pochodna witaminy A

Pochodne witaminy A (retinoidy) to grupa związków chemicznych obejmująca naturalną witaminę A (retinol) oraz jej naturalne i syntetyczne pochodne. W medycynie wykorzystywane są ze względu na ich zdolność do regulacji wzrostu i różnicowania komórek nabłonkowych, modulacji odpowiedzi immunologicznej oraz działania przeciwzapalnego.

Retinoidy dzielą się na trzy generacje: pierwsza obejmuje naturalne związki (retinol, retinal, kwas retinowy), druga – syntetyczne monoaromatyczne retinoidy (acytretyna, etretynat), a trzecia – poliaromatyczne retinoidy (adapalen, tazaroten). Mechanizm działania retinoidów polega na wiązaniu się z jądrowymi receptorami retinoidowymi (RAR i RXR), co prowadzi do modyfikacji ekspresji genów odpowiedzialnych za proliferację i różnicowanie komórkowe.

W dermatologii pochodne witaminy A znajdują szerokie zastosowanie w leczeniu trądziku, łuszczycy, rogowacenia słonecznego i innych zaburzeń keratynizacji. W onkologii używane są w terapii niektórych białaczek (np. ostrej białaczki promielocytowej). Retinoidy systemowe (izotretynoina, acytretyna) wykazują działanie teratogenne, co wymaga ścisłej kontroli antykoncepcji u kobiet w wieku rozrodczym podczas terapii.

Najczęstsze działania niepożądane retinoidów obejmują suchość skóry i błon śluzowych, nadwrażliwość na światło słoneczne, bóle stawowo-mięśniowe oraz zaburzenia lipidowe (przy stosowaniu systemowym). Leczenie retinoidami wymaga regularnego monitorowania parametrów wątrobowych i profilu lipidowego, szczególnie podczas terapii systemowej.

Powiązane wpisy

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl