Działania niepożądane
Klindamycyna

Działania niepożądane klindamycyny

Klindamycyna jest antybiotykiem stosowanym zarówno miejscowo w postaci żeli, kremów i globulek dopochwowych, jak i ogólnoustrojowo w postaci doustnej (kapsułki, tabletki) oraz parenteralnej (roztwory do wstrzykiwań i infuzji). Jak każdy lek, klindamycyna może powodować działania niepożądane, które różnią się w zależności od drogi podania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Działania niepożądane mogą występować z różną częstotliwością i nasileniem, dlatego ważna jest ich szczegółowa znajomość oraz świadomość potencjalnych zagrożeń związanych z ich wystąpieniem.<sup data-drug="Dalacin C" data-section="Działania niepożądane" title="Wszystkie działania niepożądane wymienione poniżej zostały przedstawione zgodnie z klasyfikacją MedDRA i według częstości występowania: bardzo często ≥1/10, często ≥1/100 do <1/10, niezbyt często ≥1/1 000 do <1/100, rzadko ≥1/10 000 do <1/1 000, bardzo rzadko 1

Ogólnoustrojowe działania niepożądane

Działania niepożądane po ogólnoustrojowym podaniu klindamycyny mogą dotyczyć wielu układów i narządów. Najczęściej spotykane i potencjalnie najpoważniejsze dotyczą przewodu pokarmowego, skóry oraz układu immunologicznego.<sup data-drug="Clindamycin-MIP 300" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane podzielono zgodnie z częstością występowania, przedstawioną w poniższej tabeli: Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), Bardzo rzadko (2

Zaburzenia żołądka i jelit

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi po podaniu klindamycyny są zaburzenia żołądkowo-jelitowe:³

• Biegunka (często)
• Nudności i wymioty (często)
• Ból brzucha (często)
• Zapalenie przełyku (niezbyt często)
• Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (niezbyt często)
• Wzdęcia (niezbyt często)

<sup data-drug="Clindamycin Mylan" data-section="Działania niepożądane" title="Często (≥1/100 do <1/10): rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego*, zapalenie okrężnicy związane z Clostridium difficile*, zakażenie pochwy*. […] Często (≥1/100 do 4

Najpoważniejszym powikłaniem ze strony przewodu pokarmowego jest rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, związane z infekcją Clostridioides difficile. Stan ten może wystąpić nawet w kilka tygodni po zakończeniu kuracji i charakteryzuje się ciężką, ostrą biegunką (często krwistą), gorączką, bólami brzucha oraz leukocytozą. Jest to poważne powikłanie, które może zagrażać życiu pacjenta.⁵⁶

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Klindamycyna może wywoływać szereg reakcji skórnych, szczególnie związanych z nadwrażliwością:⁷

• Wysypka grudkowo-plamkowa (często)
• Pokrzywka (niezbyt często)
• Świąd (niezbyt często)
• Rumień wielopostaciowy (rzadko)
• Pęcherzowe zapalenie skóry (bardzo rzadko)
• Złuszczające zapalenie skóry (bardzo rzadko)

⁸

Do najcięższych reakcji skórnych należą:⁹

• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS) – bardzo rzadko
• Toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella, TEN) – bardzo rzadko
• <a href="/tag/wysypka-polekowa-z-eozynofilia/” title=”wysypka polekowa z eozynofilią” class=”to-tag” data-termid=”116778″>Wysypka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS) – bardzo rzadko
• Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) – bardzo rzadko

¹⁰

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Klindamycyna może wywoływać zaburzenia hematologiczne, które występują rzadko i są zazwyczaj przemijające:¹¹

• Agranulocytoza (rzadko)
• Neutropenia (rzadko)
• Trombocytopenia (rzadko)
• Leukopenia (rzadko)
• Eozynofilia (rzadko)

<sup data-drug="Clindamycin Mylan" data-section="Działania niepożądane" title="Niezbyt często (≥1/1 000 do 12

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości na klindamycynę mogą przybierać różne formy, od łagodnych do zagrażających życiu:¹³

• Reakcje nadwrażliwości (niezbyt często)
• Reakcje anafilaktyczne (rzadko)
• Reakcje anafilaktoidalne (rzadko)
• Wstrząs anafilaktyczny (rzadko)
• Obrzęk naczynioruchowy (rzadko)

¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Klindamycyna może powodować przemijające zaburzenia czynności wątroby:¹⁵

• Przemijające podwyższenie aktywności aminotransferaz (niezbyt często)
• Przemijające zapalenie wątroby z żółtaczką cholestatyczną (bardzo rzadko)
• Żółtaczka (rzadko)

¹⁶

Zaburzenia układu nerwowego

Zaburzenia ze strony układu nerwowego występują rzadko:¹⁷

• Zaburzenia smaku (rzadko)
• Blokada nerwowo-mięśniowa (rzadko)
• Zawroty głowy (rzadko)
• Ból głowy (rzadko)
• Senność (rzadko)

¹⁸

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Klindamycyna w rzadkich przypadkach może powodować uszkodzenie nerek:¹⁹

• Ostre uszkodzenie nerek (częstość nieznana)

²⁰

Działania niepożądane po stosowaniu miejscowym

Stosowanie klindamycyny miejscowo na skórę (w postaci żelu, kremu) lub dopochwowo (w postaci kremu, globulek) wiąże się z mniejszym ryzykiem wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych, jednak mogą występować miejscowe reakcje.<sup data-drug="Clindacne" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zostały przedstawione poniżej zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA oraz częstością występowania, według następującej konwencji: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000); bardzo rzadko (21

Reakcje miejscowe na skórze

Podczas stosowania klindamycyny na skórę mogą wystąpić następujące reakcje miejscowe:²²

• Podrażnienie skóry (często)
• Suchość skóry (często)
• Świąd (niezbyt często)
• Przetłuszczenie skóry (niezbyt często)
• Kontaktowe zapalenie skóry (rzadko)
• Zapalenie mieszków włosowych (rzadko)

²³

W badaniach klinicznych produktu Duac (połączenie klindamycyny z nadtlenkiem benzoilu) oceniono tolerancję miejscową pacjentów, klasyfikując objawy według nasilenia (łagodne, umiarkowane, ciężkie). Odsetki pacjentów zgłaszających rumień, łuszczenie, pieczenie i przesuszenie skóry były następujące:²⁴

<sup data-drug="Benzacne Duo" data-section="Działania niepożądane" title="Ocena miejscowej tolerancji u uczestników (N=397) w grupie klindamycyna 10 mg/g + bezwodny nadtlenek benzoilu 50 mg/g w żelu podczas badań 3 fazy Przed leczeniem (stan początkowy) W trakcie leczenia: Rumień 28% 3% 0 26% 5% 0, Łuszczenie 6% <1% 0 17% 2% 0, Pieczenie 3% <1% 0 5% <1% 0, Przesuszenie 6% 25

Reakcje miejscowe po zastosowaniu dopochwowym

Po dopochwowym zastosowaniu klindamycyny w postaci globulek lub kremu mogą wystąpić następujące reakcje miejscowe:²⁶

• Kandydoza sromu i pochwy (często)
• Ból sromu i pochwy (często)
• Zaburzenia sromu i pochwy (często)
• Infekcja pochwy (często)
• Wydzielina z pochwy (często)
• Zaburzenia miesiączkowania (często)

²⁷

Ponadto, przy zastosowaniu dopochwowym mogą wystąpić:²⁸

• Ból w miejscu podania (często)
• Świąd w miejscu podania (często)
• Miejscowy obrzęk (często)
• Ból (często)
• Gorączka (często)

²⁹

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Niektóre działania niepożądane klindamycyny stanowią szczególne zagrożenie i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej:³⁰

Ciężkie reakcje skórne

Zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella) to potencjalnie śmiertelne choroby skóry charakteryzujące się bolesnymi wysypkami, pęcherzami i złuszczaniem skóry. Występują bardzo rzadko, ale stanowią bezpośrednie zagrożenie życia i wymagają natychmiastowego odstawienia leku i hospitalizacji.³¹

DRESS (wysypka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi) jest rzadką, ale poważną reakcją nadwrażliwości na lek, objawiającą się wysypką, gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych i zajęciem narządów wewnętrznych (wątroby, nerek, płuc).³²

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit

Najbardziej charakterystycznym działaniem niepożądanym klindamycyny jest rzekomobłoniaste zapalenie jelit (związane z zakażeniem Clostridioides difficile). Może ono wystąpić nawet po zakończeniu leczenia klindamycyną, także po stosowaniu miejscowym. Objawia się ciężką wodnistą biegunką, często z domieszką krwi, gorączką, silnymi bólami brzucha i podwyższoną liczbą leukocytów. Jest to stan zagrażający życiu, wymagający natychmiastowego odstawienia leku i wdrożenia odpowiedniego leczenia.³³

Reakcje anafilaktyczne i wstrząs anafilaktyczny

Klindamycyna może wywoływać reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs anafilaktyczny. Są to stany nagłe, zagrażające życiu, wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Objawy obejmują: trudności w oddychaniu, obrzęk twarzy, języka, gardła, pokrzywkę, zawroty głowy, utratę przytomności, spadek ciśnienia tętniczego. Rzadko zgłaszano przypadki zatrzymania krążeniowo-oddechowego po zbyt szybkim podaniu dożylnym klindamycyny.³⁴

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil działań niepożądanych u młodzieży (w wieku 12-17 lat) jest podobny do profilu u dorosłych, jednak częstość występowania suchości skóry może być nieco wyższa.³⁵

Tabela działań niepożądanych klindamycyny

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych klindamycyny zgłaszanych w badaniach klinicznych i po wprowadzeniu produktu do obrotu, wraz z ich częstością występowania i opisem.³⁶

<sup data-drug="Dalacin C" data-section="Działania niepożądane" title="Wszystkie działania niepożądane wymienione poniżej zostały przedstawione zgodnie z klasyfikacją MedDRA i według częstości występowania: bardzo często ≥1/10, często ≥1/100 do <1/10, niezbyt często ≥1/1 000 do <1/100, rzadko ≥1/10 000 do <1/1 000, bardzo rzadko 37

Monitorowanie i postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia ciężkich działań niepożądanych związanych ze stosowaniem klindamycyny, należy:³⁸

• Przerwać leczenie klindamycyną natychmiast w przypadku pojawienia się ciężkiej biegunki, krwi w stolcu, wysypki, pokrzywki, objawów anafilaksji lub innych ciężkich działań niepożądanych
• Monitorować parametry laboratoryjne (morfologia krwi, enzymy wątrobowe) w trakcie długotrwałego stosowania
• Stosować dożylnie z odpowiednią prędkością podania, aby uniknąć zatrzymania krążeniowo-oddechowego
• Unikać stosowania u pacjentów z wywiadem choroby jelit, szczególnie zapalenia jelita grubego
• Niezwłocznie zgłaszać podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich organów (Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych URPL)

³⁹

W przypadku wystąpienia rzekomobłoniastego zapalenia jelit zaleca się:⁴⁰

• Natychmiastowe odstawienie klindamycyny
• Wdrożenie odpowiedniego leczenia przeciwbakteryjnego (metronidazol, wankomycyna)
• Stosowanie leków przeciwbiegunkowych jest przeciwwskazane (mogą nasilać objawy)
• Odpowiednie nawodnienie i wyrównanie zaburzeń elektrolitowych
• W ciężkich przypadkach hospitalizację

⁴¹