test immunofluorescencyjny (FAT/DFA) wykrywający antygeny wirusa w tkance mózgowej z czułością 95-99% i specyficznością 100%. Alternatywnie stosuje się test LN34 real-time RT-PCR o czułości 99,9% i specyficzności 99,7%, który umożliwia wykrycie RNA wirusa zarówno w diagnostyce pośmiertnej, jak i ante-mortem. Diagnostyka pośmiertna obejmuje również metody immunohistochemiczne, badanie histopatologiczne (obecność ciałek Negriego w 80% przypadków) oraz izolację wirusa. Diagnostyka ante-mortem jest bardziej złożona i wymaga wielokierunkowego podejścia, w tym badania śliny, biopsji skóry karku, płynu mózgowo-rdzeniowego oraz surowicy, jednak ujemne wyniki nie wykluczają choroby ze względu na przerywane wydzielanie wirusa i zmienną czułość testów.
aerofobia, amplifikacja kwasów nukleinowych, badanie histopatologiczne, bezpośredni test immunofluorescencyjny, ciałka Negriego, diagnostyka pośmiertna, dysfagia, hodowla wirusowa, hydrofobia, izolacja wirusa, niestabilność autonomiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała IgM i IgG, reakcja łańcuchowa polimerazy, sztuczna inteligencja w medycynie - Leksykon chorób i schorzeń
Biegunka podróżnych – Epidemiologia
Biegunka podróżnych (TD) stanowi najczęstsze schorzenie wśród podróżujących z krajów rozwiniętych do regionów rozwijających się, z zachorowalnością wahającą się od 30% do 70% w ciągu 14 dni pobytu, zależnie od regionu i sezonu. Najwyższe ryzyko obserwuje się w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Południowej (ponad 20%) oraz Ameryce Łacińskiej i na Bliskim Wschodzie. Czynniki ryzyka obejmują miejsce docelowe, warunki sanitarne, konsumpcję żywności od ulicznych sprzedawców, a także wiek (najwyższa zachorowalność w grupie 15-30 lat) i stan immunologiczny. Etiologia jest głównie bakteryjna (80-90%), z dominującymi patogenami takimi jak Escherichia coli enterotoksyczna (ETEC), enteroagregacyjna (EAEC), Campylobacter jejuni, Shigella i Salmonella, a także wirusy (norowirus, rotawirus) i pasożyty (Giardia, Cryptosporidium). Sezonowe wahania zachorowań korelują z porą roku i klimatem, np. wzrost zachorowań w Azji Południowej przed monsunem.
Aeromonas, Bacteroides fragilis, beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum, biegunka podróżnych, Campylobacter jejuni, chinolony, Cryptosporidium, fluorochinolony, Giardia, mikrobiom jelitowy, mikrobiota jelitowa, norowirus, obniżona odporność, Plesiomonas, reakcja łańcuchowa polimerazy, rotawirus, Ruminococcaceae, Salmonella, shigella, vibrio, zaburzenia żołądkowo-jelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Kaszel – Diagnostyka i diagnoza
Kaszel, będący naturalnym odruchem obronnym, jest jednym z najczęstszych objawów zgłaszanych w praktyce klinicznej, z ponad 26 milionami wizyt rocznie w USA. Klasyfikacja kaszlu opiera się na czasie trwania: ostry (<3 tyg.), podostry (3-8 tyg.) i przewlekły (>8 tyg. u dorosłych, >4 tyg. u dzieci), oraz na charakterze: suchy (nieproduktywny) i mokry (produktywny). Diagnostyka powinna uwzględniać szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz czas trwania kaszlu. W ostrym kaszlu najczęstszą etiologią są infekcje górnych dróg oddechowych, a badania dodatkowe są wskazane przy objawach alarmujących (np. gorączka, krwioplucie). W przewlekłym kaszlu u dorosłych dominują: zespół kaszlu górnych dróg oddechowych (UACS), astma oskrzelowa oraz choroba refluksowa przełyku (GERD). Diagnostyka obejmuje RTG klatki piersiowej, spirometrię, badania czynnościowe płuc, 24-godzinne monitorowanie pH przełyku, badanie indukowanej plwociny oraz bronchoskopię w wybranych przypadkach. U dzieci przewlekły kaszel definiuje się jako trwający >4 tygodni, a diagnostyka obejmuje radiografię i spirometrię od 5. roku życia.
astma kaszlowa, astma oskrzelowa, badania czynnościowe płuc, badanie fizykalne, bronchoskopia, choroba refluksowa przełyku, eozynofilowe zapalenie oskrzeli, GERD, gruźlica, kaszel mokry, kaszel ostry, kaszel przewlekły, kaszel suchy, krwioplucie, krztusiec, monitorowanie pH przełyku, nasofiberoskopia, nieastmatyczne eozynofilowe zapalenie oskrzeli, niewydolność serca, odruch obronny, POChP, posiew plwociny, próba rozkurczowa, radiografia klatki piersiowej, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozstrzenie oskrzeli, sarkoidoza, spirometria, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, Zespół Kaszlu Górnych Dróg Oddechowych, zespół nadwrażliwości kaszlowej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dimethyl fumarate Teva
Fumaran dimetylu, dostępny w kapsułkach dojelitowych o dawkach 120 mg i 240 mg, wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko działań niepożądanych, w tym zaburzeń czynności nerek, wątroby oraz limfopenii. Zaleca się ocenę funkcji nerek przed terapią oraz kontrolę po 3 i 6 miesiącach, a następnie regularne badania co 6-12 miesięcy, obejmujące stężenie kreatyniny, azotu mocznikowego i badanie ogólne moczu. Monitorowanie funkcji wątroby powinno obejmować oznaczenie aminotransferaz (AlAT, AspAT) i bilirubiny całkowitej, zwłaszcza w przypadku podwyższenia enzymów ≥3-krotnie i bilirubiny ≥2-krotnie powyżej GGN. Kluczowe jest także ścisłe kontrolowanie liczby limfocytów, gdyż limfopenia (zwłaszcza <0,5 × 10⁹/L) zwiększa ryzyko ciężkich powikłań, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML). Morfologię krwi z oceną limfocytów należy wykonywać przed rozpoczęciem leczenia i co 3 miesiące podczas terapii, a w przypadku długotrwałej ciężkiej limfopenii (>6 miesięcy) wskazane jest przerwanie leczenia.
aminotransferazy, białkomocz, ciężka limfopenia, cukromocz, enzymy wątrobowe, filtracja kłębuszkowa, fosfataza zasadowa, fosfaturia, fumaran dimetylu, hiperaminoacyduria, hipofosfatemia, lek modyfikujący przebieg choroby, liczba limfocytów, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, natalizumab, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja hipofosfatemiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec oczny, półpasiec rozsiany, półpasiec uszny, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, reakcja łańcuchowa polimerazy, reakcja nadwrażliwości, rezonans magnetyczny, stwardnienie rozsiane, wirus Johna Cunninghama, zaczerwienienie skóry, zakażenie oportunistyczne, zapalenie opon mózgowych, zapalenie opon mózgowych i mózgu, zespół Fanconiego - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Denga jest ostrą chorobą wirusową przenoszoną przez komary Aedes aegypti, występującą głównie w rejonach tropikalnych i subtropikalnych. Klinicznie przebiega w trzech fazach: gorączkowej, krytycznej oraz zdrowienia, z ryzykiem ciężkich powikłań takich jak gorączka krwotoczna denga (DHF) i zespół wstrząsu denga (DSS). Diagnostyka opiera się na testach serologicznych i PCR, a leczenie jest objawowe, z kluczowym znaczeniem starannego uzupełniania płynów wewnątrznaczyniowych w fazie krytycznej. Wartości laboratoryjne charakterystyczne dla ciężkiej postaci to podwyższony hematokryt oraz szybki spadek liczby płytek krwi. Grupy ryzyka obejmują niemowlęta, kobiety w ciąży, osoby starsze oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi, a wcześniejsze zakażenie innym serotypem wirusa zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu.
Aedes aegypti, amplifikacja kwasu nukleinowego, encefalopatia, faza gorączkowa, faza krytyczna, faza zdrowienia, gorączka krwotoczna denga, hepatomegalia, hipowolemia, immunologiczna plamica małopłytkowa, kardiomiopatia, koagulopatia, komar Aedes, krwawienie z błon śluzowych, leukopenia, limfohistiocytoza hemofagocytarna, niesteroidowe leki przeciwzapalne, podwyższony hematokryt, przeciwciała IgM, przepuszczalność naczyń krwionośnych, reakcja łańcuchowa polimerazy, trombocytopenia, wirusowe zapalenie mózgu, wodobrzusze, wstrząs krwotoczny, wyciek osocza, wysięk opłucnowy, zespół wstrząsu denga - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja shigella, inaczej szigellosis – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka infekcji Shigella opiera się na badaniu fizykalnym oraz badaniach laboratoryjnych, z posiewem kału jako złotym standardem. Charakterystycznym objawem klinicznym jest krwawa biegunka z domieszką śluzu, jednak etap wodnistej biegunki jest niespecyficzny i wymaga różnicowania z innymi patogenami. Próbki kału powinny być dostarczone do laboratorium w ciągu 2 godzin lub zabezpieczone podłożem transportowym. Izolacja bakterii odbywa się na selektywnych podłożach agarowych (MacConkey, Hektoen, SS, DCA, XLD) z inkubacją w 37°C, a identyfikacja gatunkowa potwierdzana jest testami biochemicznymi (np. Kligler Iron Agar, Triple Sugar Iron Agar) oraz aglutynacją z antysurowicami. Nowoczesne metody diagnostyczne obejmują PCR wykrywający geny ipaH, virF, virA oraz testy immunoenzymatyczne ELISA na toksynę Shiga, a także testy niezależne od hodowli (CIDT), które wykazują wyższą czułość niż tradycyjne posiewy (czułość posiewu wynosi 6,6%, wzrastając do 27,8% w dyzenterii). Testy wrażliwości na antybiotyki są niezbędne ze względu na narastającą lekooporność, a w ciężkich przypadkach lub u pacjentów immunokompromitowanych zaleca się empiryczne leczenie karbapenemem do czasu uzyskania wyników.
badanie fizykalne, bakteriemia, diagnostyka różnicowa, enteroinwazyjne E. coli, infekcja Shigella, krwawa biegunka, lekooporność, ognisko epidemiczne, posiew kału, reakcja łańcuchowa polimerazy, serogrupa, Shigella sonnei, shigelloza, szigellosis, test immunoenzymatyczny, test molekularny, toksyna shiga, wymaz z odbytu, zakażenie Clostridioides difficile, zapalenie jelita grubego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba rąk, stóp i jamy ustnej – Diagnostyka i diagnoza
Choroba rąk, stóp i jamy ustnej (HFMD) to wysoce zakaźna infekcja wirusowa, głównie u dzieci poniżej 10 roku życia, wywoływana najczęściej przez coxsackiewirus A16, enterowirus A71 (EV-A71) oraz coxsackiewirus A6. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym, obejmującym charakterystyczną wysypkę pęcherzykową na dłoniach i stopach oraz bolesne owrzodzenia w jamie ustnej, często z towarzyszącą niską gorączką. Wskazaniem do badań laboratoryjnych, takich jak RT-PCR z wymazów z gardła, pęcherzyków lub kału, jest nietypowy przebieg, ciężkie objawy lub konieczność różnicowania z innymi chorobami dermatologicznymi i zakaźnymi. W diagnostyce laboratoryjnej stosuje się również metody serologiczne, immunoenzymatyczne (ELISA) oraz, w rzadkich przypadkach, badania histopatologiczne. Wydalanie wirusa może trwać do 6 tygodni po ustąpieniu objawów, co ma znaczenie epidemiologiczne.
ataksja móżdżkowa, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie serologiczne, choroba rąk, stóp i jamy ustnej, coxsackiewirus A16, enterowirus, enterowirus A71, herpangina, izolacja wirusa, metoda immunoenzymatyczna, morfologia krwi, multiplex PCR, obrzęk płuc, odwrotna transkryptaza, ospa wietrzna, ostre wiotkie porażenie, owrzodzenie jamy ustnej, płyn mózgowo-rdzeniowy, półpasiec, reakcja łańcuchowa polimerazy, RT-PCR, rumień wielopostaciowy, technologia mikromacierzy, wirus opryszczki zwykłej, wysypka grudkowo-pęcherzykowa, wysypka pęcherzykowa, zakażenie mpox, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) to nowotwór hematologiczny charakteryzujący się nadprodukcją granulocytów, związany z obecnością chromosomu Philadelphia i genem fuzyjnym BCR-ABL. Choroba przebiega w trzech fazach: przewlekłej (ponad 90% pacjentów, <5% mieloblastów), akceleracji (10-30% mieloblastów) oraz blastycznej (>30% mieloblastów). Kluczowym elementem terapii są inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI), które umożliwiają kontrolę choroby i poprawę jakości życia. Opieka pielęgniarska obejmuje monitorowanie morfologii krwi, poziomu transkryptu BCR-ABL (PCR), ocenę ryzyka infekcji, krwawień oraz wsparcie psychospołeczne. Pielęgniarki odgrywają istotną rolę w edukacji pacjentów, zarządzaniu skutkami ubocznymi TKI (np. nudności, wypadanie włosów, ryzyko krwawień) oraz koordynacji multidyscyplinarnej opieki.
anemia, biegunka, chromosom Philadelphia, diagnoza pielęgniarska, faza akceleracji, faza blastyczna, faza przewlekła, gen fuzyjny BCR-ABL, głęboka odpowiedź molekularna, infekcja, inhibitor kinazy tyrozynowej, komórka blastyczna, krwawienie, małopłytkowość, marker molekularny, neutropenia, nudności, opieka paliatywna, przewlekła białaczka szpikowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, remisja bez leczenia, rozmaz krwi, skutek uboczny, supresja szpiku kostnego, telemedycyna, translokacja chromosomowa, wybroczyny, wypadanie włosów, wysypka skórna, zdalne monitorowanie - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka q – Diagnostyka i diagnoza
Gorączka Q, wywoływana przez Coxiella burnetii, stanowi wyzwanie diagnostyczne ze względu na niespecyficzne objawy kliniczne przypominające inne infekcje, co wymaga wysokiego indeksu podejrzenia. Diagnostyka opiera się głównie na serologii, z testem immunofluorescencji pośredniej (IFA) jako złotym standardem, umożliwiającym wykrycie przeciwciał IgG i IgM fazy I i II. W ostrej fazie choroby potwierdzenie diagnozy wymaga czterokrotnego wzrostu miana IgG fazy II lub miana ≥ 1:200 (IgG) bądź ≥ 1:50 (IgM). W przewlekłej postaci istotne jest podwyższone miano IgG fazy I (≥ 1:1024 lub ≥ 1:800) oraz identyfikacja trwałej infekcji, np. zapalenia wsierdzia. PCR, szczególnie w pierwszym tygodniu choroby, wykazuje czułość 81% i swoistość 90%, stanowiąc cenne narzędzie diagnostyczne we wczesnym stadium, zwłaszcza w połączeniu z serologią. Nowoczesne metody, takie jak metagenomiczne sekwencjonowanie następnej generacji (mNGS) i targeted NGS (tNGS), umożliwiają szybką identyfikację patogenu w trudnych przypadkach.
antybiotykoterapia, atypowe zapalenie płuc, badanie PCR, bruceloza, choroba odzwierzęca, Coxiella burnetii, doksycyklina, gorączka nieznanego pochodzenia, gorączka Q, hiperbilirubinemia, immunofluorescencja pośrednia, morfologia krwi, niedokrwistość chorób przewlekłych, niedokrwistość hemolityczna, podwyższony poziom transaminaz, posiew krwi, przeciwciało autoimmunologiczne, reakcja łańcuchowa polimerazy, salmonelloza, sekwencjonowanie nowej generacji, serokonwersja, test ELISA, test wiązania dopełniacza, trombocytopenia, zapalenie wątroby, zapalenie wsierdzia - Leksykon chorób i schorzeń
Lamblioza – Diagnostyka i diagnoza
Giardioza, wywoływana przez Giardia intestinalis, jest powszechną przyczyną biegunek u dzieci i dorosłych, przenoszoną drogą fekalno-oralną. Diagnostyka opiera się głównie na wykrywaniu cyst lub trofozoitów w próbkach kału, przy czym mikroskopia z bezpośrednim testem immunofluorescencyjnym (DFA) stanowi złoty standard, osiągając czułość >90% po trzykrotnym badaniu. Zaleca się pobranie trzech próbek kału w odstępach 2-3 dni ze względu na nieregularne wydalanie cyst. Metody immunologiczne, takie jak ELISA (czułość 88-98%, swoistość 87-100%) oraz testy immunochromatograficzne, a także techniki molekularne (PCR) o bardzo wysokiej czułości, stanowią wartościowe uzupełnienie diagnostyki, zwłaszcza w przypadkach negatywnych wyników mikroskopii przy utrzymujących się objawach. W trudnych diagnostycznie sytuacjach pomocne mogą być badania endoskopowe z pobraniem płynów dwunastniczych lub biopsji jelita.
alkohol poliwinylowy, amplifikacja kwasów nukleinowych, antygen Giardia, badanie kału na pasożyty, badanie parazytologiczne kału, bezpośredni test immunofluorescencyjny, biopsja jelita, dysfagia, endoskopia, ezofagogastroduodenoskopia, flotacja kału, Giardia intestinalis, giardioza, infiltracja limfocytarna, koncentracja kału, lamblioza, leczenie przeciwpasożytnicze, mikroskopia immunofluorescencyjna, PCR, PCR w czasie rzeczywistym, przewlekła biegunka, reakcja łańcuchowa polimerazy, test immunochromatograficzny, zakażenie bezobjawowe, zakażenie jelita cienkiego - Leksykon substancji czynnych
Tretynoina – Wskazania do stosowania
Tretynoina (kwas all-trans-retinowy, ATRA) jest retynoidem stosowanym miejscowo w leczeniu trądziku pospolitego oraz doustnie w terapii ostrej białaczki promielocytowej (APL). W dermatologii preparaty miejscowe, takie jak Acnatac (0,025% tretynoiny + 1% klindamycyny) i Aknemycin Plus (0,025% tretynoiny + 4% erytromycyny), są wskazane odpowiednio do leczenia trądziku z zaskórnikami, grudkami i krostkami oraz wszystkich postaci trądziku, szczególnie u pacjentów z nasilonym łojotokiem. Stosowanie tych preparatów wymaga przestrzegania zaleceń dotyczących terapii przeciwbakteryjnej i leczenia trądziku.
chemioterapia, erytromycyna, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gen fuzyjny PML/RARa, grudki krostkowe, kariotypowanie, klindamycyna, krwotok, kwas all-trans-retynowy, liczba leukocytów, liczba płytek krwi, łojotok, morfologia krwi, ostra białaczka promielocytowa, pochodna witaminy A, reakcja łańcuchowa polimerazy, retynoid, stratyfikacja ryzyka, trądzik pospolity, translokacja t(15;17) - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – VaxigripTetra 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka VaxigripTetra (kod ATC: J07BB02) jest inaktywowaną szczepionką przeciw grypie, zapewniającą czynne uodpornienie przeciw czterem szczepom wirusa grypy (dwa podtypy A i dwa typy B). Mechanizm działania opiera się na indukcji przeciwciał przeciw hemaglutyninom w ciągu 2-3 tygodni po podaniu, które neutralizują wirusy grypy. W badaniu randomizowanym u dzieci w wieku 6-35 miesięcy (N=2 722 zaszczepionych vs N=2 717 placebo) podano dwie dawki po 0,5 ml w odstępie 28 dni, co skutkowało 52,03% (95% CI: 40,24-61,66) skutecznością w zapobieganiu grypie potwierdzonej laboratoryjnie wywołanej przez dowolny wirus grypy typu A lub B oraz 69,33% (95% CI: 51,93-81,03) skutecznością wobec szczepów podobnych do zawartych w szczepionce. Szczepionka zmniejszyła także o 56,6% (95% CI: 37,0-70,5) ciężkie przypadki grypy oraz o 59,2% (95% CI: 44,4-70,4) przypadki wymagające wizyty lekarskiej. U dzieci w wieku 3-8 lat oczekuje się podobnej skuteczności na podstawie immunogenności. U niemowląt poniżej 6 miesięcy szczepionka nie jest wskazana do czynnego uodpornienia, jednak szczepienie kobiet w ciąży w II i III trymestrze wykazało skuteczność w ochronie niemowląt do około 6 miesiąca życia (skuteczność u niemowląt: Mali 37,3%, Nepal 30,0%, RPA 48,8%).
bierna ochrona, bierne uodpornienie, choroba grypopodobna, grypa potwierdzona laboratoryjnie, immunogenność szczepionki, miano przeciwciał anty-HA, przeciwciała przeciw hemaglutyninie, reakcja łańcuchowa polimerazy, RT-PCR, serokonwersja, średnia geometryczna mian, średnia geometryczna mian przeciwciał, szczepionka inaktywowana, test hamowania hemaglutynacji, transport przezłożyskowy, wirus grypy typu A, wirus grypy typu B, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie oskrzelików, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Otoskleroza – Epidemiologia
Otoskleroza jest jedną z najczęstszych przyczyn postępującego niedosłuchu przewodzeniowego u młodych dorosłych, z częstością kliniczną w populacji kaukaskiej wynoszącą 0,04-1%, a histologiczną nawet do 10%. Choroba ma silny komponent genetyczny, dziedziczona jest autosomalnie dominująco z niepełną penetracją (20-40%), a ryzyko rozwoju u potomstwa wynosi 25-50% w zależności od obciążenia rodzinnego. Otoskleroza występuje częściej u kobiet (stosunek 2:1) i może nasilać się w ciąży, co sugeruje udział hormonów płciowych w patogenezie. Epidemiologicznie obserwuje się spadek częstości występowania w USA z 18,5/100 000 osobo-lat w latach 70. do 3,2/100 000 w latach 2015-2017, co może być związane z masowymi szczepieniami przeciwko odrze, wspierając teorię wirusową etiologii. Choroba zwykle rozpoczyna się między 15. a 45. rokiem życia, z tendencją do obustronnego zajęcia (62-85%) i asymetrycznym niedosłuchem, często towarzyszą mu szumy uszne (14,3%) oraz zawroty głowy, zwłaszcza w postaci rodzinnej.
audiometria, badanie śródoperacyjne, dziedziczenie autosomalne dominujące, hormony płciowe, niedosłuch przewodzeniowy, niepełna penetracja, niepełna penetracja genu, podłoże genetyczne, przeciwciała IgG, przychłonka, reakcja łańcuchowa polimerazy, szczepienie przeciwko odrze, tinnitus, tomografia komputerowa kości skroniowej, ucho wewnętrzne, układ renina-angiotensyna-aldosteron, vertigo, wirus odry, zawroty głowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (hpv) – Diagnostyka i diagnoza
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową, z większością przypadków ustępujących samoistnie w ciągu 2 lat. Jednak typy wysokiego ryzyka, zwłaszcza HPV 16 i 18, są silnie związane z rozwojem nowotworów, w tym raka szyjki macicy, sromu, pochwy, prącia, odbytu oraz jamy ustnej i gardła. Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, testy cytologiczne (test Papanicolaou), testy molekularne wykrywające DNA/RNA wirusa (np. testy Cobas 4800, Onclarity HPV, Hybrid Capture II, PCR) oraz kolposkopię z biopsją w przypadku nieprawidłowości. Zalecenia ACS wskazują na wykonywanie podstawowego testu HPV co 5 lat u kobiet w wieku 25-65 lat, co jest bardziej skuteczne niż sam test Pap. U mężczyzn brak jest zatwierdzonych testów przesiewowych, choć w grupach wysokiego ryzyka stosuje się cytologię analną lub anoskopię wysokiej rozdzielczości.
anoskopia wysokiej rozdzielczości, badanie cytologiczne, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja, brodawka płciowa, dysfunkcja immunologiczna, hybrydyzacja kwasów nukleinowych, kolposkopia, konizacja zimnym nożem, krioterapia, rak szyjki macicy, reakcja łańcuchowa polimerazy, roztwór kwasu octowego, śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy, szczepienie przeciwko HPV, test Papanicolaou, typ HPV wysokiego ryzyka, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie HPV, zmiana nowotworowa, zmiana przednowotworowa - Leksykon chorób i schorzeń
Borelioza – Diagnostyka i diagnoza
Borelioza, wywoływana przez Borrelia burgdorferi i przenoszona przez kleszcze Ixodes, stanowi wyzwanie diagnostyczne ze względu na niespecyficzne objawy i ograniczenia testów laboratoryjnych. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie epidemiologicznym, badaniu fizykalnym oraz ocenie klinicznej, z kluczowym znaczeniem rumienia wędrującego (erythema migrans, EM), który u pacjentów z obszarów endemicznych jest patognomoniczny i pozwala na rozpoczęcie leczenia bez konieczności potwierdzenia serologicznego. Testy serologiczne, głównie dwustopniowa strategia CDC (ELISA + Western blot) lub modyfikowana (MTTT), wykrywają przeciwciała IgM i IgG, jednak ich czułość zależy od stadium choroby: we wczesnym stadium (1-4 tygodnie) wynosi 35-50%, w stadium rozsianym 70-90%, a w późnym 95-100%. Przeciwciała IgM pojawiają się 2-4 tygodnie po zakażeniu, IgG 4-6 tygodni, a ich interpretacja wymaga uwzględnienia czasu trwania objawów, gdyż dodatni wynik IgM po 30 dniach może być fałszywie dodatni.
acrodermatitis chronica atrophicans, badanie fizykalne, Borrelia burgdorferi, erythema migrans, hodowla bakterii, immunoblot, neuroborelioza, PCR, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn stawowy, późna borelioza, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, reakcja łańcuchowa polimerazy, rumień wędrujący, test ELISA, test point-of-care, Western blot, wynik fałszywie dodatni, wynik fałszywie ujemny - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego – Diagnostyka i diagnoza
Szczepionka przeciw HPV, w tym Gardasil 9, jest kluczowym elementem profilaktyki zakażeń HPV i nowotworów z nimi związanych, chroniąc przed genotypami HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58. Zalecenia dotyczące badań przesiewowych obejmują cytologię (Pap) co 3 lata u kobiet 21-29 lat oraz ko-test lub test PCR HPV co 5 lat u kobiet 30-65 lat. Testy HPV wykrywają DNA wirusa wysokiego ryzyka, zwłaszcza HPV16 i HPV18, które odpowiadają za większość nowotworów szyjki macicy. Szczepionka nie eliminuje konieczności regularnych badań przesiewowych, gdyż nie chroni przed wszystkimi typami HPV ani nie leczy istniejących zakażeń. Nowo zatwierdzony test samodzielnego pobierania próbek HPV umożliwia wykrywanie 14 typów HPV wysokiego ryzyka, co może zwiększyć dostępność badań przesiewowych.
badanie przesiewowe, biopsja, brodawka narządu płciowego, cytologia, dysplazja szyjki macicy, kolposkopia, konizacja zimnym nożem, krioterapia, nowotwór odbytu, nowotwór szyjki macicy, przeciwciało neutralizujące, przedwczesna niewydolność jajników, reakcja łańcuchowa polimerazy, śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy, szczepionka przeciw HPV, test HPV, test neutralizacji, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie HPV, zespół kompleksowego bólu regionalnego, zespół przewlekłego zmęczenia, zmiana przedrakowa