transmisja wertykalna
Transmisja wertykalna (pionowa) to proces przekazywania czynników patogennych lub materiału genetycznego z rodzica na potomstwo. W medycynie termin ten odnosi się najczęściej do przenoszenia infekcji lub chorób dziedzicznych z matki na dziecko podczas ciąży, porodu lub karmienia piersią.
Ten typ transmisji może dotyczyć wielu patogenów, w tym wirusów (np. HIV, HBV, CMV), bakterii (np. Treponema pallidum wywołujący kiłę), pasożytów (np. Toxoplasma gondii) oraz chorób genetycznych. Zakażenie może nastąpić drogą przezłożyskową (in utero), podczas porodu poprzez kontakt z krwią lub wydzielinami matki, lub po urodzeniu przez mleko matki.
Znajomość mechanizmów transmisji wertykalnej ma kluczowe znaczenie w profilaktyce, gdyż pozwala wdrożyć odpowiednie działania zapobiegawcze, takie jak szczepienia, leczenie przeciwwirusowe w czasie ciąży, cięcie cesarskie w przypadku niektórych infekcji czy wczesną diagnostykę prenatalną. Przykładowo, ryzyko przeniesienia HIV z matki na dziecko można znacząco zredukować poprzez stosowanie terapii antyretrowirusowej w okresie ciąży i porodu.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wirus hiv i aids – Objawy
Zakażenie wirusem HIV przebiega w trzech stadiach: ostrym zakażeniu (2-4 tygodnie po ekspozycji), przewlekłym zakażeniu (latencja kliniczna trwająca średnio 8-10 lat) oraz AIDS, definiowanym jako spadek liczby limfocytów CD4 poniżej 200 komórek/mm³ lub wystąpienie zakażeń oportunistycznych bądź nowotworów związanych z HIV. Ostre zakażenie charakteryzuje się objawami grypopodobnymi u 40-90% pacjentów, m.in. gorączką (75%), zmęczeniem (68%), wysypką (48%) i powiększeniem węzłów chłonnych (39%). W okresie przewlekłym wirus namnaża się na niskim poziomie, często bezobjawowo, ale dochodzi do stopniowego spadku CD4. W stadium AIDS pojawiają się poważne objawy kliniczne, takie jak szybka utrata masy ciała, nawracające gorączki, przewlekła biegunka, zakażenia oportunistyczne (np. Pneumocystis jirovecii, CMV, kandydoza) oraz nowotwory (mięsak Kaposiego, chłoniaki). Bez leczenia progresja do AIDS następuje zwykle w ciągu 8-10 lat, a średni czas przeżycia w stadium AIDS wynosi około 3 lat, skracając się do roku przy ciężkich infekcjach oportunistycznych.
AIDS, ART, chłoniak Burkitta, demencja, dysfagia, gruźlica, hipogonadyzm wtórny, infekcje oportunistyczne, kandydoza jamy ustnej, komórki CD4, kryptosporydioza, leukoplakia włochata, limfocyty CD4, limfocyty T pomocnicze, łojotokowe zapalenie skóry, mięsak Kaposiego, osteoporoza, ostre zakażenie HIV, owrzodzenia jamy ustnej, pleśniawki, Pneumocystis jirovecii, półpasiec, poty nocne, powiększone węzły chłonne, przewlekłe zakażenie HIV, terapia antyretrowirusowa, toksoplazmoza, transmisja wertykalna, układ odpornościowy, wiremia, wirus cytomegalii, wirus HIV, wysypka skórna, zapalenie płuc, zapalenie siatkówki, zespół nabytego niedoboru odporności - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Retrovir 10 mg/ml
Zydowudyna (Retrovir) wykazuje zróżnicowany potencjał mutagenny i genotoksyczny w badaniach przedklinicznych. Test Amesa nie wykazał mutagenności, jednak badania na komórkach chłoniaka myszy oraz transformacji komórek in vitro wskazały na słabe właściwości mutagenne. Uszkodzenia chromosomów obserwowano w limfocytach ludzkich in vitro oraz w testach jąderkowych u myszy i szczurów po wielokrotnym podawaniu doustnym, choć badania cytogenetyczne na szczurach nie potwierdziły tych efektów in vivo. U pacjentów z AIDS leczonych zydowudyną stwierdzono zwiększoną częstość pęknięć chromosomów. Ponadto, zydowudyna przenika przez łożysko i włącza się do DNA leukocytów noworodków, co potwierdzono w badaniach na modelach małpich, gdzie skojarzenie z lamiwudyną zwiększało włączanie analogów nukleozydów do DNA oraz skracanie telomerów, choć kliniczne znaczenie tych obserwacji pozostaje niejasne.
