Przeciwwskazania stosowania
Klindamycyna

Przeciwwskazania stosowania klindamycyny

Klindamycyna jest antybiotykiem z grupy linkozamidów, powszechnie stosowanym w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Jednak istnieją określone sytuacje kliniczne, w których stosowanie tego antybiotyku jest przeciwwskazane ze względu na możliwe ryzyko zdrowotne dla pacjenta. Przeciwwskazania do stosowania klindamycyny różnią się nieco w zależności od postaci farmaceutycznej i drogi podania leku.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania klindamycyny jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Ze względu na występowanie alergii krzyżowej, przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na linkomycynę.^{2 3 4}

To przeciwwskazanie dotyczy wszystkich postaci klindamycyny, niezależnie od drogi podania.^{5 6 7}

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Klindamycyna jest przeciwwskazana u pacjentów z określonymi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, takimi jak:⁸

• Odcinkowe zapalenie jelit
• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
• Przebyte w przeszłości poantybiotykowe zapalenie jelita grubego

⁹

W przypadku postaci miejscowych (żele, kremy dopochwowe, globulki), klindamycyna jest przeciwwskazana u pacjentów, u których w trakcie stosowania antybiotyków występowało zapalenie okrężnicy.^{10 11 12 13}

Przeciwwskazania w danych populacjach pacjentów

Przeciwwskazania w ciąży i u kobiet planujących ciążę

Niektóre preparaty zawierające klindamycynę, zwłaszcza w połączeniu z innymi substancjami (np. tretynoiną), są przeciwwskazane w ciąży oraz u kobiet planujących ciążę.¹⁴

Przeciwwskazania u noworodków i wcześniaków

Preparaty klindamycyny zawierające alkohol benzylowy są przeciwwskazane u noworodków, zwłaszcza wcześniaków.^{15 16}

Przeciwwskazania u dzieci

Niektóre preparaty klindamycyny są przeciwwskazane u dzieci w wieku poniżej 12 lat.¹⁷

Szczególne przeciwwskazania dla konkretnych postaci leków

Preparaty złożone zawierające klindamycynę

W przypadku preparatów zawierających klindamycynę w połączeniu z tretynoiną (np. Acnatac), przeciwwskazania obejmują również:¹⁸

• Wywiad chorobowy lub rodzinny raka skóry
• Przebyte w przeszłości: ostry wyprysk, trądzik różowaty, okołowargowe zapalenie skóry
• Ciężka postać trądziku guzkowo-torbielowatego (trądzik skupiony i trądzik piorunujący)

¹⁹

W przypadku preparatów zawierających klindamycynę i benzoilu nadtlenek (Duac, Benzacne Duo), przeciwwskazaniem jest dodatkowo nadwrażliwość na benzoilu nadtlenek.²⁰

Preparaty zawierające alkohol benzylowy

Niektóre roztwory klindamycyny do wstrzykiwań i infuzji zawierają alkohol benzylowy jako substancję pomocniczą. Preparaty te są przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na alkohol benzylowy lub środki miejscowo znieczulające (np. lidokaina lub pochodne lidokainy).²¹

Tabela przeciwwskazań do stosowania klindamycyny

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie klindamycyny

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją także sytuacje kliniczne, w których należy rozważyć odradzenie pacjentowi stosowania klindamycyny lub zalecić szczególną ostrożność podczas terapii.

Historia chorób żołądkowo-jelitowych

U pacjentów z wywiadem chorób żołądkowo-jelitowych, zwłaszcza zapalenia jelita grubego, należy odradzić stosowanie klindamycyny, nawet w postaciach miejscowych. Klindamycyna może powodować rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, które może wystąpić nawet po zakończeniu leczenia.^{22 23}

Należy zachować szczególną ostrożność lub odradzić stosowanie klindamycyny pacjentom z następującymi schorzeniami i stanami:

• Zaburzenia czynności przewodu pokarmowego w wywiadzie
• Biegunka lub zapalenie jelita grubego związane ze stosowaniem antybiotyków w przeszłości
• Choroba Leśniowskiego-Crohna

Ciąża i karmienie piersią

Należy odradzić stosowanie klindamycyny kobietom w ciąży (zwłaszcza preparatów złożonych, np. z tretynoiną) oraz kobietom planującym ciążę.²⁴

W przypadku kobiet karmiących piersią, stosowanie klindamycyny wymaga ostrożności, gdyż substancja ta przenika do mleka matki.

Pacjenci z określonymi chorobami skóry

W przypadku pacjentów z następującymi schorzeniami skórnymi, należy odradzić stosowanie preparatów zawierających klindamycynę, zwłaszcza w połączeniu z tretynoiną:²⁵

• Ostry wyprysk
• Trądzik różowaty
• Okołowargowe zapalenie skóry
• Ciężka postać trądziku guzkowo-torbielowatego
• Rak skóry (w wywiadzie chorobowym lub rodzinnym)

²⁶

Alergie i nadwrażliwość

Należy odradzić stosowanie klindamycyny pacjentom z:^{27 28}

• Znaną alergią na klindamycynę lub linkomycynę (alergia krzyżowa)
• Nadwrażliwością na substancje pomocnicze zawarte w preparacie
• W przypadku preparatów złożonych – nadwrażliwością na drugą substancję czynną (np. benzoilu nadtlenek, tretynoina)
• Nadwrażliwością na alkohol benzylowy (w przypadku preparatów zawierających tę substancję)

Stosowanie u dzieci i noworodków

Należy odradzić stosowanie preparatów klindamycyny zawierających alkohol benzylowy u noworodków, a zwłaszcza u wcześniaków.^{29 30}

Niektóre preparaty miejscowe zawierające klindamycynę są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 lat.³¹

Zaburzenia czynności wątroby i nerek

U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania klindamycyny, zwłaszcza w postaciach do podawania ogólnego. W takich przypadkach może być konieczne dostosowanie dawki leku.

Interakcje lekowe

Należy odradzić stosowanie klindamycyny lub zachować szczególną ostrożność u pacjentów przyjmujących:

• Leki o działaniu blokującym przewodnictwo nerwowo-mięśniowe (np. leki stosowane w znieczuleniu ogólnym)
• Erytromycynę (możliwy antagonizm)
• Preparaty zawierające aluminium, magnez lub wapń (mogą zmniejszać wchłanianie klindamycyny)

Stosowanie długotrwałe

Należy odradzić długotrwałe stosowanie klindamycyny ze względu na ryzyko rozwoju oporności bakteryjnej oraz potencjalne działania niepożądane. W przypadku braku poprawy po kilku tygodniach stosowania, należy rozważyć zmianę leczenia.

Inne okoliczności wymagające ostrożności

Należy zachować szczególną ostrożność lub odradzić stosowanie klindamycyny w następujących sytuacjach:

• U pacjentów z atopią (zwiększone ryzyko reakcji alergicznych)
• W przypadku infekcji wirusowych, grzybiczych lub pasożytniczych (klindamycyna jest skuteczna tylko przeciwko bakteriom)
• Przy współistniejących innych chorobach skóry, które mogą ulec zaostrzeniu pod wpływem klindamycyny miejscowej