Choroba alzheimera
Epidemiologia
Choroba Alzheimera (AD) jest najczęstszą przyczyną demencji, odpowiadającą za 60-75% przypadków na świecie, z globalną liczbą chorych sięgającą 51,6 miliona w 2019 roku (standaryzowana chorobowość 682,5/100 000). Choroba charakteryzuje się postępującą neurodegeneracją, obecnością złogów beta-amyloidu i splątków neurofibrylarnych, prowadząc do upośledzenia funkcji poznawczych i codziennych aktywności. Epidemiologia wskazuje na wykładniczy wzrost zapadalności i chorobowości z wiekiem, szczególnie po 65. roku życia, z zapadalnością w USA wynoszącą 5,3% w grupie 60-74 lat, 13,8% w 75-84 lat i 34,6% powyżej 85 lat. Prognozy przewidują wzrost liczby chorych do 139 milionów globalnie w 2050 roku, z istotnym wzrostem w krajach o niskim i średnim dochodzie. Czynniki ryzyka obejmują niemodyfikowalne (wiek, płeć żeńska, allel APOE ε4) oraz modyfikowalne (nadciśnienie, cukrzyca typu 2, otyłość, hipercholesterolemia), które odpowiadają za około 40% globalnego obciążenia demencją. W 2019 roku odnotowano 1,6 miliona zgonów z powodu AD i innych demencji, a śmiertelność rośnie wraz ze starzeniem populacji (współczynnik umieralności w Europie 45,2/100 000 w 2013 roku).
- Wprowadzenie do epidemiologii choroby alzheimera
- Globalne rozpowszechnienie choroby alzheimera
- Zachorowalność na chorobę alzheimera
- Śmiertelność związana z chorobą alzheimera
- Progresja choroby alzheimera i łagodne zaburzenia poznawcze
- Nadzór nad chorobą alzheimera w zdrowiu publicznym
- Obciążenie ekonomiczne i społeczne chorobą alzheimera
- Strategie profilaktyczne i wyzwania przyszłości
- Epidemiologia choroby alzheimera w różnych regionach świata
- Wnioski i przyszłe kierunki badań
Wprowadzenie do epidemiologii choroby alzheimera
Choroba alzheimera (AD) jest najczęstszą przyczyną demencji, stanowiąc około 60-75% wszystkich przypadków demencji na świecie. To postępująca, neurodegeneracyjna choroba charakteryzująca się stopniowym pogorszeniem funkcji poznawczych, pamięci oraz zdolności do wykonywania codziennych czynności. Charakterystycznymi zmianami patologicznymi w mózgu są złogi białka beta-amyloidu, splątki neurofibrylarne oraz neurodegeneracja, które prowadzą do rozległego uszkodzenia neuronów12.
Choroba alzheimera stanowi istotny problem zdrowia publicznego, zarówno ze względu na rosnącą liczbę przypadków, jak i znaczące obciążenie społeczno-ekonomiczne. W miarę starzenia się populacji i wydłużania oczekiwanej długości życia, globalne rozpowszechnienie choroby alzheimera będzie nadal wzrastać, szczególnie w krajach rozwijających się, prowadząc do wzrostu kosztów opieki zdrowotnej i społecznej34.
Globalne rozpowszechnienie choroby alzheimera
Obecnie na świecie ponad 50 milionów osób cierpi na demencję, przy czym choroba alzheimera odpowiada za większość tych przypadków. Według najnowszych danych, około 7,2 miliona Amerykanów żyje z demencją w przebiegu choroby alzheimera, a łącznie ponad 7 milionów Amerykanów cierpi na tę chorobę5. W skali globalnej, w 2019 roku oszacowano całkowitą liczbę przypadków choroby alzheimera i innych demencji na 51,6 miliona, co odpowiada standaryzowanej względem wieku chorobowości na poziomie 682,5 przypadków na 100 000 osób, co stanowi wzrost o 5,7% od 1990 roku6.
Chorobowość choroby alzheimera znacząco różni się w zależności od regionu geograficznego. Najwyższe wskaźniki występują w krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, następnie w Chinach, Ameryce Łacińskiej i krajach regionu Zachodniego Pacyfiku7. W 2019 roku najwyższe krajowe standaryzowane względem wieku wskaźniki rozpowszechnienia odnotowano w Turcji i Bahrajnie, natomiast najniższe w Indiach i Nigerii8.
Badania epidemiologiczne wskazują, że częstość występowania choroby alzheimera rośnie wykładniczo wraz z wiekiem, podwajając się co 5 lat po ukończeniu 65. roku życia9. W Stanach Zjednoczonych w 2020 roku rozpowszechnienie demencji w przebiegu choroby alzheimera oszacowano na 5,3% w grupie wiekowej 60-74 lat, wzrastając do 13,8% w grupie 74-84 lat i aż do 34,6% wśród osób powyżej 85. roku życia10.
Prognozy liczby przypadków na przyszłość
Prognozy dotyczące przyszłej liczby przypadków choroby alzheimera są niepokojące. Szacuje się, że liczba osób dotkniętych demencją podwaja się co 20 lat11. Do 2030 roku, kiedy wszyscy przedstawiciele pokolenia wyżu demograficznego (Amerykanie urodzeni między 1946 a 1964 rokiem) przekroczą 65. rok życia, czyli wiek największego ryzyka demencji w przebiegu choroby alzheimera, liczba przypadków znacząco wzrośnie12.
Przewiduje się, że do 2050 roku liczba osób w wieku 65 lat i starszych cierpiących na chorobę alzheimera wzrośnie do około 12,7-14 milionów, o ile nie zostaną opracowane przełomowe metody leczenia lub zapobiegania tej chorobie1314. Globalnie, liczba przypadków demencji może osiągnąć 78 milionów w 2030 roku i 139 milionów w 2050 roku15.
Szczególnie niepokojący jest fakt, że już teraz 60% osób z demencją mieszka w krajach o niskim i średnim dochodzie, a do 2050 roku odsetek ten wzrośnie do 71%16. Najszybszy wzrost populacji osób starszych obserwuje się w Chinach, Indiach oraz sąsiednich krajach Azji Południowej i Zachodniego Pacyfiku, co wskazuje na przesunięcie globalnego obciążenia chorobą alzheimera w kierunku tych regionów17.
Zachorowalność na chorobę alzheimera
Współczynnik zapadalności (liczba nowych przypadków) na chorobę alzheimera wykazuje znaczne różnice w zależności od badanej populacji, kraju i metodologii badań. Globalne dane wskazują, że każdego roku pojawia się ponad 10 milionów nowych przypadków demencji na świecie, co oznacza jeden nowy przypadek co 3,2 sekundy18.
Zagregowane dane z badań populacyjnych w Europie sugerują, że wskaźnik zapadalności na chorobę alzheimera wśród osób w wieku 65 lat i starszych wynosi 19,4 na 1000 osobolat19. Współczynnik zapadalności na klinicznie zdiagnozowaną demencję w przebiegu choroby alzheimera raportowany w różnych badaniach waha się od 2,0 do 16,8 nowych przypadków na 1000 osobolat w badaniach przeprowadzonych w USA, Europie, Japonii i Chinach2021.
Podobnie jak w przypadku chorobowości, zapadalność na chorobę alzheimera rośnie wykładniczo wraz z wiekiem, przynajmniej do 85. roku życia22. W Japonii, w badaniu kohortowym Hisayama, zapadalność na demencję we wszystkich przyczynach na 1000 osobolat wynosiła 12,0 dla mężczyzn i 16,6 dla kobiet, natomiast zapadalność na chorobę alzheimera wynosiła 5,6 dla mężczyzn i 11,3 dla kobiet23.
Czynniki wpływające na zachorowalność
Badania epidemiologiczne identyfikują liczne czynniki ryzyka choroby alzheimera. Do niemodyfikowalnych czynników ryzyka należą przede wszystkim wiek, płeć żeńska, genetyczne predyspozycje (szczególnie obecność allelu APOE ε4) oraz historia rodzinna2425.
Modyfikowalne czynniki ryzyka obejmują czynniki naczyniowe, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, otyłość, hipercholesterolemia oraz choroby sercowo-naczyniowe26. Badania epidemiologiczne wykazały wystarczające dowody na to, że naczyniowe czynniki ryzyka u osób w średnim i starszym wieku odgrywają istotną rolę w rozwoju i progresji demencji i choroby alzheimera27.
Niedawno opublikowany raport naukowy zidentyfikował 12 modyfikowalnych czynników ryzyka demencji (niskie wykształcenie, nadciśnienie tętnicze, utrata słuchu, palenie tytoniu, otyłość, depresja, brak aktywności fizycznej, cukrzyca, niski poziom kontaktów społecznych, nadmierne spożycie alkoholu, urazy głowy i zanieczyszczenie powietrza), które łącznie odpowiadają za prawie 40% światowego obciążenia demencją28.
Śmiertelność związana z chorobą alzheimera
Choroba alzheimera jest istotną przyczyną zgonów na całym świecie. W 2019 roku odnotowano 1,6 miliona zgonów z powodu choroby alzheimera i innych demencji29. W Stanach Zjednoczonych choroba alzheimera stanowiła szóstą wiodącą przyczynę zgonów wśród osób w wieku 65 lat i starszych w 2022 roku30.
Globalnie, demencja (wszystkich przyczyn) jest piątą wiodącą przyczyną zgonów, z 4,4% wszystkich zgonów przypisywanych demencji w 2016 roku31. Liczba zgonów związanych z demencją stale rośnie, częściowo ze względu na wzrost populacji i starzenie się społeczeństwa, podwajając się w latach 1990-201632.
Standaryzowany względem wieku współczynnik umieralności z powodu zgonów spowodowanych demencją w przebiegu choroby alzheimera w Europie wynosił 45,2 na 100 000 osób w 2013 roku33. Globalna śmiertelność z powodu demencji wzrosła z 10,49 zgonów na 100 000 osób w 1990 roku do 20,98 zgonów na 100 000 osób w 2019 roku34.
Przewiduje się, że całkowita liczba zgonów z powodu demencji wzrośnie z obecnych 2,4 miliona rocznie do 5,8 miliona do 2040 roku35. Ten drastyczny wzrost śmiertelności związanej z chorobą alzheimera i innymi demencjami podkreśla pilną potrzebę opracowania skutecznych strategii profilaktycznych i terapeutycznych.
Progresja choroby alzheimera i łagodne zaburzenia poznawcze
Choroba alzheimera rozwija się stopniowo poprzez kilka stadiów, od braku akumulacji toksycznych form beta-amyloidu, przez normalną funkcję poznawczą z obecnością złogów beta-amyloidu, następnie neurodegenerację, aż do łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI) i demencji36.
Łagodne zaburzenia poznawcze (MCI) związane z chorobą alzheimera mogą ostatecznie prowadzić do demencji. Szacunki dotyczące etiologii demencji w przebiegu choroby alzheimera wśród pacjentów z MCI wahają się od 40% do 75%, w zależności od badanych populacji i tego, czy diagnoza MCI została postawiona klinicznie, czy w połączeniu z biomarkerami37.
Ryzyko demencji w przebiegu choroby alzheimera zwiększa się wraz z progresją od prawidłowej funkcji poznawczej bez akumulacji beta-amyloidu do wczesnej neurodegeneracji, a następnie do MCI. Dla pacjentów z akumulacją beta-amyloidu i neurodegeneracją, ryzyko demencji w przebiegu choroby alzheimera w ciągu życia oszacowano na 41,9% wśród kobiet i 33,6% wśród mężczyzn38.
Obecne badania sugerują, że prawie 40% pacjentów z klinicznie zdiagnozowanym MCI rozwija demencję w przebiegu choroby alzheimera w ciągu średnio 18 miesięcy39. Do kluczowych czynników ryzyka lub czynników ochronnych przed progresją do demencji w przebiegu choroby alzheimera od klinicznie zdiagnozowanego MCI należą podtyp MCI (np. amnestyczny MCI, nieamnestyczny MCI), słabe wyniki w różnych testach neurokognitywnych oraz biomarkery, takie jak nieprawidłowy poziom tau w płynie mózgowo-rdzeniowym lub stosunek tau/Aβ, status APOE4, hiperintensywność istoty białej oraz zanik w obszarach hipokampa, przyśrodkowego płata skroniowego lub kory śródwęchowej40.
Biomarkery choroby alzheimera
Badania nad biomarkerami choroby alzheimera poczyniły znaczące postępy w ostatnich latach. Narodowy Instytut Starzenia i Stowarzyszenie Alzheimerowskie (NIA-AA) zaktualizowały kryteria diagnostyczne, uwzględniając dane biomarkerów, co poprawia wczesną diagnostykę41.
Wyniki badań sugerują, że stosowanie biomarkerów wraz z testami neurokognitywnymi stanie się ważną częścią praktyki klinicznej w miarę wprowadzania nowych terapii modyfikujących przebieg choroby42. Raport specjalny podkreśla kilka kluczowych wysiłków na rzecz poprawy wczesnego wykrywania, diagnostyki i leczenia dla większej liczby Amerykanów, w tym: kontynuowanie badań w celu odkrywania, walidacji i rozwijania testów biomarkerów, aby mogły być szeroko stosowane w warunkach klinicznych do wykrywania i diagnozowania choroby alzheimera i innych demencji na najwcześniejszych etapach43.
Większość ludzi uważa wczesną diagnozę za istotną – badania wykazały, że zdecydowana większość Amerykanów (99%) uważa, że wczesna diagnoza jest ważna44. Wczesna identyfikacja choroby alzheimera może umożliwić lepsze planowanie opieki i potencjalnie skuteczniejsze interwencje na wczesnych etapach choroby.
Nadzór nad chorobą alzheimera w zdrowiu publicznym
Nadzór – zbieranie danych, informacji i spostrzeżeń – jest istotną funkcją zdrowia publicznego. Poprzez gromadzenie danych, ocenę potrzeb i analizę, urzędnicy zdrowia publicznego i decydenci mogą lepiej zrozumieć zakres choroby alzheimera i innych form demencji oraz ich wpływ, a także wprowadzać pozytywne zmiany w celu rozwiązania problemu45.
Moduł BRFSS (Behavioral Risk Factor Surveillance System) dotyczący spadku funkcji poznawczych jest jedynym źródłem danych specyficznych dla poszczególnych stanów na temat zdrowia poznawczego. Moduł ten mierzy subiektywny spadek funkcji poznawczych (SCD) – samodzielnie zgłaszane trudności w myśleniu lub pamięci, które pogorszyły się w ciągu ostatniego roku, oraz wpływ SCD na codzienne życie46.
Systemy nadzoru i monitorowanie demencji
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznaje demencję za priorytet zdrowia publicznego. W maju 2017 roku Światowe Zgromadzenie Zdrowia zatwierdziło Globalny plan działania na rzecz zdrowia publicznego w odpowiedzi na demencję na lata 2017-2025. Plan ten zapewnia kompleksowy schemat działania dla decydentów, partnerów międzynarodowych, regionalnych i krajowych oraz WHO w następujących obszarach: traktowanie demencji jako priorytetu zdrowia publicznego; zwiększanie świadomości na temat demencji i tworzenie społeczeństwa inkluzywnego dla osób z demencją; zmniejszanie ryzyka demencji; diagnostyka, leczenie i opieka; systemy informacyjne dotyczące demencji; wsparcie dla opiekunów osób z demencją; oraz badania i innowacje47.
W celu ułatwienia monitorowania globalnego planu działania przeciwko demencji, WHO opracowała Globalne Obserwatorium Demencji (GDO), portal danych, który zestawia dane krajowe dotyczące 35 kluczowych wskaźników demencji w siedmiu strategicznych obszarach globalnego planu działania48.
W Stanach Zjednoczonych, Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) opracowało Portal Danych o Chorobie Alzheimera i Zdrowym Starzeniu, który zapewnia łatwy dostęp do danych na poziomie krajowym i stanowym dotyczących kluczowych wskaźników zdrowia i dobrostanu starszych dorosłych, w tym: opieki, subiektywnego spadku funkcji poznawczych, badań przesiewowych i szczepień, zdrowia psychicznego49.
Te wskaźniki zapewniają obraz aktualnie dostępnych informacji nadzorczych. Mogą być przydatne do ustalania priorytetów i oceny interwencji w zakresie zdrowia publicznego50. Portal Danych o Chorobie Alzheimera i Zdrowym Starzeniu oferuje interaktywne opcje tworzenia: niestandardowych raportów, wizualizacji dostosowanych do wskaźnika i lokalizacji, wykresów słupkowych według wskaźnika i lokalizacji. Dane można również pobrać do analizy i planowania programów51.
Obciążenie ekonomiczne i społeczne chorobą alzheimera
Choroba alzheimera powoduje znaczące obciążenie ekonomiczne zarówno dla rodzin, jak i systemów opieki zdrowotnej. Koszty opieki zdrowotnej i długoterminowej dla osób żyjących z chorobą alzheimera lub innymi demencjami są znaczne, a demencja jest jednym z najbardziej kosztownych stanów dla społeczeństwa52.
Przewiduje się, że koszty zdrowotne i opieki długoterminowej dla osób żyjących z demencją osiągną 384 miliardy dolarów w 2025 roku53. Światowe, ogólne społeczne koszty demencji oszacowano na ponad 315 miliardów dolarów w 2005 roku, w tym jedną trzecią na nieformalną opiekę54.
W Stanach Zjednoczonych, całkowity roczny koszt opieki dla osób z demencją ma się podwoić w ciągu dwóch dekad, z 8,3 miliarda dolarów do 16,6 miliarda dolarów55. Podobnie w Kanadzie, w 2019 roku, szacunkowy koszt opieki dla osób z chorobą alzheimera i innymi demencjami wynosił 10,4 miliarda dolarów, a przewiduje się, że wzrośnie do 16,6 miliarda dolarów do 2031 roku56.
Nie tylko koszty finansowe, ale także obciążenie społeczne jest znaczące. Choroba alzheimera ma ogromny wpływ na samych pacjentów, opiekunów i społeczeństwo57. Gwałtowny wzrost liczby pacjentów z demencją i chorobą alzheimera będzie miał ogromne konsekwencje dla naszego społeczeństwa i gospodarki58.
Wyzwania w diagnostyce i leczeniu
Jednym z głównych wyzwań w zwalczaniu choroby alzheimera jest niedodiagnozowanie. Badania pokazują, że większość osób obecnie żyjących z demencją nie otrzymała formalnej diagnozy. W krajach o wysokim dochodzie tylko 20-50% przypadków demencji jest rozpoznawanych i dokumentowanych w podstawowej opiece zdrowotnej. Ta „luka terapeutyczna” jest z pewnością znacznie większa w krajach o niskim i średnim dochodzie, przy czym jedno badanie w Indiach sugeruje, że 90% pozostaje niezdiagnozowanych59.
Jeśli te statystyki zostaną ekstrapolowane na inne kraje na świecie, sugeruje to, że około trzech czwartych osób z demencją nie otrzymało diagnozy, a tym samym nie ma dostępu do leczenia, opieki i zorganizowanego wsparcia, które może zapewnić formalna diagnoza60.
Ponadto, mimo intensywnych wysiłków, znaczna część genetycznej etiologii choroby alzheimera pozostaje nieznana i musi zostać zidentyfikowana61. Badania epidemiologiczne są niezbędne do identyfikacji czynników ryzyka i czynników ochronnych, które silnie wpływają na stan poznawczy62.
Strategie profilaktyczne i wyzwania przyszłości
W obliczu rosnącego globalnego obciążenia chorobą alzheimera, opracowanie skutecznych strategii profilaktycznych staje się kluczowym priorytetem. Szacuje się, że jedna trzecia przypadków choroby alzheimera na świecie jest związana z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka, które mogą modulować ryzyko rozwoju AD u danej osoby63.
Strategie profilaktyczne oparte na dowodach, zgodne z potencjalnym związkiem między modyfikowalnymi czynnikami ryzyka a chorobą alzheimera o późnym początku, muszą być badane w przyszłych badaniach64. Konieczne jest zwiększenie rezerwy poznawczej, głównie poprzez poprawę poziomu edukacji i promowanie kontaktów społecznych65.
Dodatkowo, dobry stan zdrowia, zdrowy styl życia oraz ograniczenie narażenia na czynniki środowiskowe mogą sprzyjać zmniejszeniu uszkodzeń neuropatologicznych w celu zapobiegania chorobie alzheimera66. Wczesne badania przesiewowe i interwencja w zakresie czynników ryzyka naczyniowego oraz utrzymanie dobrego stanu układu sercowo-naczyniowego powinny stać się najwyższym priorytetem dla zapobiegania chorobie alzheimera67.
Długoterminowe interwencje wielodomenowe ukierunkowane na optymalną kontrolę wielu naczyniowych czynników ryzyka oraz utrzymanie społecznie zintegrowanego stylu życia i aktywności stymulujących umysł mają zmniejszyć ryzyko lub opóźnić kliniczny początek demencji, w tym choroby alzheimera68.
Potrzeba wczesnej identyfikacji i interwencji
Wobec braku leku lub leczenia, które byłoby globalnie dostępne, redukcja ryzyka pozostaje najbardziej wykonalnym i proaktywnym sposobem walki z demencją69. Raport Światowy o Chorobie Alzheimera 2023, napisany w stylu dziennikarskim z kluczowymi studiami przypadków, koncentruje się na zmniejszaniu ryzyka demencji i oferuje prawdziwie globalny wgląd w sposoby, w jakie czynniki ryzyka demencji są doświadczane na całym świecie70.
Raport bada czynniki napędzające redukcję ryzyka i zapewnia przystępny przegląd zarówno modyfikowalnych, jak i niemodyfikowalnych czynników ryzyka, a także korzyści z uczenia się przez całe życie71. Raport podkreśla również globalne dysproporcje w zdolności i środkach jednostki do zmniejszenia ryzyka demencji, mobilizując wezwanie do działania dla rządów, aby zapewniły systemowe zmiany oparte na populacji w celu promowania redukcji ryzyka oraz znaczenie badań nad demencją72.
Redukcja ryzyka jest wysiłkiem na całe życie i jest najbardziej skuteczna, gdy świadomość i zrozumienie zdrowia mózgu zaczyna się w młodym wieku, ustanawiając dobre nawyki. Redukcja ryzyka nie kończy się na diagnozie – osoby z demencją mogą wdrażać zdrowe zmiany stylu życia mające na celu spowolnienie progresji choroby73.
Epidemiologia choroby alzheimera w różnych regionach świata
Epidemiologia choroby alzheimera wykazuje znaczne różnice regionalne, które warto uwzględnić przy planowaniu globalnych strategii walki z tą chorobą. Poniżej przedstawiono specyficzne dane dla wybranych regionów i krajów.
Stany Zjednoczone
W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że 6,9 miliona Amerykanów w wieku 65 lat i starszym żyje z chorobą alzheimera w 2024 roku74. Choroba alzheimera jest szóstą wiodącą przyczyną zgonów w Stanach Zjednoczonych, a liczba zgonów wzrosła o 123% między 2000 a 2015 rokiem75.
Około 1 na 9 osób (10,8%) w wieku 65 lat i starszych ma chorobę alzheimera. Odsetek osób z demencją w przebiegu choroby alzheimera wzrasta z wiekiem: 5,0% osób w wieku 65-74 lat, 13,1% osób w wieku 75-84 lat i 33,3% osób w wieku 85 lat i starszych76.
W 2023 roku Stany Zjednoczone odpowiadały za około 44% zdiagnozowanych przypadków choroby alzheimera w siedmiu głównych rynkach medycznych (7MM), z łączną liczbą 6,98 miliona przypadków77.
W Teksasie, który zajmuje trzecie miejsce w kraju pod względem liczby przypadków choroby alzheimera i drugie pod względem liczby zgonów z jej powodu, w 2020 roku około 460 000 mieszkańców w wieku 65 lat i starszych żyło z chorobą alzheimera78.
Europa
W Europie szacuje się, że prawie 8 milionów osób obecnie żyje z demencją. Do 2050 roku przewiduje się, że liczba ta wzrośnie do 14 milionów79. Zagregowane dane z badań populacyjnych w Europie sugerują, że standaryzowana względem wieku chorobowość u osób w wieku 65+ lat wynosi 6,4% dla demencji i 4,4% dla choroby alzheimera80.
W 2023 roku, wśród UE4 i Wielkiej Brytanii, Niemcy miały najwyższą liczbę zdiagnozowanych przypadków choroby alzheimera, stanowiąc 30% wszystkich przypadków, następnie Francja (24%)81.
Azja i Pacyfik
W regionie Azji i Pacyfiku, Japonia wykazuje szczególnie wysokie wskaźniki choroby alzheimera. W 2023 roku w Japonii oszacowano łączną liczbę zdiagnozowanych przypadków choroby alzheimera na około 3,92 miliona82. W tym samym roku w Japonii odnotowano około 1,39 miliona zdiagnozowanych przypadków choroby alzheimera u mężczyzn i 2,53 miliona u kobiet, co odzwierciedla wyraźną różnicę płci w występowaniu choroby83.
W Japonii obserwuje się znaczący wzrost chorobowości choroby alzheimera. Standaryzowana względem wieku i płci chorobowość choroby alzheimera wzrosła z 1,1% w 1985 roku do 3,8% w 2005 roku (p-trend<0,001) i była 3,28-krotnie wyższa w 2005 roku niż w 1985 roku (p<0,001)84.
W 2012 roku przeprowadzono piąte przekrojowe badanie Hisayama, przy czym punktowa chorobowość demencji nadal rosła z 7,1% w 1998 roku do 12,5% w 2005 roku i do 17,9% w 2012 roku. Widoczny był również znaczący wzrost chorobowości choroby alzheimera (około dziewięciokrotny w ciągu 25 lat), zaczynając od 1,4% w 1985 roku, wzrastając do 1,8% w 1992 roku, 3,4% w 1998 roku, 6,1% w 2005 roku i 12,3% w 2012 roku85.
W Chinach, badania przekrojowe przeprowadzone w miejskich obszarach wykazały chorobowość choroby alzheimera u osób w wieku 65+ lat na poziomie 3,5%, a nawet wyższą (4,8%) po korekcie post-hoc dotyczącej błędów negatywnego badania przesiewowego, co jest generalnie porównywalne z danymi z krajów zachodnich86.
Kraje rozwijające się
Systematyczny przegląd oszacował, że ogólna chorobowość choroby alzheimera w krajach rozwijających się wynosiła 3,4% (95% CI, 1,6% – 5,0%)87. Chorobowość demencji (kryteria DSM-IV) u osób w wieku 65+ lat w siedmiu krajach rozwijających się wahała się znacznie od mniej niż 0,5% do ponad 6%, co jest znacznie niższe niż w krajach rozwiniętych88.
Podobne wskaźniki chorobowości demencji były również raportowane w populacjach miejskich krajów Ameryki Łacińskiej, takich jak Hawana na Kubie (6,4%) i São Paulo w Brazylii (5,1%)89.
Przewiduje się, że najszybszy wzrost liczby osób z demencją nastąpi w krajach o niskim i średnim dochodzie. Tempo wzrostu liczby przypadków demencji nie jest jednolite na całym świecie; liczby w krajach rozwiniętych mają wzrosnąć o 100% między 2001 a 2040 rokiem, ale wzrosnąć o ponad 300% w Indiach, Chinach i innych krajach Azji Południowej i Zachodniego Pacyfiku90.
| Region | Chorobowość choroby alzheimera | Prognozy |
|---|---|---|
| Świat | 51,6 miliona (2019) | 139 milionów (2050) |
| USA | 6,9 miliona (2024) | 12,7-14 milionów (2050) |
| Europa | 8 milionów | 14 milionów (2050) |
| Japonia | 3,92 miliona (2023) | Wzrost w związku ze starzeniem się populacji |
| Chiny | 3,5-4,8% u osób 65+ | Szybki wzrost >300% (2001-2040) |
Wnioski i przyszłe kierunki badań
Choroba alzheimera stanowi ogromne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Jej rosnące rozpowszechnienie, związane ze starzeniem się populacji, wymaga kompleksowych strategii zarówno w zakresie profilaktyki, jak i leczenia. Epidemiologia choroby alzheimera dostarcza cennych informacji na temat jej występowania, dystrybucji i czynników ryzyka, co jest kluczowe dla planowania interwencji zdrowia publicznego91.
Potrzebne są więcej badań, aby w pełni zrozumieć spektrum choroby od preklinicznej choroby alzheimera do demencji klinicznej92. Ponadto, ważne jest, aby przyszłe badania koncentrowały się na osobach z wysokim ryzykiem choroby alzheimera lub w prodromalnym stadium choroby, wśród których codzienne profilaktyki i interwencje neuroprotekcyjne mogą wywierać większy korzystny wpływ93.
Interwencje wielodomenowe w społeczności w celu określenia, w jakim stopniu strategie profilaktyczne ukierunkowane na optymalną kontrolę wielu czynników i zaburzeń naczyniowych, a także utrzymanie aktywnego stylu życia, są skuteczne przeciwko demencji i chorobie alzheimera, są uzasadnione94.
Strategie ograniczania globalnego obciążenia chorobą alzheimera powinny obejmować:
- Poprawę świadomości i edukacji społeczeństwa na temat czynników ryzyka i wczesnych objawów choroby alzheimera95
- Wdrażanie programów profilaktycznych ukierunkowanych na modyfikowalne czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie, cukrzyca i otyłość96
- Rozwijanie systemów wczesnego wykrywania i diagnostyki, w tym wykorzystanie biomarkerów97
- Inwestowanie w badania nad nowymi metodami leczenia modyfikującymi przebieg choroby98
- Budowanie zdolności systemów opieki zdrowotnej do zaspokajania potrzeb rosnącej populacji osób z demencją99
Zrozumienie epidemiologii choroby alzheimera jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii zdrowia publicznego. Przyszłe badania powinny koncentrować się na lepszym zrozumieniu różnic regionalnych, identyfikacji nowych czynników ryzyka i czynników ochronnych oraz opracowaniu skutecznych interwencji, które mogą zmniejszyć globalne obciążenie tą chorobą.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.