poantybiotykowe zapalenie jelita grubego
Poantybiotykowe zapalenie jelita grubego (Antibiotic-Associated Colitis, AAC) to stan zapalny okrężnicy rozwijający się w następstwie leczenia antybiotykami. Schorzenie to jest najczęściej spowodowane namnażaniem się bakterii Clostridioides difficile (wcześniej Clostridium difficile), która w normalnych warunkach jest kontrolowana przez prawidłową mikrobiotę jelitową.
Patogeneza polega na zaburzeniu równowagi mikrobiologicznej jelit przez antybiotyki, co umożliwia namnażanie się C. difficile i produkcję toksyn uszkadzających błonę śluzową okrężnicy. Do czynników ryzyka należą: wiek powyżej 65 lat, przedłużona hospitalizacja, stosowanie antybiotyków o szerokim spektrum (zwłaszcza klindamycyny, fluorochinolonów, cefalosporyn i penicylin), immunosupresja oraz choroby przewlekłe.
Objawy kliniczne obejmują biegunkę (najczęściej wodnistą), ból brzucha, gorączkę, leukocytozę oraz w ciężkich przypadkach – pseudomembranowe zapalenie jelita grubego. Diagnostyka opiera się na wykryciu toksyn C. difficile w kale, metodach molekularnych (PCR) oraz badaniach endoskopowych w cięższych przypadkach.
Leczenie wymaga odstawienia wywołującego objawy antybiotyku (jeśli to możliwe) oraz wdrożenia celowanej terapii przeciwko C. difficile. W pierwszej linii stosuje się metronidazol (w łagodnych przypadkach) lub wankomycynę/fidaksomycynę (w umiarkowanych i ciężkich przypadkach). W nawrotach skuteczne jest przeszczepianie mikrobioty jelitowej. Profilaktyka obejmuje racjonalną antybiotykoterapię i ścisłe przestrzeganie zasad higieny w placówkach medycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Acnatac
Produkt leczniczy Acnatac w postaci żelu zawiera klindamycynę (10 mg/g) oraz tretynoinę (0,25 mg/g) i jest przeznaczony wyłącznie do stosowania miejscowego na skórę. Należy unikać aplikacji na błony śluzowe, uszkodzoną skórę oraz okolice oczu i jamy ustnej. W trakcie terapii istnieje ryzyko wystąpienia podrażnień skóry, takich jak zaczerwienienie i pieczenie, zwłaszcza przy stosowaniu większych dawek lub częstszej aplikacji. W przypadku silnego podrażnienia zaleca się czasowe odstawienie leku lub zmniejszenie częstotliwości stosowania. Ze względu na potencjalne ryzyko poantybiotykowego zapalenia jelita grubego (CDAD), choć minimalne przy miejscowym stosowaniu klindamycyny, należy monitorować objawy takie jak długotrwała biegunka i bóle brzucha, które wymagają natychmiastowego przerwania terapii i diagnostyki. Preparat nie powinien być stosowany jednocześnie z innymi miejscowymi preparatami keratolitycznymi lub silnie wysuszającymi, a także wymaga unikania ekspozycji na światło UV, stosowania filtrów SPF ≥30 oraz ochronnej odzieży, aby zapobiec nadwrażliwości na światło i oparzeniom słonecznym.
atopia, bakterie Gram-ujemne, ból brzucha skurczowy, butylohydroksytoluen, CDAD, działanie keratolityczne, erytromycyna, klindamycyna, kolonoskopia, kontaktowe zapalenie skóry, kwas salicylowy, linkomycyna, metylu parahydroksybenzoesan, nadtlenek benzoilu, nadwrażliwość na światło, oparzenie słoneczne, oporność krzyżowa, poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, podrażnienie błon śluzowych, preparat siarkowy, propylu parahydroksybenzoesan, reakcja alergiczna typu opóźnionego, rezorcynol, SPF, środek złuszczający, trądzik pospolity, tretynoina, wyprysk skórny, zapalenie mieszków włosowych - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Acnatac (10 mg + 0,25 mg)/g
Produkt leczniczy Acnatac w postaci żelu zawiera klindamycynę (10 mg/g) oraz tretynoinę (0,25 mg/g) i posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Lek jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz planujących ciążę ze względu na teratogenne działanie tretynoiny. Ponadto, stosowanie Acnatacu jest niewskazane u pacjentów z nadwrażliwością na klindamycynę, tretynoinę, linkomycynę oraz substancje pomocnicze takie jak metylu parahydroksybenzoesan (E 218, 1,5 mg/g), propylu parahydroksybenzoesan (E 216, 0,3 mg/g) i butylohydroksytoluen (E 321, 0,2 mg/g). Reakcje alergiczne mogą obejmować od łagodnych podrażnień skóry do anafilaksji. Przeciwwskazania obejmują także choroby przewodu pokarmowego, takie jak odcinkowe zapalenie jelit, wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, ze względu na możliwość systemowego wchłaniania klindamycyny i potencjalnego nasilenia objawów.
acne conglobata, butylohydroksytoluen, Clostridioides difficile, działanie teratogenne, klindamycyna, linkomycyna, metylu parahydroksybenzoesan, odcinkowe zapalenie jelit, okołowargowe zapalenie skóry, ostry wyprysk, parabeny, poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, pochodna witaminy A, propylu parahydroksybenzoesan, rak skóry, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, retinoidy, trądzik guzkowo-torbielowaty, trądzik piorunujący, trądzik różowaty, trądzik skupiony, tretynoina, wrzodziejące zapalenie jelita grubego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Floxitrat 400 mg
Moksyfloksacyna w dawce 400 mg, stosowana doustnie lub w leczeniu sekwencyjnym, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, z których większość występuje z częstością poniżej 3%, z wyjątkiem nudności i biegunki. Do często obserwowanych działań należą nadkażenia opornymi bakteriami i kandydoza jamy ustnej oraz pochwy. Zaburzenia hematologiczne, takie jak niedokrwistość, leukopenia, neutropenia, małopłytkowość, trombocytoza i eozynofilia, występują niezbyt często, natomiast agranulocytoza i pancytopenia są rzadkie i bardzo rzadkie. Reakcje alergiczne, w tym anafilaksja i obrzęk naczynioruchowy, pojawiają się niezbyt często lub rzadko, z potencjalnym zagrożeniem życia. Ponadto, moksyfloksacyna może powodować zaburzenia metaboliczne (hiperlipidemia, hiperglikemia, hiperurykemia, rzadko hipoglikemia i śpiączka hipoglikemiczna) oraz objawy ze strony układu nerwowego, takie jak ból głowy, zawroty głowy, parestezje, zaburzenia smaku, splątanie, majaczenie, a także rzadkie napady drgawek i reakcje psychotyczne. Występują również zaburzenia widzenia i słuchu, a także wydłużenie odstępu QT i inne arytmie, które mogą prowadzić do zagrażających życiu zdarzeń kardiologicznych, w tym torsade de pointes i zatrzymania akcji serca.
agranulocytoza, anafilaksja, ból głowy, ból żołądkowo-jelitowy, choroba nerwowo-mięśniowa, dławica piersiowa, drżenie, duszność, dysfagia, eozynofilia, fluorochinolon, hiperglikemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipoglikemia, kołatanie serca, leukopenia, małopłytkowość, miastenia, migotanie przedsionków, moksyfloksacyna, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, nadkażenie, napady drgawek, neutropenia, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość, niestrawność, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nudności i biegunka, obrzęk alergiczny, obrzęk naczynioruchowy, omdlenie, osłabienie słuchu, ostra uogólniona osutka krostkowa, pancytopenia, piorunujące zapalenie wątroby, poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, przemijająca utrata wzroku, rabdomioliza, reakcja alergiczna, rozszerzenie naczyń krwionośnych, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, śpiączka hipoglikemiczna, splątanie i dezorientacja, szumy uszne, tachyarytmia komorowa, tachykardia, toksyczna nekroliza naskórka, torsade de pointes, trombocytoza, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie odstępu QT, wzdęcia, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia smaku, zaburzenia snu, zaburzenia widzenia, zakażenie Clostridioides difficile, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie ścięgna, zapalenie stawów, zapalenie wątroby, zatrzymanie czynności serca, zawroty głowy pochodzenia obwodowego, zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego, zerwanie ścięgna, zespół niewłaściwego uwalniania wazopresyny, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka, zwiększona aktywność aminotransferaz - Leksykon substancji czynnych
Klindamycyna – Przeciwwskazania stosowania
Klindamycyna, antybiotyk z grupy linkozamidów, jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na klindamycynę, linkomycynę lub substancje pomocnicze. Przeciwwskazania obejmują także zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak odcinkowe zapalenie jelit, wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz przebyte poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, ze względu na ryzyko rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego. Preparaty miejscowe są niewskazane u pacjentów z zapaleniem okrężnicy w trakcie antybiotykoterapii. Klindamycyna w połączeniu z tretynoiną jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży i planujących ciążę, a preparaty zawierające alkohol benzylowy – u noworodków, zwłaszcza wcześniaków. Niektóre preparaty miejscowe nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 lat. Dodatkowo, preparaty złożone z klindamycyną i benzoilu nadtlenkiem są przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na benzoilu nadtlenek.
alergia krzyżowa, alkohol benzylowy, atopia, choroba Leśniowskiego-Crohna, erytromycyna, lek blokujący przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, linkozamid, nadtlenek benzoilu, nadwrażliwość na linkomycynę, nadwrażliwość na substancję czynną, odcinkowe zapalenie jelit, okołowargowe zapalenie skóry, oporność bakteryjna, poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, trądzik guzkowo-torbielowaty, trądzik różowaty, tretynoina, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zakażenie bakteryjne, zapalenie okrężnicy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Penlac 875 mg + 125 mg
Lek Penlac, zawierający amoksycylinę (875 mg) i kwas klawulanowy (125 mg), wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla antybiotyków beta-laktamowych. Najczęściej obserwuje się zaburzenia żołądkowo-jelitowe, w tym bardzo często biegunkę (≥1/10), często nudności i wymioty (≥1/100 do <1/10), które można złagodzić podając lek na początku posiłku. Reakcje skórne, takie jak wysypka, świąd i pokrzywka, występują niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), a rzadko notuje się rumień wielopostaciowy. Ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka oraz ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP), mają częstość nieznaną. Niezbyt często obserwuje się podwyższenie enzymów wątrobowych AspAT i/lub AlAT, a z częstością nieznaną zapalenie wątroby i żółtaczkę zastoinową. Rzadko występują zaburzenia hematologiczne, takie jak leukopenia, neutropenia i małopłytkowość, a z częstością nieznaną agranulocytoza, niedokrwistość hemolityczna oraz zaburzenia krzepnięcia (wydłużony czas krwawienia i protrombinowy).
agranulocytoza, alergiczne zapalenie naczyń, amoksycylina z kwasem klawulanowym, anafilaksja, antybiotyk beta-laktamowy, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, dysbioza jelitowa, enzymy wątrobowe, kandydoza, krwotoczne zapalenie jelita, krystaluria, leukopenia, liniowa IgA dermatoza, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, neutropenia, niedokrwistość hemolityczna, obrzęk naczynioruchowy, ostra uogólniona osutka krostkowa, ostre uszkodzenie nerek, ostre zapalenie trzustki, pęcherzowe złuszczające zapalenie skóry, poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, reakcja nadwrażliwości skórnej, rumień wielopostaciowy, rzekomobłoniaste zapalenie jelita, śródmiąższowe zapalenie nerek, wydłużony czas krwawienia, wydłużony czas protrombinowy, zaburzenia krzepnięcia, zespół choroby posurowiczej, zespół DRESS, zespół Kounisa, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka zastoinowa