ICHD-3
ICHD-3 (International Classification of Headache Disorders, 3rd edition) to międzynarodowa klasyfikacja bólów głowy, która stanowi standard diagnostyczny w neurologii i medycynie bólu. Dokument ten został opracowany przez Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy (International Headache Society) i opublikowany w 2018 roku jako ostateczna wersja po wcześniejszym wydaniu wersji beta w 2013 roku.
Klasyfikacja ICHD-3 dzieli bóle głowy na trzy główne kategorie: pierwotne bóle głowy (migrena, napięciowe bóle głowy, klasterowe bóle głowy i inne trójdzielno-autonomiczne bóle głowy), wtórne bóle głowy (spowodowane innymi schorzeniami) oraz neuropatie czaszkowe, inne bóle twarzy i inne bóle głowy. Każda jednostka chorobowa ma precyzyjnie określone kryteria diagnostyczne, co umożliwia standaryzację rozpoznań i właściwe leczenie.
ICHD-3 wprowadza szereg usprawnień w porównaniu do poprzednich wersji, w tym aktualizację kryteriów dla migreny przewlekłej, bardziej precyzyjne definicje bólów głowy związanych z nadużywaniem leków oraz nowe podtypy migreny. Klasyfikacja ta jest powszechnie stosowana w praktyce klinicznej oraz badaniach naukowych, umożliwiając lekarzom precyzyjne rozpoznawanie i dokumentowanie różnych typów bólów głowy.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół pieczenia jamy ustnej – Diagnostyka i diagnoza
Zespół pieczenia jamy ustnej (BMS) to przewlekły zespół bólowy charakteryzujący się uczuciem pieczenia w jamie ustnej bez widocznych zmian patologicznych błony śluzowej. Diagnoza BMS opiera się na kryteriach ICHD-3, które wymagają obecności bólu trwającego ponad 3 miesiące, codziennie przez ponad 2 godziny, o charakterze palącym i lokalizującym się powierzchownie w błonie śluzowej jamy ustnej, przy prawidłowym badaniu klinicznym i wykluczeniu innych przyczyn. Typowe objawy obejmują ból obustronny, najczęściej w przednich dwóch trzecich języka, nasilający się w ciągu dnia, z towarzyszącym uczuciem suchości i zaburzeniami smaku. Diagnostyka różnicowa wymaga szerokiego panelu badań laboratoryjnych (morfologia, poziomy witamin B, kwasu foliowego, żelaza, cynku, glukozy, hormonów tarczycy i płciowych, markerów stanu zapalnego, autoprzeciwciał), testów mikrobiologicznych (w tym na Candida albicans), testów alergicznych, oceny wydzielania śliny (sialometria, sialochemia) oraz badań obrazowych i endoskopowych w wybranych przypadkach. Niezbędna jest także ocena stanu psychicznego pacjenta ze względu na częste współwystępowanie zaburzeń lękowo-depresyjnych.
alergia kontaktowa, atypowy ból twarzy, badanie neurofizjologiczne, badanie pH-metryczne, biopsja błony śluzowej, błona śluzowa jamy ustnej, Candida albicans, czynnik stresogenny, endoskopia górnego odcinka, ICHD-3, język geograficzny, kandydoza jamy ustnej, liszaj płaski jamy ustnej, marker biologiczny, marker stanu zapalnego, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, niedoczynność tarczycy, pierwotny zespół pieczenia jamy ustnej, przepływ śliny, refluks żołądkowo-przełykowy, rezonans magnetyczny, sialometria, stres oksydacyjny, test płatkowy, tomografia komputerowa, wtórny zespół pieczenia jamy ustnej, wymaz z jamy ustnej, zaburzenie psychiczne, zespół pieczenia jamy ustnej, zespół Sjögrena - Leksykon chorób i schorzeń
Bóle głowy podczas seksu – Epidemiologia
Bóle głowy związane z aktywnością seksualną (PHASA) to rzadki typ pierwotnych bólów głowy, występujący u około 1-1,6% populacji, choć niektóre badania sugerują częstość nawet do 11,6%. Schorzenie to dotyka częściej mężczyzn (stosunek mężczyzn do kobiet 1,2-4:1), z pierwszymi objawami pojawiającymi się najczęściej między 35. a 45. rokiem życia (średni wiek 39,2 ± 11,1 lat). Charakterystyczne jest współwystępowanie PHASA z innymi pierwotnymi bólami głowy, takimi jak migrena (25-47%), ból głowy związany z wysiłkiem fizycznym (29%) oraz ból głowy typu napięciowego (45%). Lokalizacja bólu jest najczęściej rozlana lub potyliczna (80%), z przewagą bólu obustronnego (ok. 66%). ICHD-3 wyróżnia dwa wzorce narastania bólu: stopniowy wzrost wraz z podnieceniem seksualnym oraz nagły, wybuchowy ból w momencie orgazmu.
ból głowy klastrowy, ból głowy podczas seksu, ból głowy typu napięciowego, ból głowy wysiłkowy, ból jednostronny, ból obustronny, ból orgazmiczny, ból przedorgazmiczny, diagnostyka różnicowa, ICHD-3, jednostka chorobowa, krwotok podpajęczynówkowy, leczenie profilaktyczne, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, migrena, odwracalny zespół skurczu naczyń mózgowych, okolica potyliczna, PHASA, pierwotny ból głowy, pierwotny ból głowy związany z aktywnością seksualną, RCVS, rozwarstwienie tętnicy, współchorobowość, wtórny ból głowy - Leksykon chorób i schorzeń
Bóle głowy podczas seksu – Etiologia i przyczyny
Pierwotne bóle głowy związane z aktywnością seksualną (PHASA) występują u około 1% populacji, z przewagą mężczyzn (3-4-krotnie częściej niż kobiety). Patofizjologia obejmuje mechanizmy naczyniowe (gwałtowne zmiany przepływu krwi i ciśnienia wewnątrzczaszkowego), zaburzenia autoregulacji naczyniowo-mózgowej, komponent mięśniowy (nadmierne napięcie mięśni szyi, karku i szczęki) oraz uwalnianie neuroprzekaźników, takich jak serotonina. Czynniki ryzyka to m.in. płeć męska, historia migren lub bólów głowy wysiłkowych, nadciśnienie tętnicze, otyłość, stres psychoseksualny, intensywność podniecenia oraz pozycja podczas stosunku. Leki i substancje zwiększające ryzyko to m.in. amiodaron, doustne środki antykoncepcyjne, pseudoefedryna, inhibitory PDE5 (sildenafil, wardenafil, tadalafil), amfetaminy i ekstrakty z miłorzębu japońskiego. Diagnostyka opiera się na kryteriach ICHD-3, wymagających co najmniej 2 epizodów bólu głowy wywołanych wyłącznie przez aktywność seksualną, trwających od 1 minuty do 24 godzin (przy dużym nasileniu) lub do 72 godzin (przy łagodnym nasileniu).
acetazolamid, ból głowy piorunujący, ból głowy typu napięciowego, choroba wieńcowa, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, ICHD-3, inhibitor fosfodiesterazy typu 5, krwotok podpajęczynówkowy, malformacja tętniczo-żylna, mechanizm naczyniowy, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, miłorząb japoński, nadciśnienie tętnicze, neuroprzekaźnik, odwracalny zespół zwężenia naczyń mózgowych, pierwotny ból głowy związany z aktywnością seksualną, przepływ krwi mózgowej, pseudoefedryna, rozwarstwienie tętnicy szyjnej, sztywność karku, tętniak wewnątrzczaszkowy, tętnica środkowa mózgu, udar mózgu, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego - Leksykon chorób i schorzeń
Ból głowy w klastach – Diagnostyka i diagnoza
Ból głowy w klastach (cluster headache) charakteryzuje się napadami silnego, jednostronnego bólu w okolicy oczodołu, nadoczodołowej i/lub skroniowej, trwającymi od 15 do 180 minut bez leczenia. Diagnoza opiera się na kryteriach ICHD-3, które wymagają co najmniej pięciu napadów z towarzyszącymi objawami autonomicznymi po stronie bólu, takimi jak przekrwienie spojówek, łzawienie, obrzęk powiek, zwężenie źrenicy czy pocenie się twarzy. Występowanie napadów może sięgać od jednego co drugi dzień do ośmiu dziennie. Ból głowy w klastach dzieli się na epizodyczny (80-90% przypadków) z okresami remisji trwającymi co najmniej 3 miesiące oraz przewlekły (10-20% przypadków) bez dłuższych remisji. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz wykluczeniu innych przyczyn bólu głowy za pomocą MRI mózgu z kontrastem lub CT głowy, szczególnie przy pierwszym epizodzie lub nietypowym przebiegu.
badanie neurologiczne, ból głowy w klastach, dziennik bólu głowy, epizodyczny ból głowy, funkcjonalny MRI, hemikrania ciągła, ICHD-3, krwawienie podpajęczynówkowe, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, MRI mózgu, neuralgia nerwu trójdzielnego, odczyn Biernackiego, opadnięcie powieki, polisomnografia, przekrwienie spojówek, przewlekły ból głowy, rezonans magnetyczny, rozwarstwienie tętnicy szyjnej, SUNCT, tomografia komputerowa, trójdzielno-autonomiczny ból głowy, wyciek z nosa, zapalenie zatok, zespół Hornera, zwężenie źrenicy - Leksykon chorób i schorzeń
Bóle głowy wywołane wysiłkiem fizycznym – Patofizjologia i mechanizm
Bóle głowy wywołane wysiłkiem fizycznym (pierwotne bóle głowy wysiłkowe) dotyczą około 12% populacji, a ich patomechanizm opiera się głównie na mechanizmach naczyniowych, takich jak rozszerzenie naczyń wewnątrzczaszkowych i wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego podczas intensywnego wysiłku. U sportowców podnoszących ciężary obserwowano ciśnienie skurczowe przekraczające 400 mmHg i rozkurczowe 300 mmHg, co znacząco wpływa na przepływ mózgowy. Niewydolność zastawek żylnych szyjnych wewnętrznych, obecna u 70% pacjentów z tym typem bólów (w porównaniu do 20% w grupie kontrolnej), oraz manewr Valsalvy prowadzą do zastoju żylnych i wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Zaburzenia autoregulacji naczyń mózgowych, wzrost poziomu peptydu związanego z genem kalcytoniny (CGRP), metabolizm mleczanów, dysfunkcja hipokretyny oraz zmiany w endogennych opioidach i tlenku azotu (NO) również odgrywają istotną rolę w patofizjologii tych bólów. Czynniki środowiskowe, takie jak wysoka temperatura i duża wysokość nad poziomem morza, a także odwodnienie i hipoglikemia, zwiększają ryzyko wystąpienia bólów głowy po wysiłku.
BDNF, beta-endorfina, ból głowy napięciowy, ból głowy wysiłkowy, CGRP, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego, endogenny opioid, hipoglikemia, hipokretyna, ICHD-3, krwotok podpajęczynówkowy, manewr Valsalvy, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, migrena wysiłkowa, peptyd związany z genem kalcytoniny, pierwotny ból głowy wysiłkowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, rozszerzenie naczyń krwionośnych, tlenek azotu, układ endokanabinoidowy, układ trójdzielno-naczyniowy, wtórny ból głowy wysiłkowy, zaburzenie autoregulacji naczyń mózgowych - Leksykon chorób i schorzeń
Migrena siatkówkowa – Diagnostyka i diagnoza
Migrena siatkówkowa to rzadki typ migreny, charakteryzujący się nawracającymi, jednoocznymi zaburzeniami widzenia, takimi jak mroczki, błyski czy chwilowa ślepota, trwającymi od 5 do 60 minut, często z towarzyszącym bólem głowy o charakterze migrenowym pojawiającym się w ciągu 60 minut od początku objawów wzrokowych. Diagnoza opiera się na kryteriach ICHD-3, które wymagają wykluczenia innych przyczyn przejściowej utraty widzenia w jednym oku, takich jak przemijający atak niedokrwienny (TIA), amaurosis fugax, choroby tętnic szyjnych, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic czy odwarstwienie siatkówki. Kluczowe jest szczegółowe badanie okulistyczne, w tym ocena pola widzenia i badanie dna oka, a także obrazowanie mózgu (MRI, CT) i badania naczyniowe oraz kardiologiczne w celu wykluczenia innych patologii. W diagnostyce istotne są także czynniki ryzyka chorób naczyniowych oraz wiek pacjenta, zwłaszcza powyżej 50 lat, co zwiększa prawdopodobieństwo innych przyczyn niż migrena siatkówkowa.
amaurosis fugax, angiografia fluoresceinowa, angiografia rezonansu magnetycznego, badanie dna oka, badanie okulistyczne, badanie pola widzenia, bezdech senny, ból głowy migrenowy, czynnik ryzyka naczyniowego, hipercholesterolemia, ICHD-3, imipramina, jaskra, krwotok siatkówkowy, kwas acetylosalicylowy, migrena siatkówkowa, migrena z aurą, nadciśnienie tętnicze, niedrożność tętnicy siatkówki, niedrożność żyły siatkówki, nortryptylina, oftalmoskop, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, propranolol, przemijający atak niedokrwienny, rezonans magnetyczny, rozszerzenie źrenicy, schorzenie siatkówki, tomografia komputerowa, werapamil, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie widzenia - Leksykon chorób i schorzeń
Ból głowy napięciowy – Diagnostyka i diagnoza
Ból głowy napięciowy (TTH) jest najczęstszym typem bólu głowy, dotykającym około 66% dorosłych. Diagnostyka opiera się na kryteriach ICHD-3, które wymagają co najmniej 10 epizodów (epizodyczny) lub ≥15 dni/miesiąc przez >3 miesiące (przewlekły), trwania bólu od 30 minut do 7 dni, lokalizacji obustronnej, charakteru uciskającego, intensywności łagodnej do umiarkowanej oraz braku nasilenia przy aktywności fizycznej. Objawy towarzyszące ograniczają się do braku nudności i wymiotów oraz najwyżej jednego z objawów: fotofobii lub fonofobii. Diagnostyka różnicowa obejmuje migrenę, ból z nadużywania leków, ból klasterowy, ból szyjny oraz wtórne przyczyny, a badanie neurologiczne powinno być prawidłowe. W diagnostyce ważne jest wykluczenie „czerwonych flag” takich jak nagły, bardzo silny ból, objawy neurologiczne, gorączka czy obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, które wymagają pilnej diagnostyki obrazowej (TK, MRI) i ewentualnie nakłucia lędźwiowego.
badanie dna oka, badanie neurologiczne, badanie neuroobrazowe, badanie palpacyjne, ból głowy klasterowy, ból głowy napięciowy, ból głowy pochodzenia szyjnego, ból głowy z nadużywania leków, ciśnienie śródczaszkowe, dziennik bólu głowy, fonofobia, fotofobia, ICHD-3, krwawienie podpajęczynówkowe, krwawienie śródczaszkowe, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, migrena bez aury, nadciśnienie tętnicze, nakłucie lędźwiowe, objawy autonomiczne, objawy oponowe, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, odcinek szyjny kręgosłupa, rezonans magnetyczny głowy, tomografia komputerowa głowy, wodogłowie, wtórny ból głowy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych