test Tzancka
Test Tzancka to diagnostyczna metoda cytologiczna stosowana głównie w dermatologii do szybkiego wykrywania infekcji wirusami z grupy Herpes, w szczególności wirusa opryszczki pospolitej (HSV) oraz wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV).
Procedura polega na pobraniu materiału z dna świeżej zmiany pęcherzowej, rozprowadzeniu go na szkiełku mikroskopowym, zabarwieniu (najczęściej metodą Giemsy lub Wrighta) i obserwacji pod mikroskopem. Charakterystycznym objawem pozytywnego wyniku jest obecność wielojądrowych komórek olbrzymich oraz ciałek wtrętowych wewnątrz jąder komórkowych.
Test Tzancka cechuje się szybkością wykonania (wynik dostępny w ciągu 1-2 godzin) i niskim kosztem, jednak jego czułość jest ograniczona (60-70%) w porównaniu do nowoczesnych metod diagnostycznych jak PCR czy immunofluorescencja bezpośrednia. Ze względu na tę ograniczoną czułość, test jest stopniowo wypierany przez bardziej precyzyjne metody molekularne, szczególnie w krajach rozwiniętych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ramsaya hunta – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Ramsaya Hunta to neuropatia obwodowa nerwu twarzowego wywołana reaktywacją wirusa varicella-zoster (VZV) w zwoju kolanka nerwu twarzowego, stanowiąca około 7% przypadków porażenia nerwu VII. Klasyczna triada objawów obejmuje jednostronne porażenie nerwu twarzowego, silny ból ucha oraz pęcherzykową wysypkę w okolicy ucha i przewodu słuchowego, choć objawy te mogą nie występować jednocześnie, co utrudnia diagnostykę. Rozpoznanie opiera się na badaniu klinicznym, w tym ocenie funkcji nerwu twarzowego (np. skala House-Brackmanna) oraz wywiadzie, a w niektórych przypadkach na badaniach laboratoryjnych (PCR, test immunofluorescencyjny, test Tzancka, serologia) i obrazowych (MRI z kontrastem wykazujące wzmocnienie segmentów nerwu twarzowego). Badania elektrofizjologiczne (elektroneurografia, elektromiografia) oraz audiometria i elektronystagmografia dostarczają dodatkowych informacji prognostycznych i diagnostycznych. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić porażenie Bella, nerwiaka osłonkowego nerwu słuchowego, neuralgię nerwu trójdzielnego, udar mózgu, chorobę Lyme’a, stwardnienie rozsiane oraz inne schorzenia neurologiczne i zapalne.
audiometria, badanie serologiczne, bezpośredni test immunofluorescencyjny, choroba Lyme’a, elektromiografia, elektroneurografia, elektronystagmografia, herpes zoster oticus, neuralgia nerwu trójdzielnego, neuralgia popółpaścowa, odruch mrugania, porażenie Bella, porażenie nerwu twarzowego, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, skala House-Brackmanna, stwardnienie rozsiane, test Tzancka, wirus varicella zoster, wysypka pęcherzykowa, zapalenie mózgu, zapalenie naczyń, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie rdzenia, zapalenie wyrostka sutkowatego, zespół Ramsaya Hunta, zespół Tolosa-Hunta, zwój kolanka nerwu twarzowego - Leksykon chorób i schorzeń
Herpetyczne białaczki palców – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Herpetyczne białaczki palców (herpetic whitlow) to bolesne zakażenie wywołane przez wirus opryszczki pospolitej (HSV), charakteryzujące się samoograniczającym się przebiegiem trwającym zwykle 2-4 tygodnie. Objawy bólowe ustępują około 14 dnia, a zmiany skórne goją się w kolejnych dniach. Wczesne wdrożenie terapii przeciwwirusowej, najlepiej w ciągu pierwszych 48 godzin od pojawienia się objawów, może skrócić czas trwania choroby nawet o 4 dni, zapobiec rozsiewowi wirusa oraz zmniejszyć ryzyko nawrotów, które występują u 30-50% pacjentów. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym, jednak w wątpliwych przypadkach pomocne są test Tzancka, hodowla wirusa lub PCR płynu z pęcherzyka.
badanie PCR, blizna, drętwienie, epizod choroby, herpetyczna białaczka palców, hodowla wirusa, immunosupresja, latencja wirusa, leczenie przeciwwirusowe, nadwrażliwość, nawrót choroby, obniżona odporność, terapia przeciwwirusowa, terapia supresyjna, test Tzancka, układ nerwowy, wirus opryszczki, wirus opryszczki pospolitej, zakażenie pierwotne - Leksykon chorób i schorzeń
Wrzody opryszczkowe – Diagnostyka i diagnoza
Wrzody opryszczkowe, wywołane przez wirus HSV-1, diagnozuje się głównie na podstawie obrazu klinicznego, uwzględniając lokalizację zmian (wargi, broda, skrzydełka nosa), stadium rozwoju (mrowienie, pęcherzyki, strupy) oraz objawy towarzyszące (ból, świąd). W przypadkach atypowych, pierwszego epizodu lub u pacjentów z immunosupresją, wskazane są badania laboratoryjne, takie jak PCR (złoty standard diagnostyki HSV), posiew wirusologiczny (czułość ok. 50% w ciągu 24-48h od pojawienia się pęcherzyka), test immunofluorescencyjny (DFA) oraz test Tzancka (czułość 40-77%, brak typowania HSV). Badania serologiczne (IgG, IgM) mają ograniczone zastosowanie i nie są zalecane rutynowo, służąc głównie do oceny statusu serologicznego w specyficznych sytuacjach klinicznych.
acyklowir, aftowe zapalenie jamy ustnej, atopowe zapalenie skóry, badanie serologiczne, docosanol, famcyklowir, HSV-1, liszajec zakaźny, objawy prodromalne, obraz kliniczny, opryszczka wargowa, PCR, pencyklowir, półpasiec, posiew wirusologiczny, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, terapia supresyjna, test immunofluorescencyjny, test Tzancka, walacyklowir, wirus opryszczki pospolitej, wrzód opryszczkowy, zakażenie bakteryjne, zapalenie dziąseł i jamy ustnej, zapalenie kącików ust, zapalenie rogówki - Leksykon chorób i schorzeń
Ospa wietrzna – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka ospy wietrznej (Varicella) opiera się tradycyjnie na charakterystycznym obrazie klinicznym, zwłaszcza grudkowo-pęcherzykowej wysypce, jednak w dobie powszechnych szczepień jej wiarygodność maleje. U pacjentów zaszczepionych wysypka może mieć nietypowy przebieg, co utrudnia rozpoznanie. Badania laboratoryjne, zwłaszcza PCR, są obecnie metodą z wyboru, cechującą się najwyższą czułością i swoistością, szczególnie w przypadkach nietypowych, ciężkich, czy u osób z grup ryzyka. Materiałem diagnostycznym preferowanym do PCR są strupy, płyn z pęcherzyków lub komórki z podstawy zmian skórnych. Testy serologiczne (IgM i IgG) mają ograniczoną użyteczność i powinny być stosowane głównie do oceny statusu immunologicznego lub gdy próbki do PCR nie są dostępne. Warto podkreślić, że spośród 208 pacjentów z klinicznym rozpoznaniem ospy, tylko 45% miało potwierdzenie laboratoryjne, a wykrycie VZV było o 66% niższe u osób zaszczepionych.
amniocenteza, badanie serologiczne, bezpośredni test immunofluorescencyjny, choroba riketsyjna, gorączka plamista Gór Skalistych, hodowla wirusa, limfadenopatia, małogłowie, małpia ospa, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn pęcherzykowy, poszerzenie komór mózgowych, przeciwciało IgG, przeciwciało IgM, przełamanie odporności poszczepiennej, reakcja łańcuchowa polimerazy, test Tzancka, wirus Coxsackie, wirus opryszczki pospolitej, wirus varicella zoster, wysypka grudkowo-pęcherzykowa, wysypka pęcherzykowa, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego, zapalenie naczyń leukocytoklastyczne, zespół płodowej ospy wietrznej, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Herpetyczne białaczki palców – Zapobieganie i profilaktyka
Herpetyczne białaczki palców to bolesne zakażenie wywołane przez wirusa opryszczki (HSV), najczęściej lokalizujące się na opuszkach palców. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym oraz teście Tzancka, szczególnie przydatnym u dzieci. Leczenie obejmuje stosowanie leków przeciwwirusowych takich jak acyklowir, famcyklowir lub walacyklowir, a także odpowiednią pielęgnację zmian (mycie wodą dwa razy dziennie, unikanie nadtlenku wodoru i alkoholu, stosowanie wazeliny i opatrunków nieprzylegających). Profilaktyka obejmuje higienę rąk, unikanie kontaktu z osobami z aktywną opryszczką, stosowanie rękawiczek ochronnych w środowisku medycznym oraz edukację pacjentów o ryzyku przenoszenia wirusa i objawach prodromalnych. Nawrót choroby występuje u 30-50% pacjentów, a profilaktyka nawrotów może obejmować długoterminowe stosowanie doustnych leków przeciwwirusowych, np. acyklowiru w dawce 800 mg dwa razy dziennie lub walacyklowiru codziennie.
acyklowir, bezpieczny seks, dermatolog, egzema, famcyklowir, herpetyczny białaczek palców, leczenie przeciwwirusowe, lek przeciwwirusowy, nawrót choroby, nowotwór szpiku kostnego, objawy prodromalne, obrzęk, opryszczka wargowa, osłabiony układ odpornościowy, pęcherz skórny, specjalista chorób zakaźnych, środki ostrożności, test Tzancka, uraz, walacyklowir, wczesna diagnostyka, wiremia, wirus opryszczki, zaczerwienienie skóry, zakażenie bakteryjne, zmiany opryszczkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Herpetyczne białaczki palców – Diagnostyka i diagnoza
Herpetyczne białaczki palców (herpetic whitlow) to bolesna infekcja wirusowa skóry wokół paznokcia, wywołana przez wirus opryszczki pospolitej (HSV) typu 1 lub 2. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym, obejmującym obrzęk, ból, pęcherzyki na rumieniowej podstawie oraz objawy ogólne, takie jak podwyższona temperatura. W przypadkach niejednoznacznych stosuje się badania laboratoryjne: posiew wirusologiczny (złoty standard), test PCR (wysoka czułość i typowanie HSV), test Tzancka (czułość ok. 70%, wysoka swoistość) oraz bezpośredni test immunofluorescencyjny (DFA). Diagnostyka serologiczna obejmuje wykrywanie przeciwciał IgM (ostre zakażenie) i IgG (przebyte zakażenie). Różnicowanie obejmuje zanokcicę bakteryjną, zastrzał, inne zakażenia wirusowe i kandydozę. Nacięcie chirurgiczne jest przeciwwskazane, gdyż może prowadzić do rozszerzenia infekcji i powikłań.
acyklowir, antybiotyk, famcyklowir, forma latentna, gorączka, HSV, kandydoza, leczenie profilaktyczne, leki przeciwbólowe, leki przeciwwirusowe, nacięcie chirurgiczne, obrzęk, parestezje, paronychia, pęcherzyki, pęcherzyki skórne, posiew wirusologiczny, powikłania, powikłania jatrogenne, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, reakcja łańcuchowa polimerazy, rumień, test immunofluorescencyjny, test PCR, test Tzancka, walacyklowir, wirus HIV, wirus opryszczki pospolitej, wtórne zakażenie bakteryjne, wysięk, zaczerwienienie skóry, zastrzał, złe samopoczucie - Leksykon chorób i schorzeń
Opryszczkowe zapalenie oka – Epidemiologia
Opryszczkowe zapalenie oka, wywołane przez wirusa Herpes Simplex (HSV), stanowi istotne wyzwanie kliniczne i epidemiologiczne, będąc jedną z głównych przyczyn zakaźnej ślepoty rogówkowej, szczególnie w krajach rozwiniętych. Globalna zapadalność na opryszczkowe zapalenie rogówki wynosi około 1,5-1,7 miliona przypadków rocznie, z roczną zapadalnością na wszystkie typy zapalenia rogówki HSV na poziomie 24,0 przypadków na 100 000 osobolat (95% CI 14,0-41,0). W USA obserwuje się wzrost zapadalności z 8,4 do 11,8 przypadków na 100 000 osób rocznie w okresie 1950-2007, a około 58 000 nowych lub nawrotowych przypadków diagnozuje się corocznie. Seroprewalencja HSV-1 w populacji amerykańskiej wynosi 47,8%, a HSV-2 11,9%, z tendencją spadkową seroprewalencji HSV-1 o około 14% w ciągu ostatnich 30 lat. Czynniki wpływające na epidemiologię to wiek, status społeczno-ekonomiczny, region geograficzny oraz płeć, przy czym nawroty choroby występują u 27% pacjentów w ciągu pierwszego roku i u ponad 60% w ciągu 20 lat, co znacząco zwiększa ryzyko uszkodzenia rogówki, zwłaszcza w postaci stromalnej (HSK).
badanie kohortowe, bezpośredni test immunofluorescencyjny, HSK, HSV, opryszczka narządów płciowych, opryszczka oczna, opryszczka wargowa, opryszczkowe zapalenie oka, opryszczkowe zapalenie rogówki, PCR, płyn mózgowo-rdzeniowy, reakcja łańcuchowa polimerazy, seropozytywność HSV-2, seroprewalencja HSV-1, ślepota rogówkowa, test immunoenzymatyczny, test Tzancka, upośledzenie wzroku, wirus opryszczki pospolitej, wymaz spojówkowy, zakażenie noworodkowe, zakażenie rozsiane, zapalenie rogówki - Leksykon chorób i schorzeń
Wrzody opryszczkowe – Epidemiologia
Wrzody opryszczkowe wywołane przez HSV-1 stanowią jedną z najpowszechniejszych infekcji wirusowych globalnie, z seroprewalencją sięgającą 64-67% populacji poniżej 50 roku życia, co odpowiada 3,7-3,8 miliarda osób. Epidemiologia wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne: najwyższe wskaźniki odnotowuje się w Afryce (87%), a najniższe w Amerykach (40-50%). W USA seroprewalencja HSV-1 wynosi 47,8-57%, a w Europie co najmniej 50%. Nawracająca opryszczka wargowa (RHL) dotyka około jednej trzeciej populacji w USA, z zapadalnością około 1,6 na 1000 pacjentów rocznie. W ostatnich latach obserwuje się przesunięcie epidemiologiczne w krajach rozwiniętych, gdzie zmniejsza się liczba zakażeń jamy ustnej w dzieciństwie, a rośnie liczba zakażeń narządów płciowych HSV-1 u dorosłych, co powoduje, że HSV-1 staje się główną przyczyną pierwszego epizodu opryszczki narządów płciowych, wyprzedzając HSV-2. Transmisja wirusa odbywa się głównie przez kontakt z wydzielinami jamy ustnej lub narządów płciowych, a wirus może być wydzielany nawet do 7 tygodni po ustąpieniu objawów.
bezobjawowe wydzielanie wirusa, choroba wrzodowa narządów płciowych, dyskomfort, hodowla wirusowa, immunosupresja, neutropenia, opryszczka narządów płciowych, opryszczka noworodkowa, opryszczka wargowa, płyn mózgowo-rdzeniowy, przeszczep szpiku kostnego, seroprewalencja HSV-1, stadium prodromalne, terapia antyretrowirusowa, test immunoenzymatyczny, test immunofluorescencyjny, test Tzancka, walacyklowir, wirus opryszczki pospolitej typu 1, zakażenie HSV, zapalenie mózgu, zapalenie odbytnicy, zapalenie płuc, zapalenie wątroby, zespół rekonstytucji immunologicznej, zwój czuciowy - Leksykon chorób i schorzeń
Herpetyczne białaczki palców – Epidemiologia
Herpetyczne białaczki palców (Herpetic whitlow) to wirusowa infekcja dystalnego paliczka palca wywołana przez HSV-1 (60% przypadków) lub HSV-2 (40%). Charakteryzuje się bólem, obrzękiem, zaczerwienieniem i tworzeniem nieprzepuszczalnych pęcherzyków, bez ropienia, co odróżnia ją od bakteryjnych zakażeń palców. Częstość występowania wynosi 2,4-5,0/100 000 osób rocznie, z dwumodalnym rozkładem wieku: dzieci poniżej 10 lat (zwłaszcza <2 lat) oraz dorośli 20-30 lat, z przewagą zachorowań u kobiet (2,3:1). Grupy podwyższonego ryzyka to dzieci ssące palce, pracownicy ochrony zdrowia (zwłaszcza stomatolodzy, pielęgniarki), osoby z obniżoną odpornością, sportowcy oraz młodzi dorośli z ekspozycją na opryszczkę narządów płciowych. Zakażenie następuje przez uszkodzony naskórek, drogą bezpośredniej inokulacji, autoinokulacji lub reaktywacji latentnego wirusa.
autoinokulacja, badanie serologiczne, dysfagia, herpetyczna białaczka palców, HSV-1, HSV-2, izolacja wirusa, lek przeciwwirusowy, opryszczka narządów płciowych, opryszczka wargowa, reaktywacja wirusa, test PCR, test Tzancka, wirus opryszczki pospolitej, wtórne zakażenie bakteryjne, zakażenie HSV, zakażenie oka, zakażenie szpitalne, zanokcica, zapalenie jamy ustnej, zastrzał - Leksykon chorób i schorzeń
Półpasiec – Diagnostyka i diagnoza
Półpasiec (herpes zoster) jest wynikiem reaktywacji wirusa varicella-zoster (VZV) i charakteryzuje się jednostronną, pasmowatą wysypką ograniczoną do jednego dermatomu, z pęcherzykami w różnych stadiach rozwoju oraz towarzyszącym bólem, pieczeniem lub mrowieniem. Diagnoza opiera się głównie na obrazie klinicznym, jednak w przypadkach atypowych, u pacjentów z obniżoną odpornością lub przy podejrzeniu powikłań, zaleca się potwierdzenie PCR wykrywającym DNA VZV w próbkach z pęcherzyków, co cechuje się wysoką czułością i specyficznością. Testy serologiczne (IgM i IgG) są pomocne, zwłaszcza gdy wysypka jest już zagojona lub nie można wykonać PCR. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. opryszczkę pospolitą, liszajec zakaźny oraz reakcje alergiczne.
acyklowir, bezpośrednie badanie immunofluorescencyjne, ból neuropatyczny, dermatom, DNA wirusa, famcyklowir, herpes zoster ophthalmicus, hodowla wirusa, kandydoza, konsultacja okulistyczna, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, leczenie przeciwwirusowe, liszajec zakaźny, neuralgia popółpaścowa, objawy grypopodobne, opryszczka pospolita, owrzodzenie rogówki, pęcherzyk wypełniony płynem, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przeciwciała przeciwwirusowe, reakcja łańcuchowa polimerazy, szczepionka przeciwko półpaścowi, terapia przeciwwirusowa, test Tzancka, walacyklowir, wielojądrowa komórka olbrzymia, wirus varicella zoster, zapalenie skóry, zespół Ramsaya Hunta, zoster sine herpete - Leksykon chorób i schorzeń
Opryszczka narządów płciowych – Diagnostyka i diagnoza
Opryszczka narządów płciowych, wywoływana przez HSV-1 lub HSV-2, wymaga potwierdzenia diagnostycznego metodami laboratoryjnymi, gdyż objawy kliniczne są często niespecyficzne lub nieobecne. Złotym standardem diagnostyki jest PCR, charakteryzujący się czułością 98-100% i wysoką swoistością, umożliwiający wykrycie DNA wirusa w próbkach ze zmian skórnych oraz różnicowanie typów HSV. Alternatywnie stosuje się hodowlę wirusową (czułość ok. 50%, wyższa w pierwotnych zakażeniach do 80%), badania immunofluorescencyjne oraz testy serologiczne wykrywające przeciwciała IgG swoiste typowo dla gG1 (HSV-1) i gG2 (HSV-2). Testy serologiczne mają ograniczenia, m.in. opóźnioną serokonwersję (3-12 tygodni) i brak możliwości określenia aktywności zakażenia, dlatego ich stosowanie zaleca się w określonych sytuacjach klinicznych, np. u osób bez aktywnych zmian lub w diagnostyce różnicowej.
amplifikacja izotermiczna, badanie immunofluorescencyjne, bezobjawowe wydalanie wirusa, hodowla wirusowa, HSV-1, HSV-2, lymphogranuloma venereum, mikroskopia elektronowa, multipleksowy PCR, opryszczka narządów płciowych, owrzodzenie, PCR, półpasiec, real-time PCR, sekwencjonowanie nowej generacji, test ELISA, test serologiczny, test Tzancka, transmisja wertykalna, Western blot, wirus opryszczki pospolitej, wirus varicella zoster, wrzód miękki, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie pierwotne, zapalenie skóry kontaktowe, ziarniniak pachwinowy, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw ospie wietrznej – Diagnostyka i diagnoza
Szczepionka przeciw ospie wietrznej (varicella-zoster) jest kluczowym elementem profilaktyki tej wysoce zakaźnej choroby, zapewniając skuteczność powyżej 90% i znacząco redukującą liczbę przypadków, hospitalizacji oraz zgonów o około 97%. Diagnostyka laboratoryjna, zwłaszcza metoda PCR, stanowi złoty standard w potwierdzaniu aktywnego zakażenia VZV, wykazując najwyższą czułość i swoistość, a także umożliwia rozróżnienie między szczepem dzikim a szczepem szczepionkowym (Oka/Merck). Testy serologiczne IgG służą do oceny statusu immunologicznego pacjenta przed szczepieniem, jednak ich czułość i swoistość są zróżnicowane, a obecnie brak jest testów komercyjnych wystarczająco wiarygodnych do wykrywania serokonwersji po szczepionce. Diagnostyka jest szczególnie istotna w przypadku przełamania odporności poszczepiennej (breakthrough varicella), gdzie objawy są łagodniejsze i nietypowe, co utrudnia rozpoznanie kliniczne i wymaga potwierdzenia PCR z odpowiednich próbek (strupy, płyn pęcherzykowy). Ponadto, badania laboratoryjne są zalecane w potwierdzaniu ognisk epidemicznych, ciężkich przypadków oraz w ocenie podatności na zakażenie, zwłaszcza u kobiet w wieku rozrodczym, pracowników służby zdrowia i osób z obniżoną odpornością.
amniocenteza, badanie ultrasonograficzne, bezpośredni test immunofluorescencyjny, genotypowanie, hodowla wirusa, immunizacja, immunoglobulina przeciwwirusowa, niedobór odporności humoralnej, ognisko epidemiczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn pęcherzykowy, półpasiec, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przełamanie odporności poszczepiennej, reakcja łańcuchowa polimerazy, serokonwersja, szczep szczepionkowy, szczepionka przeciw ospie wietrznej, test serologiczny, test Tzancka, wirus varicella zoster, wysypka ospowa, zespół płodowej ospy wietrznej, zmiany skórne