Brodawki zwykłe
Diagnostyka i diagnoza
Brodawki zwykłe (verrucae vulgaris) to łagodne zmiany skórne wywołane przez HPV, najczęściej lokalizujące się na rękach, palcach i kolanach. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, uwzględniającym charakterystyczne cechy takie jak szorstka, hiperkeratotyczna powierzchnia, zaburzenie linii dermatoglifów oraz obecność drobnych czarnych kropek będących skrzepniętymi naczyniami włosowatymi. Podstawowe techniki diagnostyczne to zeskrobywanie powierzchni brodawki, które ujawnia czarne kropki i powoduje krwawienie, oraz dermoskopia, umożliwiająca wizualizację naczyń i wypustek brodawki. Biopsja skóry, zwykle metodą shave biopsy po miejscowym znieczuleniu, jest wskazana w przypadkach niepewnej diagnozy, nietypowego wyglądu zmian, podejrzenia transformacji nowotworowej lub oporności na leczenie. Histopatologicznie brodawki wykazują palczaste rozrosty naskórka, akantozę, hiperkeratozę, obecność komórek koilocytowych oraz rozszerzone naczynia włosowate.
Brodawki zwykłe – Diagnostyka
Brodawki zwykłe (verrucae vulgaris) to łagodne zmiany skórne wywoływane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), które występują najczęściej na rękach, palcach i kolanach. Diagnostyka brodawek zwykłych opiera się głównie na badaniu klinicznym, a w rzadkich przypadkach wymagane są dodatkowe badania laboratoryjne.
Badanie kliniczne
Rozpoznanie brodawek zwykłych jest zazwyczaj stawiane na podstawie charakterystycznego wyglądu zmian podczas badania fizykalnego.12 Lekarz może zidentyfikować brodawki zwykłe poprzez obserwację kilku kluczowych cech:
- Szorstkie, ziarniste grudki skórne najczęściej występujące na palcach i dłoniach3
- Zaburzenie linii dermatoglifów (charakterystycznych powierzchownych bruzd na palcach, dłoniach, palcach stóp i podeszwach)4
- Obecność drobnych czarnych kropek (skrzepniętych naczyń włosowatych) na powierzchni brodawki5
Techniki diagnostyczne
W ramach badania diagnostycznego lekarz może zastosować następujące techniki wspierające rozpoznanie brodawek zwykłych:
Zeskrobywanie powierzchni
Jedną z podstawowych technik diagnostycznych jest zeskrobywanie warstwy powierzchniowej brodawki małym ostrzem w celu uwidocznienia charakterystycznych czarnych kropek, które są skrzepniętymi naczyniami włosowatymi.14 Procedura ta zazwyczaj wykonywana jest bez znieczulenia i stanowi istotny element procesu diagnostycznego. Zeskrobywanie powierzchni brodawki zwykle powoduje krwawienie, co jest również charakterystyczną cechą brodawek.6
Dermoskopia
Dermoskopia to nieinwazyjna technika diagnostyczna, która pomaga w wizualizacji naczyń włosowatych brodawki i może odróżnić brodawki od innych zmian skórnych, takich jak brodawki łojotokowe.7 Podczas badania dermoskopowego brodawki zwykle wykazują charakterystyczne palczaste lub guzkowate wypustki.8 Dermoskopia może uwidocznić czerwone, brązowe lub czarne kropki.6
Test acetowhite
W przypadku brodawek anogenitalnych może być stosowany test z 5% kwasem octowym (test acetowhite). Polega on na nałożeniu roztworu kwasu octowego na podejrzane zmiany, co może pomóc w wykryciu subklinicznych zmian skórnych, zwłaszcza w obrębie błony śluzowej narządów płciowych.910 Test ten może powodować lekkie pieczenie, a zainfekowane tkanki zmieniają kolor na biały pod wpływem kwasu octowego.
