Klindamycyna
Klindamycyna jest antybiotykiem stosowanym w leczeniu ciężkich zakażeń bakteryjnych wywołanych przez bakterie wrażliwe na tę substancję, takich jak zakażenia kości i stawów, skóry, tkanek miękkich, dolnych dróg oddechowych, jamy brzusznej oraz żeńskich narządów płciowych. Znajduje również zastosowanie w leczeniu posocznicy, zapalenia wsierdzia oraz stanów zapalnych zatok i gardła. W formie miejscowej używana jest do leczenia trądziku pospolitego oraz bakteryjnego zapalenia pochwy. W przypadku ciężkich infekcji zaleca się jej podawanie dożylne, co umożliwia szybsze i skuteczniejsze działanie.
- Leki z tą substancją
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje
- Przeciwwskazania stosowania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania
-
Dawkowanie i sposób podawania
Klindamycyna jest antybiotykiem stosowanym w różnych formach farmaceutycznych (doustne kapsułki, tabletki powlekane, syrop, roztwór do wstrzykiwań, preparaty miejscowe i dopochwowe) z dawkowaniem dostosowanym do wieku, masy ciała, lokalizacji i nasilenia zakażenia. U dorosłych i młodzieży powyżej 14 lat dawka wynosi od 600 mg do 1800 mg na dobę (tabletki/kapsułki) podawane w 3-4 dawkach podzielonych, a w przypadku syropu 10-30 ml o stężeniu 75 mg/5 ml co 6-8 godzin. U dzieci powyżej 5 lat stosuje się 8-25 mg/kg mc. na dobę, najczęściej 75 mg (5 ml syropu) cztery razy na dobę, z minimalną dawką 37,5 mg (2,5 ml syropu) u dzieci ≤10 kg. Klindamycyna do wstrzykiwań podawana jest domięśniowo lub dożylnie, z dawkami od 1200 mg do 2700 mg na dobę w ciężkich zakażeniach, a w stanach zagrażających życiu do 4800 mg, z zaleceniem rozcieńczania i infuzji trwającej od 10 do 60 minut, nie przekraczając stężenia 18 mg/ml. Preparaty miejscowe (żele, emulsje) stosuje się dwa razy dziennie przez 4-8 tygodni, a preparaty złożone z klindamycyną i nadtlenkiem benzoilu raz na dobę do 12 tygodni.
U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek okres półtrwania klindamycyny jest wydłużony, co wymaga monitorowania stężenia leku w osoczu i ewentualnej modyfikacji dawkowania lub wydłużenia odstępów między dawkami (do 8-12 godzin). Nie ma konieczności zmniejszania dawki u pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek, a klindamycyna nie jest usuwana podczas hemodializy. U osób starszych dawkowanie nie wymaga modyfikacji ze względu na wiek, jednak należy uwzględnić współistniejące choroby i interakcje lekowe. W leczeniu zakażeń paciorkowcami β-hemolizującymi zaleca się kontynuację terapii przez co najmniej 10 dni. Preparaty dopochwowe stosuje się zwykle przez 3-7 dni, podając 100 mg klindamycyny w formie globulek lub kremu raz na dobę przed snem. Podanie doustne wymaga popicia pełną szklanką wody, a podanie dożylne wymaga rozcieńczenia i powolnej infuzji, nigdy nie należy podawać nierozcieńczonego roztworu dożylnie.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Klindamycyna – Dawkowanie i sposób podawania
antybiotyk, ciężkość zakażenia, dawka dobowa, dawka podzielona, dysfagia, farmakokinetyka leku, globulka dopochwowa, gorączka reumatyczna, hemodializa, infuzja dożylna, kapsułka, kłębuszkowe zapalenie nerek, klindamycyna, klirens, krem dopochwowy, nadtlenek benzoilu, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, paciorkowiec β-hemolizujący, podanie domięśniowe, preparat miejscowy, produkt leczniczy, roztwór do wstrzykiwań, stężenie w osoczu, syrop, tretynoina, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie -
Działania niepożądane
Klindamycyna, stosowana miejscowo (żele, kremy, globulki dopochwowe) oraz ogólnoustrojowo (doustnie i parenteralnie), wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, których profil zależy od drogi podania i indywidualnej wrażliwości pacjenta. Najczęstsze działania niepożądane dotyczą układu pokarmowego (biegunka, nudności, wymioty, ból brzucha), skóry (wysypka grudkowo-plamkowa, pokrzywka, świąd) oraz układu immunologicznego (reakcje nadwrażliwości). Szczególnie istotne jest ryzyko rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego wywołanego przez Clostridioides difficile, które może pojawić się nawet kilka tygodni po zakończeniu terapii i manifestuje się ciężką biegunką, gorączką, bólami brzucha oraz leukocytozą. Rzadkie, ale poważne reakcje skórne obejmują zespół Stevensa-Johnsona, toksyczną nekrolizę naskórka (TEN) oraz DRESS, które wymagają natychmiastowego odstawienia leku i hospitalizacji. Działania niepożądane hematologiczne (agranulocytoza, neutropenia, trombocytopenia) oraz reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs anafilaktyczny, również stanowią zagrożenie życia.
