przyśrodkowy płat skroniowy
Przyśrodkowy płat skroniowy (medial temporal lobe, MTL) to struktura anatomiczna mózgu zlokalizowana w głębszej części płata skroniowego. W jego skład wchodzą kluczowe struktury układu limbicznego, takie jak hipokamp, kora śródwęchowa oraz ciało migdałowate.
Przyśrodkowy płat skroniowy odgrywa fundamentalną rolę w procesach pamięci, szczególnie w konsolidacji pamięci deklaratywnej (jawnej) – zarówno semantycznej (faktograficznej), jak i epizodycznej (autobiograficznej). Uszkodzenie struktur MTL może prowadzić do głębokich zaburzeń pamięci, czego klasycznym przykładem klinicznym jest przypadek pacjenta H.M., u którego obustronny zabieg usunięcia części przyśrodkowych płatów skroniowych spowodował nieodwracalną amnezję następczą.
W praktyce klinicznej patologie przyśrodkowego płata skroniowego mają istotne znaczenie w diagnostyce i leczeniu schorzeń neurologicznych takich jak choroba Alzheimera (gdzie atrofia hipokampa stanowi jeden z wczesnych markerów obrazowych), padaczka skroniowa (gdzie ognisko padaczkowe często lokalizuje się w strukturach MTL) oraz niektóre postaci amnezji. Nowoczesne techniki neuroobrazowania, szczególnie MRI z odpowiednimi protokołami, pozwalają na precyzyjną ocenę morfologii i funkcji tej struktury.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba alzheimera – Epidemiologia
Choroba Alzheimera (AD) jest najczęstszą przyczyną demencji, odpowiadającą za 60-75% przypadków na świecie, z globalną liczbą chorych sięgającą 51,6 miliona w 2019 roku (standaryzowana chorobowość 682,5/100 000). Choroba charakteryzuje się postępującą neurodegeneracją, obecnością złogów beta-amyloidu i splątków neurofibrylarnych, prowadząc do upośledzenia funkcji poznawczych i codziennych aktywności. Epidemiologia wskazuje na wykładniczy wzrost zapadalności i chorobowości z wiekiem, szczególnie po 65. roku życia, z zapadalnością w USA wynoszącą 5,3% w grupie 60-74 lat, 13,8% w 75-84 lat i 34,6% powyżej 85 lat. Prognozy przewidują wzrost liczby chorych do 139 milionów globalnie w 2050 roku, z istotnym wzrostem w krajach o niskim i średnim dochodzie. Czynniki ryzyka obejmują niemodyfikowalne (wiek, płeć żeńska, allel APOE ε4) oraz modyfikowalne (nadciśnienie, cukrzyca typu 2, otyłość, hipercholesterolemia), które odpowiadają za około 40% globalnego obciążenia demencją. W 2019 roku odnotowano 1,6 miliona zgonów z powodu AD i innych demencji, a śmiertelność rośnie wraz ze starzeniem populacji (współczynnik umieralności w Europie 45,2/100 000 w 2013 roku).
allel APOE ε4, behavioral risk factor surveillance system, białko beta-amyloid, centrum kontroli i prewencji chorób, choroba Alzheimera, choroba sercowo-naczyniowa, chorobowość, cukrzyca typu 2, hipercholesterolemia, hiperintensywność istoty białej, kora śródwęchowa, łagodne zaburzenia poznawcze, nadciśnienie tętnicze, neurodegeneracja, płyn mózgowo-rdzeniowy, przyśrodkowy płat skroniowy, splątki neurofibrylarne, status APOE4, Światowa Organizacja Zdrowia, testy neurokognitywne, zanik hipokampa - Leksykon chorób i schorzeń
Amnezja – Patofizjologia i mechanizm
Amnezja to deficyt zdolności do zapamiętywania lub przywoływania informacji, obejmujący amnezję wsteczną (utrata wspomnień sprzed zdarzenia) oraz następczą (niemożność tworzenia nowych wspomnień). Kluczowe struktury mózgowe zaangażowane w pamięć to hipokamp, przyśrodkowy płat skroniowy (MTL), wzgórze, jądra podstawy przodomózgowia, ciała suteczkowate, kora czołowa oraz ciało migdałowate. Uszkodzenia w continuum podkładkowo-retrosplenialnym odpowiadają za ponad 95% przypadków amnezji. Patofizjologia obejmuje zaburzenia konsolidacji, kodowania i wydobywania pamięci, dysfunkcję plastyczności synaptycznej oraz aktywacji engramu pamięciowego. Amnezja następcza wiąże się z uszkodzeniem hipokampa i MTL, natomiast amnezja wsteczna z zaburzeniami konsolidacji i uszkodzeniem obszarów przechowujących wspomnienia, wykazując klasyczny gradient Ribot. Przemijająca amnezja globalna trwa średnio 6-8 godzin i wiąże się z przejściowymi zaburzeniami przepływu krwi w hipokampie i wzgórzu.