Biopsja skóry
W większości przypadków brodawek zwykłych biopsja nie jest konieczna.11 Jednak w niektórych sytuacjach lekarz może zalecić wykonanie biopsji skóry:
- Gdy diagnoza jest niepewna lub gdy istnieje potrzeba wykluczenia innych zmian skórnych12
- W przypadku brodawek o nietypowym wyglądzie7
- Gdy istnieje podejrzenie zmian przednowotworowych lub nowotworowych, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością512
- Przy brodawkach, które szybko rosną, nie reagują na leczenie lub przypominają otwarte rany2
Biopsja skóry może być wykonana metodą shave biopsy (biopsja ścinająca), podczas której pobiera się niewielką próbkę brodawki i wysyła do laboratorium w celu badania histopatologicznego.113 Procedura ta jest zwykle wykonywana w gabinecie lekarskim po miejscowym znieczuleniu i jest minimalnie inwazyjna.14
Cechy histopatologiczne
Pod mikroskopem brodawki zwykłe mają charakterystyczne cechy histopatologiczne, które potwierdzają diagnozę:158
- Palczaste rozrosty naskórka (hiperkeratoza)
- Pogrubienie warstwy kolczystej naskórka (akantoza)
- Pogrubienie warstwy ziarnistej
- Wydłużenie sopli naskórkowych
- Rozszerzone kręte naczynia włosowate w brodawkach skórnych
- Pionowe warstwy komórek parakeratotycznych z uwięzionymi krwinkami czerwonymi
Komórki koilocytowe (z wakuolizacją) są patognomoniczne dla brodawek i świadczą o zakażeniu HPV.1516
Diagnostyka różnicowa
Podczas diagnozy brodawek zwykłych należy wykluczyć inne schorzenia, które mogą przypominać brodawki:175
- Odciski (clavi) – zwykle nie posiadają charakterystycznych czarnych kropek
- Liszaj płaski – płaskie, fioletowe grudki z białymi liniami
- Brodawki łojotokowe – mają charakterystyczny „woskowaty” wygląd
- Włókniaki miękkie (skin tags) – miękkie wypustki skóry na szypule
- Rak kolczystokomórkowy – szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością
Szczególną uwagę należy zwrócić na brodawki, które są bardzo duże i oporne na konwencjonalne terapie, gdyż mogą wskazywać na raka brodawkującego (verrucous carcinoma).12 Jest to rzadki, dobrze zróżnicowany nowotwór, który może być łatwo błędnie zdiagnozowany jako zwykła brodawka.
Badania laboratoryjne
W rutynowej diagnostyce brodawek zwykłych rzadko wykonuje się badania laboratoryjne, jednak w niektórych przypadkach mogą być przydatne następujące testy:155
- Immunohistochemiczna detekcja białek strukturalnych HPV – może potwierdzić obecność wirusa w zmianie, choć ma niską czułość
- Identyfikacja DNA wirusa za pomocą hybrydyzacji Southern blot – bardziej czuła i swoista technika służąca do identyfikacji konkretnego typu HPV
- Reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR) – może być używana do amplifikacji DNA wirusa w celu badania
Warto zaznaczyć, że HPV może być wykrywany w młodszych zmianach, ale może nie być obecny w starszych.15 Ponadto, nie ma testu, który wykrywałby wszystkie typy HPV, a testy HPV nie są zalecane do diagnozowania brodawek zwykłych, ponieważ wyniki testów nie potwierdzają diagnozy i nie wskazują sposobu leczenia.1819
Kiedy należy skonsultować się z lekarzem
Pacjent powinien skonsultować się z lekarzem w następujących sytuacjach:32011
- Gdy brodawki nie ustępują mimo prób leczenia
- Gdy brodawki rozprzestrzeniają się lub nawracają
- Gdy występuje niepewność co do rodzaju zmian skórnych
- Gdy brodawki są bolesne lub krwawią
- Gdy brodawki znajdują się na twarzy lub w innych wrażliwych miejscach (np. narządy płciowe, usta, nozdrza)
- Gdy zmiana wygląda nietypowo, szybko rośnie lub zmienia kolor
- Gdy pacjent ma cukrzycę lub niedobór odporności (np. zakażenie HIV lub AIDS)
W takich przypadkach lekarz może skierować pacjenta do dermatologa, który specjalizuje się w diagnostyce i leczeniu schorzeń skóry.21
Kryteria rozpoznania brodawek zwykłych
Rozpoznanie brodawek zwykłych opiera się przede wszystkim na charakterystycznym obrazie klinicznym. Główne kryteria diagnostyczne obejmują:522
- Obecność czynników ryzyka (np. bezpośredni kontakt z osobą zakażoną HPV)
- Wzrost zmiany w ciągu tygodni lub miesięcy
- Okrągła, uniesiona grudka
- Drobne czarne kropki na powierzchni zmiany
- Szorstka, hiperkeratotyczna powierzchnia
Brodawki zwykłe mogą występować pojedynczo lub w skupiskach, a ich wielkość może wahać się od 1 mm do ponad 10 mm.23 Są one zazwyczaj bezobjawowe, ale mogą powodować ból, szczególnie gdy znajdują się na podeszwach stóp lub w okolicy paznokci.24
Diagnostyka w szczególnych przypadkach
Brodawki u dzieci
Brodawki są częstsze u dzieci niż u dorosłych. Diagnostyka u dzieci opiera się na tych samych zasadach co u dorosłych, jednak warto zaznaczyć, że u dzieci brodawki często ustępują samoistnie w ciągu 2 lat.25 Lekarz może zdecydować o niepodejmowaniu leczenia, jeśli brodawki nie powodują dolegliwości.
Brodawki u osób z obniżoną odpornością
U pacjentów z obniżoną odpornością (np. z zakażeniem HIV, po przeszczepach narządów lub poddawanych chemioterapii) brodawki mogą być liczniejsze, bardziej oporne na leczenie i mają większe ryzyko transformacji nowotworowej.12 W tej grupie pacjentów zaleca się dokładniejszą diagnostykę, w tym biopsję w przypadku nietypowego wyglądu brodawek.
Brodawki anogenitalne
Brodawki anogenitalne (kłykciny kończyste) wymagają szczególnej diagnostyki. Oprócz badania fizykalnego, może być konieczne badanie kolposkopowe (u kobiet) w celu wykrycia małych brodawek na szyjce macicy, które nie są widoczne gołym okiem.10 W przypadku brodawek anogenitalnych lekarz może również zalecić wykonanie testu na obecność wysokoonkogennych typów HPV.26
Należy podkreślić, że w przypadku brodawek anogenitalnych u dzieci konieczne jest rozważenie możliwości wykorzystania seksualnego.21
Wskazania do konsultacji specjalistycznej
Zgodnie z wytycznymi NICE, skierowanie do specjalisty w przypadku brodawek może być rozważane w wyjątkowych okolicznościach, takich jak:2127
- Niepewna diagnoza
- Uporczywa brodawka na twarzy
- Rozległe, oporne na leczenie brodawki
- Liczne brodawki u osób z obniżoną odpornością
- Brodawki o nietypowym wyglądzie, sugerujące zmiany przednowotworowe lub nowotworowe
Konsultacja specjalistyczna może również być wskazana w przypadku brodawek, które powodują znaczny dyskomfort, ból lub krwawienie, a także gdy brodawki nie reagują na standardowe metody leczenia w podstawowej opiece zdrowotnej.28
Podsumowanie diagnostyki brodawek zwykłych
Brodawki zwykłe są stosunkowo łatwe do rozpoznania na podstawie charakterystycznego wyglądu klinicznego. Podstawowe techniki diagnostyczne obejmują badanie fizykalne, zeskrobywanie powierzchni brodawki w celu uwidocznienia charakterystycznych czarnych kropek oraz dermoskopię. W większości przypadków nie ma potrzeby wykonywania biopsji ani badań laboratoryjnych.
Jednak w przypadku nietypowego wyglądu brodawek, szybkiego wzrostu, oporności na leczenie lub występowania u pacjentów z obniżoną odpornością, wskazana jest dalsza diagnostyka, w tym biopsja skóry. Należy również pamiętać o wykluczeniu innych schorzeń skórnych, które mogą przypominać brodawki zwykłe.
Prawidłowa diagnostyka brodawek zwykłych jest kluczowa dla wyboru odpowiedniego leczenia i obserwacji zmian, szczególnie w przypadkach, gdy istnieje ryzyko transformacji nowotworowej.929
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.