Stosowanie klindamycyny miejscowo wiąże się z mniejszym ryzykiem ogólnoustrojowych działań niepożądanych, jednak mogą wystąpić miejscowe reakcje, takie jak podrażnienie skóry (często), suchość (często), świąd (niezbyt często) oraz kontaktowe zapalenie skóry (rzadko). W przypadku dopochwowego podania obserwuje się często kandydozę, ból i świąd sromu oraz zaburzenia miesiączkowania. W trakcie długotrwałej terapii zaleca się monitorowanie parametrów laboratoryjnych, w tym morfologii krwi i enzymów wątrobowych. W przypadku wystąpienia ciężkiej biegunki, krwi w stolcu, wysypki lub objawów anafilaksji należy natychmiast przerwać leczenie. W przypadku rzekomobłoniastego zapalenia jelit konieczne jest odstawienie klindamycyny, wdrożenie leczenia metronidazolem lub wankomycyną, unikanie leków przeciwbiegunkowych oraz odpowiednia hospitalizacja i wyrównanie zaburzeń elektrolitowych.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Klindamycyna – Działania niepożądane
agranulocytoza, blokada nerwowo-mięśniowa, Clostridioides difficile, eozynofilia, kandydoza sromu i pochwy, kontaktowe zapalenie skóry, leukopenia, nadtlenek benzoilu, neutropenia, obrzęk naczynioruchowy, ostra uogólniona osutka krostkowa, ostre uszkodzenie nerek, reakcja anafilaktyczna, rumień wielopostaciowy, rzekomobłoniaste zapalenie jelit, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, toksyczna nekroliza naskórka, trombocytopenia, wstrząs anafilaktyczny, wysypka grudkowo-plamkowa, wysypka polekowa z eozynofilią, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie przełyku, zespół AGEP, zespół DRESS, zespół Lyella, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka cholestatyczna -
Przeciwwskazania stosowania
Klindamycyna, antybiotyk z grupy linkozamidów, jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na klindamycynę, linkomycynę lub substancje pomocnicze. Przeciwwskazania obejmują także zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak odcinkowe zapalenie jelit, wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz przebyte poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, ze względu na ryzyko rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego. Preparaty miejscowe są niewskazane u pacjentów z zapaleniem okrężnicy w trakcie antybiotykoterapii. Klindamycyna w połączeniu z tretynoiną jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży i planujących ciążę, a preparaty zawierające alkohol benzylowy – u noworodków, zwłaszcza wcześniaków. Niektóre preparaty miejscowe nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 lat. Dodatkowo, preparaty złożone z klindamycyną i benzoilu nadtlenkiem są przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na benzoilu nadtlenek.
W terapii klindamycyną należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego (np. choroba Leśniowskiego-Crohna, biegunka poantybiotykowa), a także u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby i nerek, gdzie może być konieczne dostosowanie dawki. Należy unikać stosowania klindamycyny u pacjentów przyjmujących leki blokujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, erytromycynę (antagonizm) oraz preparaty zawierające aluminium, magnez lub wapń (zmniejszone wchłanianie). Długotrwałe stosowanie jest niewskazane ze względu na ryzyko rozwoju oporności bakteryjnej i działań niepożądanych. Wskazane jest odradzanie stosowania u pacjentów z atopią, infekcjami wirusowymi, grzybiczymi lub pasożytniczymi oraz u osób z chorobami skóry, które mogą ulec zaostrzeniu pod wpływem klindamycyny miejscowej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Klindamycyna – Przeciwwskazania stosowania
alergia krzyżowa, alkohol benzylowy, atopia, choroba Leśniowskiego-Crohna, erytromycyna, lek blokujący przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, linkozamid, nadtlenek benzoilu, nadwrażliwość na linkomycynę, nadwrażliwość na substancję czynną, odcinkowe zapalenie jelit, okołowargowe zapalenie skóry, oporność bakteryjna, poantybiotykowe zapalenie jelita grubego, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, trądzik guzkowo-torbielowaty, trądzik różowaty, tretynoina, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zakażenie bakteryjne, zapalenie okrężnicy -
Przedawkowanie
Klindamycyna, stosowana w formach doustnych, dożylnych, domięśniowych, miejscowych oraz dopochwowych, może wywołać różnorodne objawy przedawkowania zależne od drogi podania i indywidualnej reakcji pacjenta. Najczęstsze objawy po podaniu ogólnoustrojowym to zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak ból brzucha, nudności, wymioty i biegunka, a w rzadkich przypadkach ciężkie reakcje alergiczne, w tym odczyny surowicze, obrzęk naczynioruchowy i wstrząs anafilaktyczny. W przypadku preparatów miejscowych obserwuje się silne zaczerwienienie, łuszczenie i podrażnienie skóry, z możliwością wchłaniania ogólnoustrojowego. Nie określono dokładnej dawki toksycznej, a biologiczny okres półtrwania klindamycyny wynosi około 2,4 godziny. Hemodializa i dializa otrzewnowa nie są skuteczne w eliminacji leku.
Postępowanie w przedawkowaniu klindamycyny jest przede wszystkim objawowe i podtrzymujące funkcje życiowe. Po doustnym przedawkowaniu zaleca się płukanie żołądka, natomiast po dożylnym i domięśniowym – leczenie objawowe bez płukania. W przypadku miejscowego nadmiernego stosowania wskazane jest delikatne mycie skóry i przerwa w terapii. Ciężkie reakcje alergiczne wymagają natychmiastowego odstawienia leku oraz podania leków przeciwhistaminowych, kortykosteroidów i sympatykomimetyków. Szczególną uwagę należy zwrócić na preparaty zawierające tretynoinę ze względu na potencjalne działanie teratogenne u kobiet w ciąży – w takich przypadkach konieczne jest wykonanie testu ciążowego. U pacjentów z niewydolnością wątroby lub nerek ryzyko działań niepożądanych wzrasta, co wymaga intensywnego monitorowania parametrów klinicznych i laboratoryjnych.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Klindamycyna – Przedawkowanie
biegunka, ból brzucha, dializa, drgawki, działanie teratogenne, klindamycyna, kortykosteroid, lek przeciwhistaminowy, lek sympatykomimetyczny, łuszczenie skóry, nudności, obrzęk naczynioruchowy, odtrutka, okres półtrwania, parametry życiowe, płukanie żołądka, przedawkowanie klindamycyny, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, tretynoina, wspomaganie oddychania, wstrząs anafilaktyczny, wymioty, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zaczerwienienie skóry -
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Klindamycyna wykazuje stosunkowo niską toksyczność ostrą, z LD50 po podaniu doustnym w zakresie 1800-2620 mg/kg masy ciała oraz po podaniu dożylnym 245-820 mg/kg. W badaniach przewlekłych na szczurach i psach, dawki do 300 mg/kg/dobę (1,6-5,4-krotność maksymalnej dawki u ludzi) nie wywoływały istotnych działań niepożądanych, natomiast dawki 600 mg/kg/dobę u psów (10,8-krotność dawki ludzkiej) powodowały objawy takie jak wymioty, utrata apetytu, zmniejszenie masy ciała oraz zmiany w błonie śluzowej żołądka i pęcherzyka żółciowego. Klindamycyna w preparatach miejscowych, w tym Acnatac, wykazuje minimalne działanie drażniące i brak działania uczulającego. Badania genotoksyczności (test mikrojądrowy, test Amesa) nie wykazały mutagenności, a badania karcynogenności na myszach i szczurach nie potwierdziły działania rakotwórczego przy stosowaniu miejscowym i doustnym. Fotokokarcynogenność wykazała niewielkie zmniejszenie mediany czasu do powstania guza, jednak znaczenie kliniczne tego wyniku pozostaje niejasne.
Badania reprodukcyjne na szczurach i królikach nie wykazały wpływu klindamycyny na płodność ani teratogenności, z wyjątkiem dawek toksycznych dla matek. Marginesy bezpieczeństwa dla toksyczności reprodukcyjnej po podaniu dopochwowym były wysokie (do 400-krotności ekspozycji pacjenta u szczurów). Stężenia NOAEL u szczurów i królików wynosiły odpowiednio 250 i 5 mg/kg/dobę, co odpowiada 39- i 5-krotności wartości AUC (3,2 µg•h/ml) obserwowanej u zdrowych ochotniczek po podaniu globulek dopochwowych z 100 mg klindamycyny. Tretynoina, składnik preparatu Acnatac, wykazuje działanie teratogenne po podaniu doustnym, natomiast miejscowe stosowanie nie wykazało takiego efektu. Brak jest danych dotyczących wpływu klindamycyny podawanej dopochwowo na płodność, jednak dostępne dane wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa w kontekście stosowania miejscowego i ogólnoustrojowego.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Klindamycyna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
aminotransferazy, błona śluzowa żołądka, drgawki, działanie niepożądane, fosforan klindamycyny, fotokokarcynogenność, genotoksyczność, globulki dopochwowe, nadtlenek benzoilu, pęcherzyk żółciowy, podanie domięśniowe, podanie dożylne, podanie podskórne, podrażnienie miejscowe, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, promieniowanie słoneczne, stan zapalny, substancja przeciwbakteryjna, teratogenność, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność, toksyczność ostra, tolerancja miejscowa -
Właściwości farmakodynamiczne
Klindamycyna, półsyntetyczna pochodna linkomycyny z grupy linkozamidów, wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, głównie wobec bakterii Gram-dodatnich i beztlenowców, poprzez hamowanie syntezy białek bakteryjnych na poziomie podjednostki 50S rybosomu. Działa głównie bakteriostatycznie, choć w wyższych stężeniach może wykazywać efekt bakteriobójczy. Farmakodynamika klindamycyny opiera się na czasie utrzymywania stężenia powyżej MIC, które dla Staphylococcus spp. wynosi ≤0,25 mg/l (wrażliwe) i >0,5 mg/l (oporne), a dla bakterii beztlenowych Gram-ujemnych i Gram-dodatnich wynosi odpowiednio ≤4 mg/l i >4 mg/l. W terapii trądziku pospolitego klindamycyna jest skuteczna dzięki działaniu przeciwbakteryjnemu wobec Cutibacterium acnes oraz redukcji wolnych kwasów tłuszczowych na skórze z 14% do 2%, co ogranicza stan zapalny. Optymalne efekty terapeutyczne obserwuje się po 8-12 tygodniach stosowania, szczególnie w preparatach złożonych z tretynoiną lub nadtlenkiem benzoilu, które wykazują synergizm i zmniejszają ryzyko rozwoju oporności.
Oporność na klindamycynę rozwija się głównie poprzez metylację RNA 23S podjednostki 50S (oporność typu MLSB), mutacje punktowe lub aktywne wypompowywanie antybiotyku, co skutkuje krzyżową opornością na linkozamidy, makrolidy i streptograminy B. Szczepy MRSA często wykazują oporność typu MLSB, co ogranicza zastosowanie klindamycyny w tych infekcjach. Wrażliwość bakterii ocenia się według wytycznych EUCAST, jednak wartości MIC mają mniejsze znaczenie w terapii miejscowej, gdzie osiągane są wysokie stężenia leku. Klindamycyna jest również skuteczna w leczeniu bakteryjnej waginozy, zwłaszcza zakażeń wywołanych przez Bacteroides spp., Gardnerella vaginalis i Mycoplasma hominis, choć istnieje ryzyko rozwoju oporności przy miejscowym stosowaniu. Liczne badania kliniczne potwierdzają skuteczność klindamycyny zarówno w monoterapii, jak i w preparatach złożonych, co czyni ją wartościowym narzędziem terapeutycznym w dermatologii i ginekologii.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Klindamycyna – Właściwości farmakodynamiczne
antybiotyk linkozamidowy, bakteria beztlenowa, bakteria tlenowa, bakteryjna waginoza, bakteryjne zakażenie pochwy, Cutibacterium acnes, działanie bakteriobójcze, działanie bakteriostatyczne, działanie komedolityczne, fosforan klindamycyny, Gardnerella vaginalis, minimalne stężenie hamujące, MRSA, Mycoplasma hominis, nadtlenek benzoilu, oporność indukowalna, oporność na metycylinę, oporność typu MLSB, Plasmodium falciparum, podjednostka 50S rybosomu, Propionibacterium acnes, receptor Toll-podobny, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, synteza białek bakteryjnych, Toxoplasma gondii, trądzik pospolity, właściwość keratolityczna, zakażenie bakteryjne -
Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Klindamycyna, stosowana w leczeniu zakażeń bakteryjnych, przenika przez łożysko oraz do mleka matki, osiągając w płynie owodniowym około 30% stężenia we krwi matki, a w mleku ludzkim stężenia od <0,5 do 3,8 μg/ml. Dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania klindamycyny w ciąży są ograniczone, jednak badania nie wykazały zwiększonej częstości wad wrodzonych przy stosowaniu w drugim i trzecim trymestrze. Preparaty zawierające klindamycynę z tretynoiną (np. Acnatac) są przeciwwskazane u kobiet ciężarnych ze względu na ryzyko teratogenności tretynoiny. W przypadku stosowania klindamycyny miejscowo lub dopochwowo, biodostępność systemowa jest niska (około 1,7% po podaniu miejscowym), jednak należy unikać aplikacji w okolicy piersi u kobiet karmiących, aby zapobiec przypadkowemu spożyciu przez niemowlę.
Podczas karmienia piersią stosowanie klindamycyny może prowadzić do zaburzeń flory bakteryjnej u niemowląt, biegunek, obecności krwi w stolcu, nadkażeń drożdżakowych oraz reakcji uczuleniowych, dlatego większość preparatów z klindamycyną nie jest zalecana w tym okresie. W przypadku konieczności terapii u matki karmiącej, należy rozważyć przerwanie karmienia lub leczenia, uwzględniając korzyści i ryzyko. Badania na zwierzętach nie wykazały negatywnego wpływu klindamycyny na płodność ani zdolność rozrodczą, jednak brak jest szczegółowych danych u ludzi. Lekarze powinni dokładnie ocenić bilans korzyści i ryzyka, unikać stosowania klindamycyny w pierwszym trymestrze ciąży, informować pacjentki o potencjalnych zagrożeniach oraz monitorować niemowlęta karmione piersią pod kątem działań niepożądanych.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Klindamycyna – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
biodostępność leku, ekspozycja ogólnoustrojowa, fosforan klindamycyny, globulka dopochwowa, karmienie piersią, klindamycyna, łożysko, nadkażenie drożdżakowe, nadtlenek benzoilu, płyn owodniowy, podanie pozajelitowe, podanie przezskórne, preparat dopochwowy, reakcja uczuleniowa, toksyczność matczyna, tretynoina, wada wrodzona, zakażenie bakteryjne, zapalenie jelita grubego -
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Klindamycyna, stosowana w różnych formach farmaceutycznych, wykazuje zróżnicowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, zależny od drogi podania i dawki. Preparaty doustne, takie jak Clindamycin Mylan (300 mg, kapsułki twarde), Clindamycin-MIP 300 i 600 mg (tabletki powlekane) oraz Klimicin (300 mg, kapsułki twarde), generalnie nie wpływają istotnie na zdolności psychomotoryczne. Natomiast preparaty parenteralne (roztwory do wstrzykiwań i infuzji), np. Clindamycin hameln, Clindamycin Kabi i Clindamycin Noridem (150 mg/ml), mogą wywoływać działania niepożądane takie jak zawroty głowy, senność i bóle głowy, które mogą ograniczać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. W pojedynczych przypadkach obserwowano poważne reakcje, np. wstrząs anafilaktyczny, całkowicie uniemożliwiające czynny udział w ruchu drogowym. Preparaty miejscowe (żele, kremy, globulki dopochwowe) zawierające klindamycynę, takie jak Clindacne (10 mg/g, żel) czy Clindavag (100 mg, globulki), nie wykazują istotnego wpływu na zdolności psychomotoryczne.
W praktyce klinicznej lekarz powinien szczegółowo informować pacjentów o potencjalnych działaniach niepożądanych klindamycyny, zwłaszcza przy stosowaniu preparatów parenteralnych, które mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Należy zwrócić uwagę na ryzyko wystąpienia zawrotów głowy, senności, bólów głowy oraz rzadkich, ale poważnych reakcji anafilaktycznych. Pacjentów należy instruować o konieczności monitorowania własnych reakcji na lek i unikania prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn w przypadku wystąpienia objawów neurologicznych. Szczególną ostrożność zaleca się u osób z chorobami współistniejącymi wpływającymi na zdolności psychomotoryczne, przyjmujących leki nasilające działania niepożądane klindamycyny oraz u osób wykonujących zawody wymagające wysokiej sprawności psychomotorycznej. W przypadku preparatów miejscowych i doustnych o minimalnym wpływie na zdolności psychomotoryczne, ryzyko ograniczeń jest niewielkie, jednak nadal wymagana jest indywidualna ocena pacjenta.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Klindamycyna – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
antybiotyk, ból głowy, charakterystyka produktu leczniczego, działanie niepożądane, emulsja na skórę, globulka dopochwowa, kapsułka twarda, klindamycyna, koncentrat do sporządzania roztworu, krem dopochwowy, nadtlenek benzoilu, objaw neurologiczny, podanie miejscowe, podanie parenteralne, reakcja anafilaktyczna, roztwór do wstrzykiwań, senność, tabletka powlekana, tretynoina, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie koordynacji, zawrót głowy, zdolność psychomotoryczna