dehydrataza kwasu delta-aminolewulinowego
Dehydrataza kwasu delta-aminolewulinowego (ALAD, EC 4.2.1.24) to kluczowy enzym uczestniczący w biosyntezie hemu, katalizujący kondensację dwóch cząsteczek kwasu delta-aminolewulinowego (ALA) do porfobilinogenu. Reakcja ta stanowi drugi etap szlaku biosyntezy porfiryn i ma fundamentalne znaczenie dla produkcji hemoglobiny, mioglobiny oraz cytochromów.
Enzym ten występuje jako homooktamer i zawiera cynk jako kofaktor niezbędny do prawidłowej aktywności katalitycznej. Mutacje w genie ALAD mogą prowadzić do porfirii ALA-dehydratazowej (porfiria Dossa), rzadkiej choroby dziedziczonej autosomalnie recesywnie, charakteryzującej się bólami brzucha, neuropatią obwodową i zaburzeniami neurologicznymi.
ALAD jest szczególnie wrażliwy na inhibicję przez metale ciężkie, zwłaszcza ołów, co czyni go ważnym biomarkerem zatrucia ołowiem. Już niewielkie stężenia ołowiu we krwi mogą znacząco hamować aktywność tego enzymu, prowadząc do zaburzeń w syntezie hemu i akumulacji toksycznego kwasu delta-aminolewulinowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zatrucie ołowiem – Etiologia i przyczyny
Zatrucie ołowiem (plumbizm) jest poważnym problemem zdrowia publicznego wynikającym z kumulacji ołowiu w organizmie, głównie w wyniku długotrwałej ekspozycji środowiskowej lub zawodowej. Ołów, niepełniący funkcji biologicznych, wykazuje toksyczność nawet przy bardzo niskich stężeniach, wpływając negatywnie na układ nerwowy, sercowo-naczyniowy, nerkowy oraz hematologiczny. Najważniejsze źródła ekspozycji to farby ołowiowe w starszych budynkach, zanieczyszczona gleba, woda pitna z ołowianych rur oraz ekspozycja zawodowa w branżach takich jak hutnictwo, produkcja akumulatorów czy renowacja budynków. Szczególnie narażone są dzieci poniżej 6 roku życia, u których poziom ołowiu we krwi ≥ 5 μg/dl jest uznawany za podwyższony, a poziom ≥ 45 μg/dl wskazuje na konieczność terapii chelatującej. Według CDC interwencję zaleca się już przy poziomie 3,5 μg/dl. Ołów wchłania się głównie przez przewód pokarmowy i drogi oddechowe, magazynując się w kościach, tkankach i zębach, a jego toksyczność wynika m.in. z hamowania enzymów syntezy hemu oraz indukcji apoptozy w OUN.
apoptoza, CDC, dehydrataza kwasu delta-aminolewulinowego, ekspozycja na ołów, farba ołowiowa, ferrochelataza, hem, niedobór cynku, niedobór wapnia, niedobór żelaza, ołów, pica, przewlekła choroba nerek, przewlekłe zatrucie ołowiem, stężenie ołowiu we krwi, synteza hemu, terapia chelatująca, uszkodzenie mitochondrialne, wchłanianie ołowiu, zatrucie ołowiem