amnezja dysocjacyjna, amnezja następcza, amnezja pourazowa, amnezja uogólniona, amnezja wsteczna, amnezja zlokalizowana, białko tau, ciało migdałowate, hipokamp, jądro podstawy przodomózgowia, kora śródwęchowa, proces neurodegeneracyjny, przemijająca amnezja globalna, przyśrodkowy płat skroniowy, splątki neurofibrylarne, zapalenie mózgu, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Przemijająca globalna amnezja – Etiologia i przyczyny
Przemijająca globalna amnezja (PGA) to zespół charakteryzujący się nagłym początkiem amnezji następczej i w różnym stopniu amnezji wstecznej, trwającym do 24 godzin przy zachowanej świadomości. Etiologia PGA pozostaje nie w pełni poznana, a patofizjologia jest wieloczynnikowa. Najważniejsze teorie obejmują mechanizmy naczyniowe (zwłaszcza zastój żylny w obrębie hipokampa), migrenowe (z ryzykiem względnym 5,98 u osób z migreną), epileptyczne (choć dowody na padaczkowe podłoże są słabe) oraz psychogenne (stres emocjonalny i lęk). Obrazowanie MRI z dyfuzją (DWI) wykazuje punktowe hiperintensywne zmiany w obszarze CA1 hipokampa pojawiające się 24-72 godziny po epizodzie, które ustępują w ciągu kilku dni do tygodni. PGA najczęściej dotyczy osób w wieku 50-70 lat, a czynniki wyzwalające to m.in. intensywny wysiłek fizyczny, nagła zmiana temperatury, manewr Valsalvy, stres emocjonalny oraz aktywność seksualna.
amnezja następcza, amnezja wsteczna, aura migrenowa, badanie neuroobrazowe, badanie obrazowe, choroba Hashimoto, choroba naczyń mózgowych, choroba niedokrwienna serca, czynnik ryzyka naczyniowy, dyslipidemia, kardiomiopatia Takotsubo, manewr Valsalvy, mechanizm patofizjologiczny, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, napad padaczkowy, obrazowanie dyfuzyjne, odpływ żylny, odwracalny zespół skurczu naczyń mózgowych, otępienie, padaczka skroniowa, płat skroniowy, przemijająca amnezja padaczkowa, przemijająca globalna amnezja, przemijający atak niedokrwienny, przyśrodkowy płat skroniowy, rezonans magnetyczny, sekwencja DWI, udar mózgu, zastój żylny - Leksykon chorób i schorzeń
Prosopagnozja (ślepota twarzy) – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Prosopagnozja, zwana również ślepotą twarzy, to selektywny deficyt w rozpoznawaniu twarzy, który może mieć etiologię nabytą (np. po udarze, urazie mózgu, chorobach neurodegeneracyjnych takich jak choroba Alzheimera, czy zaburzeniach neuropsychiatrycznych) lub dziedziczną (rozwojową). Częstość występowania prosopagnozji rozwojowej sięga nawet 2,5% populacji, a objawy obejmują trudności w rozpoznawaniu twarzy, co wpływa na rozwój społeczny i funkcjonowanie behawioralne pacjentów. Badania neuroobrazowe wskazują na kluczową rolę prawego przedniego przyśrodkowego płata skroniowego oraz płatów potylicznych, a także na zmiany w strukturze istoty białej w okolicach odpowiedzialnych za przetwarzanie twarzy. Wrodzona prosopagnozja charakteryzuje się deficytami w holistycznym kodowaniu twarzy, co prowadzi do kompensacyjnego, seryjnego skanowania cech twarzy, a pacjenci wykazują wydłużone czasy reakcji i potrzebują dłuższej ekspozycji bodźców, aby osiągnąć poprawne rozpoznanie.
badanie obrazowe, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, deficyt rozpoznawania twarzy, depresja, epilepsja, istota biała, migrena, otępienie semantyczne, płat potyliczny, prosopagnozja, prosopagnozja nabyta, prosopagnozja rozwojowa, prosopagnozja wrodzona, przyśrodkowy płat skroniowy, schizofrenia, ślepota twarzy, traumatyczne uszkodzenie mózgu, udar mózgu, zaburzenie czynnościowe, zanik korowy tylny - Leksykon chorób i schorzeń
Amnezja – Patofizjologia i mechanizm
Amnezja jest deficytem pamięci wynikającym z uszkodzeń mózgu, zwłaszcza przyśrodkowego płata skroniowego i regionu CA1 hipokampa, a także struktur międzymózgowia, takich jak przyśrodkowo-grzbietowe jądra wzgórza. Uszkodzenia tych obszarów prowadzą do zaburzeń pamięci deklaratywnej, w tym pamięci epizodycznej i semantycznej. Wyróżnia się amnezję następczą (anterogradną), charakteryzującą się niemożnością tworzenia nowych wspomnień, oraz amnezję wsteczną (retrogradną), dotyczącą utraty wspomnień sprzed uszkodzenia. Patofizjologia amnezji zależy od lokalizacji i zakresu uszkodzeń, obejmując m.in. hipokamp, przyśrodkowy płat skroniowy, podstawa przodomózgowia i sklepienie. Przyczyny neurologiczne amnezji to m.in. urazy głowy, udary, zatrucia (alkohol, leki takie jak midazolam i skopolamina), choroby neurodegeneracyjne (np. choroba Alzheimera), niedobory witaminowe (np. tiaminy), zapalenia mózgu oraz guzy podwzgórza. Amnezja dysocjacyjna ma podłoże psychogenne i jest związana z traumą lub stresem, prowadząc do odwracalnej utraty pamięci autobiograficznej. Przejściowa amnezja globalna (TGA) wiąże się z tymczasowym zaburzeniem przepływu krwi w obszarach pamięci, zwłaszcza hipokampie i wzgórzu, z mechanizmem obejmującym zastój żylny i stres metaboliczny neuronów CA1.
amnezja dysocjacyjna, amnezja immunologiczna, amnezja następcza, amnezja pourazowa, amnezja wsteczna, choroba Alzheimera, choroba mózgu, ciało migdałowate, deficyt pamięci, encefalopatia Wernickego, hipokamp, jądro podstawy przodomózgowia, międzymózgowie, napad padaczkowy, niedobór tiaminy, niedotlenienie mózgu, obwód Papeza, pamięć deklaratywna, pamięć immunologiczna, pamięć semantyczna, podwzgórze, przejściowa amnezja globalna, przyśrodkowy płat skroniowy, skopolamina, supresja immunologiczna, udar mózgu, uraz głowy, uszkodzenie mózgu, utrata pamięci, wstrząśnienie mózgu, zaburzenie dysocjacyjne, zapalenie mózgu, zatrucie alkoholem, zespół Korsakowa, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Przemijająca globalna amnezja – Patofizjologia i mechanizm
Przemijająca globalna amnezja (PGA) charakteryzuje się nagłym początkiem anterogradnej amnezji z towarzyszącym przejściowym okresem amnezji retrogradnej, głównie u osób w średnim i starszym wieku. Patofizjologia PGA wiąże się z przejściową dysfunkcją hipokampa, zwłaszcza obszaru CA1, który jest szczególnie wrażliwy na stres metaboliczny, co potwierdzają zmiany widoczne w obrazowaniu dyfuzyjnym MRI (DWI) u ponad 50% pacjentów w ostrej fazie. Mechanizmy etiologiczne pozostają niejednoznaczne, obejmując hipotezy naczyniowe (żylne i tętnicze), migrenowe, epileptyczne oraz psychogenne. Czynniki wyzwalające to m.in. stres emocjonalny, wysiłek fizyczny, manewry Valsalvy oraz nagłe zmiany temperatury. Badania PET i SPECT wykazują hipoperfuzję i hipometabolizm w hipokampie i strukturach przyśrodkowych, z dominacją lewostronną w początkowej fazie PGA, co koreluje z zaburzeniami funkcjonalnych połączeń w układzie limbicznym.
amnezja anterogradna, amnezja retrogradna, drożny otwór owalny, elektroencefalografia, funkcjonalny rezonans magnetyczny, glutaminian, hipokamp, katecholaminy, manewr Valsalvy, niekonwulsyjny stan padaczkowy, obrazowanie dyfuzyjne MRI, obwód Papeza, przejściowa amnezja padaczkowa, przejściowy atak niedokrwienny, przemijająca globalna amnezja, przyśrodkowy płat skroniowy, receptory NMDA, regionalny przepływ krwi mózgowej, sieć neuronowa, układ limbiczny