badanie cytogenetyczne, badanie karcinogenności, chłoniak myszy, genotoksyczność, limfocyt krwi obwodowej, limfocyty ludzkie, nowotwór nabłonkowy pochwy, nowotwór płuc, pęknięcie chromosomu, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, profilaktyka transmisji wertykalnej, przenikanie przezłożyskowe, skrócenie telomeru, test Amesa, test jąderkowy, transmisja wertykalna, transmisja wertykalna HIV, uszkodzenie chromosomu, zakażenie HIV-1 - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja parwowirusowa – Epidemiologia
Parwowirus B19 jest powszechnie występującym patogenem, szczególnie u dzieci w wieku szkolnym, z seroprewalencją przeciwciał IgG wynoszącą od 2% do 10% u dzieci poniżej 5 lat, 40-60% u dorosłych powyżej 20 roku życia oraz ponad 85% u osób powyżej 70 lat. Metaanalizy obejmujące 93 636 dawców krwi z 17 krajów wykazały obecność IgG u 50,1% (95% CI 43,1-57,1%) oraz IgM u 2,2% (95% CI 1,3-3,7%). Epidemiologia parwowirusa B19 charakteryzuje się sezonowością z wyższą zachorowalnością w późnej zimie, wiośnie i wczesnym lecie, a epidemie pojawiają się co 3-4 lata. W ostatnich latach, zwłaszcza podczas pandemii COVID-19, obserwowano znaczący spadek częstości zakażeń, jednak od 2023 roku nastąpił wzrost aktywności wirusa, co potwierdzają dane CDC z USA oraz raporty z Europy i Turcji, gdzie zapadalność w 2024 roku osiągnęła 15,24/100 000 mieszkańców, a wskaźnik śmiertelności wyniósł 0,0184%.
biorca przeszczepu, ciąża, droga kropelkowa, immunosupresja, nadzór epidemiologiczny, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, obrzęk płodu, ognisko epidemiczne, pancytopenia, produkty krwiopochodne, przełom aplastyczny, rumień zakaźny, seropozytywność, talasemia, transfuzja wewnątrzmaciczna, transmisja wertykalna, transmisja wirusa, wydzielina z dróg oddechowych, zakażenie parwowirusem B19 - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja parwowirusowa – Etiologia i przyczyny
Parwowirus B19 (B19V), należący do rodziny Parvoviridae, jest małym, nieotoczkowym wirusem DNA o tropizmie do prekursorów erytroidalnych w szpiku kostnym, co prowadzi do zahamowania erytropoezy. Zakażenie rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową przez wydzieliny dróg oddechowych, ale także przez transfuzje krwi, produkty krwiopochodne oraz wertykalnie z matki na płód. Wirus występuje w trzech genotypach o zróżnicowanym geograficznym rozkładzie. U osób z prawidłowym układem hematopoetycznym infekcja przebiega zwykle łagodnie lub bezobjawowo, manifestując się u dzieci jako rumień zakaźny, a u dorosłych jako zapalenie wielostawowe. Wysypka jest wynikiem odpowiedzi immunologicznej, a nie bezpośredniego działania wirusa. Wysoka zakaźność i możliwość transmisji przedobjawowej utrudniają kontrolę rozprzestrzeniania się wirusa.
anemia sierpowata, antygen P, aplazja czerwonokrwinkowa, Canine Parvovirus, genotyp wirusa, globozyd, hemoglobinopatia, hydrops fetalis, immunoglobulina dożylna, infekcja parwowirusowa, kłębuszkowe zapalenie nerek, niedokrwistość hemolityczna, objawy grypopodobne, obrzęk płodu, ostry zespół płucny, Parvoviridae, parwowirus B19, piąta choroba, przeciwciała IgM, przełom aplastyczny, reumatoidalne zapalenie stawów, rumień zakaźny, szpik kostny, talasemia, transmisja kropelkowa, transmisja wertykalna, tropizm komórkowy, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wrodzona sferocytoza, zahamowanie erytropoezy, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie wielostawowe - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba koronawirusowa 2019 (covid-19) – Etiologia i przyczyny
COVID-19 jest chorobą zakaźną wywołaną przez betakoronawirusa SARS-CoV-2, który wykazuje 96,2% identyczności genomu z koronawirusem nietoperzy RaTG13. Wirus ten przyłącza się do receptorów ACE2 obecnych w górnych i dolnych drogach oddechowych oraz w wielu innych narządach, co tłumaczy szerokie spektrum kliniczne choroby, obejmujące układ oddechowy, sercowo-naczyniowy, nerwowy, moczowy i pokarmowy. Transmisja SARS-CoV-2 odbywa się głównie drogą kropelkową, a kluczowymi czynnikami ryzyka są bliski kontakt i słaba wentylacja. Patofizjologia COVID-19 wiąże się z infekcją komórek gospodarza, indukcją burzy cytokinowej oraz dysregulacją układu renina-angiotensyna, co może prowadzić do hipokaliemii i powikłań wielonarządowych.
betakoronawirus, białko kolca, białko S, burza cytokinowa, choroba koronawirusowa, fomity, hipokaliemia, immunopatogeneza, koronawirus, niewydolność oddechowa, objawy żołądkowo-jelitowe, pandemia, powikłanie nerkowe, powikłanie sercowo-naczyniowe, receptor ACE2, SARS, SARS-CoV-2, transmembranowa proteaza serynowa, transmisja fekalno-oralna, transmisja przezłożyskowa, transmisja wertykalna, układ renina-angiotensyna, utrata smaku i węchu, wariant Alfa, wariant Delta, wariant Omikron, wirus RNA, zapalenie płuc, zespół ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcje przenoszone drogą płciową – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Infekcje przenoszone drogą płciową (STI) stanowią poważne wyzwanie zdrowotne, z ponad milionem nowych przypadków dziennie w populacji 15-49 lat, z dominującym przebiegiem bezobjawowym. Nieleczone STI zwiększają ryzyko zakażenia HIV, powodują powikłania okołoporodowe, nowotwory (np. HPV i rak szyjki macicy), oporność na antybiotyki (szczególnie rzeżączka) oraz niepłodność. W 2023 roku w USA zgłoszono ponad 2,4 mln przypadków kiły, rzeżączki i chlamydii, z 1,0% wzrostem kiły i 6,8% wzrostem kiły u kobiet w wieku 15-44 lat. Wskaźniki AUC narzędzi predykcyjnych opartych na uczeniu maszynowym dla HIV, kiły, rzeżączki i chlamydii wynoszą odpowiednio 0,72, 0,75, 0,73 i 0,67, a modele takie jak MLP osiągają dokładność do 87,54% w populacji MSM. Wczesna diagnostyka i leczenie, w tym leczenie partnerów seksualnych, są kluczowe dla ograniczenia transmisji i reinfekcji.
antybiotykooporność, chlamydia, DALY, elektroniczna dokumentacja medyczna, infekcja przenoszona drogą płciową, kiła, kiła pierwotna i wtórna, kiła wrodzona, niepłodność, opryszczka, podejście syndromowe, PrEP, rak szyjki macicy, reinfekcja, rzeżączka, STI, sztuczna inteligencja, transmisja wertykalna, uczenie maszynowe, wczesna diagnostyka, zakażenie bezobjawowe, zakażenie HIV, zakażenie HPV, zapalenie spojówek noworodków - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu b – Zapobieganie i profilaktyka
Szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B) stanowi najskuteczniejszą metodę profilaktyki zakażenia HBV, zapewniającą długotrwałą ochronę przed ostrym i przewlekłym zakażeniem. Skuteczność szczepionki w zapobieganiu przewlekłemu zakażeniu wynosi 90-95%, a w profilaktyce raka wątrobowokomórkowego (HCC) około 70%. Zalecenia WHO i CDC obejmują szczepienie noworodków (pierwsza dawka w ciągu 24 godzin od urodzenia), dzieci, młodzieży oraz dorosłych do 59 roku życia, a także osób starszych z czynnikami ryzyka. Dostępne preparaty to m.in. Engerix-B i Recombivax HB (schemat 3 dawek: 0, 1, 6 miesięcy), Heplisav-B (2 dawki w odstępie miesiąca, skuteczność 90-100%) oraz szczepionki skojarzone jak Twinrix. Szczególne znaczenie ma profilaktyka poekspozycyjna, w tym podanie immunoglobuliny HBIG (0,5 ml u noworodków, 0,06 ml/kg u dorosłych) oraz szczepionki, zwłaszcza u niemowląt urodzonych przez matki HBsAg-dodatnie i osób narażonych na kontakt z krwią lub zakażonymi partnerami seksualnymi.
analogi nukleozydów, ekspozycja przezskórna, Engerix-B, entekawir, HBeAg, HBsAg, Heplisav-B, immunoglobulina przeciwko WZW B, immunosupresja, marskość wątroby, pacjent dializowany, piorunujące zapalenie wątroby, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przeciwwirusowa, przeciwciała anty-HBc, przeciwciała anty-HBs, przewlekłe zapalenie wątroby, rak wątrobowokomórkowy, rak wątroby, reaktywacja wirusa, Recombivax HB, rekonstytucja immunologiczna, szczepionka przeciwnowotworowa, szczepionka skojarzona, tenofowir, transmisja wertykalna, Twinrix, wirus zapalenia wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu B - Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (hpv) – Etiologia i przyczyny
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) jest jedną z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową, obejmującą ponad 150-200 typów wirusa DNA z rodziny Papillomaviridae. Typy HPV dzielą się na niskiego ryzyka (np. 6, 11) powodujące kłykciny kończyste oraz wysokiego ryzyka (szczególnie 16 i 18), które odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy i innych nowotworów narządów płciowych, odbytu oraz regionu głowy i szyi. Mechanizm onkogenezy opiera się na integracji genomu wirusa z DNA gospodarza oraz ekspresji onkogenów E6 i E7, które inaktywują supresory nowotworowe p53 i Rb, prowadząc do zaburzeń cyklu komórkowego i transformacji nowotworowej. Zakażenie przenosi się głównie przez kontakt skóra-skóra podczas aktywności seksualnej, a około 80% osób aktywnych seksualnie ulega zakażeniu HPV w ciągu życia, z czego 10-20% rozwija przetrwałą infekcję wysokiego ryzyka, predysponującą do nowotworzenia.
autoinokulacja, badanie cytologiczne, białka E6 i E7, białko retinoblastoma, dysplazja, forma episomalna, HPV niskiego ryzyka, HPV wysokiego ryzyka, integracja genomu, kapsyd wirusa, kłykciny kończyste, komórki podstawne nabłonka, mikrouszkodzenia skóry, nowotwory głowy i szyi, odpowiedź immunologiczna, Papillomaviridae, rak gardła, rak odbytu, rak pochwy, rak prącia, rak sromu, rak szyjki macicy, śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy, supresor nowotworowy, transformacja nowotworowa, transmisja wertykalna, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba chagasa – Epidemiologia
Choroba Chagasa, wywoływana przez Trypanosoma cruzi, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w Ameryce Łacińskiej, gdzie zakażonych jest około 6-8 milionów osób, a rocznie umiera około 50 000 pacjentów. Transmisja odbywa się głównie przez pluskwiaki triatomowe, ale także wertykalnie (około 15 000 przypadków rocznie w Ameryce Łacińskiej), drogą pokarmową oraz przez transfuzje krwi i przeszczepy narządów. W krajach endemicznych kontrola opiera się na zintegrowanej kontroli wektorów, badaniach przesiewowych dawców krwi oraz wczesnej diagnostyce i leczeniu. W USA szacuje się około 300 000 zakażonych, głównie imigrantów z krajów endemicznych, a choroba jest zgłaszana w 8 stanach. Nadzór epidemiologiczny i entomologiczny, w tym nowoczesne metody jak wykrywanie eDNA, są kluczowe dla monitorowania i kontroli choroby, zwłaszcza w obliczu migracji i zmian klimatycznych wpływających na rozprzestrzenianie się wektorów.
badanie serologiczne, choroba Chagasa, diagnoza, infekcja, insektycyd, kontrola wektorów, leczenie przeciwpasożytnicze, niewydolność serca, opieka kliniczna, ostry przypadek, powikłanie sercowe, powikłanie żołądkowo-jelitowe, przeszczep narządów, remisja, rhodnius prolixus, transfuzja krwi, transmisja pokarmowa, transmisja wektorowa, transmisja wertykalna, transmisja wrodzona, triatoma dimidiata, trypanosoma cruzi, trypanosomoza amerykańska, zaniedbana choroba tropikalna - Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Etiologia i przyczyny
Chlamydia trachomatis to Gram-ujemna, beztlenowa bakteria, będąca obligatoryjnym pasożytem wewnątrzkomórkowym, odpowiedzialna za najczęstsze na świecie infekcje przenoszone drogą płciową oraz jaglicę – główną przyczynę infekcyjnej ślepoty. Bakteria posiada unikalny cykl rozwojowy obejmujący zakaźne ciałka elementarne (EB) i metabolicznie aktywne ciałka siateczkowate (RB). Zakażenie rozpoczyna się adhezją EB do komórek gospodarza, następnie EB przekształcają się w RB, które namnażają się wewnątrzkomórkowo, a po replikacji ponownie transformują w EB, uwalniane do infekcji kolejnych komórek. C. trachomatis dzieli się na 18 serowarów, z których A-C wywołują jaglicę, D-K zakażenia dróg płciowych, a L1-L3 powodują inwazyjny lymphogranuloma venereum (LGV). Transmisja odbywa się głównie drogą kontaktów seksualnych (pochwowy, analny, oralny) oraz wertykalnie podczas porodu, co może skutkować zapaleniem spojówek i płuc u noworodków. Ryzyko zakażenia zwiększają młody wiek (szczególnie poniżej 25 lat), kobiety, liczne kontakty seksualne, brak prezerwatyw oraz wcześniejsze zakażenia. Bakteria może przejść w stan przetrwały, chroniący ją przed antybiotykami i układem odpornościowym, co sprzyja przewlekłym zakażeniom i powikłaniom, takim jak niepłodność i ciąże pozamaciczne.
autoinokulacja, azytromycyna, bakteria beztlenowa, białko błony zewnętrznej, białko efektorowe, Chlamydia trachomatis, ciałko elementarne, ciałko siateczkowate, ciąża pozamaciczna, interferon gamma, jaglica, lymphogranuloma venereum, moksyfloksacyna, pasożyt wewnątrzkomórkowy, polimorfizm cytokin, receptor Toll-podobny, serowar, ślepota infekcyjna, stan przetrwały bakterii, terapia bakteriofagowa, transmisja wertykalna, zapalenie jajowodów, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie płuc noworodków, zapalenie spojówek, ziarniniak weneryczny - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba paciorkowcowa grupy b – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Choroba paciorkowcowa grupy B (GBS), wywoływana przez Streptococcus agalactiae, stanowi istotne zagrożenie dla noworodków, będąc jedną z głównych przyczyn sepsy, zapalenia płuc i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Nosicielstwo GBS u kobiet ciężarnych jest często bezobjawowe, jednak transmisja wertykalna podczas porodu może prowadzić do wczesnych (do 7. dnia życia) lub późnych (1 tydzień do 3 miesięcy) zakażeń noworodków. Standardem diagnostycznym jest badanie przesiewowe wymazów z pochwy i odbytnicy między 36 0/7 a 37 6/7 tygodniem ciąży, z wykorzystaniem hodowli bakteryjnej lub szybkich testów NAAT. Profilaktyka antybiotykowa śródporodowa (IAP) z zastosowaniem penicyliny G (5 mln j. i.v. na start, następnie 2,5-3 mln j. co 4 godziny) lub ampicyliny (2 g i.v. na start, następnie 1 g co 4 godziny) jest zalecana u kobiet z potwierdzonym GBS, a u pacjentek z alergią na penicylinę stosuje się cefazolinę, klindamycynę lub wankomycynę w zależności od ryzyka anafilaksji i wrażliwości szczepu. Skuteczna profilaktyka wymaga podania antybiotyku co najmniej 4 godziny przed porodem, jednak nie należy opóźniać interwencji położniczych wyłącznie w tym celu.
alergia na penicylinę, ampicylina, amplifikacja kwasów nukleinowych, antybiotykoterapia, antybiotykoterapia empiryczna, badanie przesiewowe GBS, bakteria Gram-dodatnia, bakteriemia, choroba paciorkowcowa grupy B, drgawki, gentamycyna, gorączka śródporodowa, immunoglobulina dożylna, inwazyjna choroba GBS, letarg, niewydolność szyjkowa, oddział intensywnej terapii noworodkowej, padaczka, penicylina G, płyn mózgowo-rdzeniowy, porażenie mózgowe, profilaktyka antybiotykowa, profilaktyka antybiotykowa śródporodowa, przedwczesne pęknięcie błon płodowych, ryzyko anafilaksji, sepsa, sepsa noworodkowa, sinica, Streptococcus agalactiae, szczepionka skoniugowana, tachykardia, tlenoterapia, transmisja wertykalna, upławy, zaburzenie neurorozwojowe, zakażenie układu moczowego, zakażenie wewnątrzmaciczne, zapalenie endometrium, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Opoksa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Oposka (Mpox) to rzadka choroba zakaźna wywoływana przez wirus opospy (MPXV), z rodziny Poxviridae, o przebiegu zwykle łagodniejszym niż ospa prawdziwa. Objawy obejmują gorączkę, bóle mięśni, powiększenie węzłów chłonnych oraz charakterystyczną wysypkę przechodzącą przez stadia plamkowe, grudkowe, pęcherzykowe i krostkowe, trwającą 2-4 tygodnie do całkowitego wygojenia. Diagnostyka opiera się na PCR z wymazów z 2-3 zmian skórnych. Transmisja następuje głównie przez bliski kontakt fizyczny, w tym kontakty intymne, oraz przez zakażone przedmioty. Izolacja pacjenta powinna trwać do momentu, gdy wszystkie zmiany skórne pokryją się strupem, strupy odpadną, a pod nimi powstanie nowa warstwa skóry. Personel medyczny powinien stosować środki ochrony indywidualnej: fartuch ochronny, rękawiczki, ochronę oczu oraz respirator N95 lub wyższy, a przy procedurach generujących aerozole – PAPR. Standardowa dezynfekcja powinna być wykonywana środkami zarejestrowanymi przez EPA, a odpady medyczne zarządzane zgodnie z przepisami 49 CFR parts 171-180.
badanie laboratoryjne, bilans płynów, biofilm, cidofowir, kontaktowe zapalenie skóry, kontrola bólu, leczenie objawowe, lek przeciwwirusowy, lek przeciwwymiotny, niewydolność oddechowa, objawy neurologiczne, objawy prodromalne, ospa prawdziwa, pielęgnacja skóry, podejście multimodalne, pomieszczenie z ujemnym ciśnieniem, powiększenie węzłów chłonnych, równowaga płynów, roztwór kwasu octowego, saturacja tlenu, sepsa, środek miejscowy, środek zmiękczający stolec, środek znieczulający, środki ochrony indywidualnej, tecowirimat, terapia niefarmakologiczna, test PCR, transmisja wertykalna, wirus opospy, wtórne zakażenie bakteryjne, wysypka, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu, zapalenie płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Opoksa – Epidemiologia
Ospa małpia (mpox) jest chorobą wirusową wywoływaną przez wirusa MPXV z rodzaju Orthopoxvirus, z dwoma głównymi kladami: I (Ia, Ib) i II (IIa, IIb). Globalny wybuch w latach 2022-2023 spowodowany był kladą IIb, natomiast od 2024 r. obserwuje się wzrost przypadków klady Ib, zwłaszcza w Demokratycznej Republice Konga (DRK) i krajach sąsiednich, co doprowadziło do ponownego ogłoszenia stanu zagrożenia zdrowia publicznego przez WHO. Do sierpnia 2024 r. zgłoszono ponad 21 786 potwierdzonych przypadków i 607 zgonów w 12 krajach afrykańskich, z dominacją DRK (90% przypadków). Transmisja wirusa odbywa się głównie przez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi, zmiany skórne, fomity oraz potencjalnie przez wydzieliny dróg oddechowych i wertykalnie. Wykryto DNA wirusa w nasieniu, jednak rola transmisji seksualnej przez płyny ustrojowe wymaga dalszych badań. Epidemiologia wskazuje na dwa typy wybuchów: zoonotyczny klady Ia dotykający głównie dzieci oraz klady Ib z transmisją między ludźmi, obejmującą dorosłych, w tym pracownice seksualne.
diagnostyka laboratoryjna, fomit, MSM, nadzór nad ściekami, ospa prawdziwa, płyny ustrojowe, sekwencjonowanie genomu, stan zagrożenia zdrowia publicznego, systemy nadzoru, test amplifikacji kwasu nukleinowego, test PCR, transmisja kropelkowa, transmisja międzyludzka, transmisja odzwierzęca, transmisja seksualna, transmisja wertykalna, wirus ospy małpiej, wskaźnik śmiertelności, wydzielina z dróg oddechowych, zakłucie igłą - Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Epidemiologia
Chlamydia trachomatis pozostaje najczęściej zgłaszaną bakteryjną infekcją przenoszoną drogą płciową na świecie, z około 131 milionami nowych zakażeń rocznie. W 2023 roku w USA odnotowano ponad 1,6 miliona przypadków (współczynnik 492,2/100 000 mieszkańców), a w UE/EOG 230 199 przypadków (70,4/100 000 mieszkańców), z tendencją wzrostową po okresie spadku podczas pandemii COVID-19. Zakażenia dotyczą głównie młodych dorosłych, zwłaszcza kobiet w wieku 15-24 lat, u których częstość występowania jest wyższa niż u mężczyzn, co wynika m.in. z asymptomatycznego przebiegu infekcji (około 75% u kobiet). Istotne są także dysproporcje rasowe i etniczne, np. w USA osoby rasy czarnej mają 6,7-krotnie wyższe ryzyko zakażenia niż osoby rasy białej. Nadzór epidemiologiczny, choć kluczowy, napotyka na wyzwania związane z niedostatecznym wykrywaniem i zgłaszaniem przypadków, co utrudnia dokładną ocenę obciążenia chorobą i monitorowanie trendów. Wiele krajów, w tym USA, Wielka Brytania, Kanada i Australia, posiada systemy nadzoru, jednak różnice w politykach testowania i raportowania wpływają na porównywalność danych.
Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, infekcja przenoszona drogą płciową, mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami, przyspieszona terapia partnerska, transmisja wertykalna, wskaźnik zachorowalności, współczynnik zapadalności, zakażenie bezobjawowe, zakażenie chlamydią, zakażenie odbytnicy, zapalenie narządów miednicy mniejszej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół spoliczkowanego dziecka – Etiologia i przyczyny
Zespół spoliczkowanego dziecka (erythema infectiosum) wywołany jest przez parwowirus B19, mały, bezotoczkowy wirus DNA o tropizmie do komórek progenitorowych linii erytroidalnej, co prowadzi do przejściowego zahamowania erytropoezy. Wirus rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową, przez kontakt z wydzielinami dróg oddechowych, krew oraz wertykalnie z matki na płód. Okres inkubacji wynosi 4-14 dni (może się wydłużyć do 21 dni), a zakaźność jest największa przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki, która oznacza ustąpienie wiremii i zakończenie zakaźności. Choroba ma sezonowy charakter, z największą częstością występowania w późnej zimie i wczesnej wiośnie, najczęściej dotyka dzieci w wieku 5-15 lat. Po zakażeniu rozwijają się przeciwciała IgM (około 2-3 tygodnia) i IgG (około 3 tygodnia), które zapewniają długotrwałą odporność. Epidemiologicznie wirus zakaża około 50% wcześniej niezakażonych domowników i do 20% kontaktów szkolnych, co sprzyja szybkiemu rozprzestrzenianiu się infekcji w środowiskach dziecięcych.
artropatia, deplecja komórek progenitorowych, droga kropelkowa, drogi oddechowe, erytropoeza, hemoglobinopatie, hydrops fetalis, kapsyd ikozaedryczny, komórki śródbłonka, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość przewlekła, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, odporność populacyjna, ognisko epidemiczne, okres inkubacji, okres zakaźności, Parvoviridae, parwowirus B19, produkty krwiopochodne, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przełom aplastyczny, retikulocyty, sferocytoza wrodzona, supresja szpiku kostnego, talasemia, transmisja wertykalna, wiremia, wirus DNA, zespół spoliczkowanego dziecka - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja wirusem cytomegalii – Etiologia i przyczyny
Cytomegalowirus (CMV, HHV-5) to duży, złożony wirus DNA z rodziny Herpesviridae, charakteryzujący się zdolnością do latencji i unikania odpowiedzi immunologicznej gospodarza. CMV jest powszechnie rozpowszechniony, z seroprewalencją sięgającą 50-85% dorosłych w USA i niemal 100% w krajach rozwijających się. Wirus przenosi się przez kontakt z zakaźnymi płynami ustrojowymi (ślina, mocz, krew, nasienie, wydzielina pochwowa, mleko matki) i może powodować pierwotne zakażenie, reinfekcję lub reaktywację. Szczególnie narażone na ciężkie zakażenia są osoby z immunosupresją (np. biorcy przeszczepów, pacjenci z HIV/AIDS, osoby poddawane chemioterapii) oraz noworodki zakażone wrodzenie (0,2-1% noworodków, z ryzykiem trwałych niepełnosprawności u 1-2 na 1000 urodzeń). Ryzyko transmisji wertykalnej wynosi 30-70% przy pierwotnej infekcji w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, a zakażenie płodu może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych i sensorycznych, w tym głuchoty i opóźnienia rozwoju.
Betaherpesvirinae, błona śluzowa, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, dysfagia, Herpesviridae, immunosupresja, infekcja pierwotna, limfocyt T pomocniczy, małogłowie, miażdżyca, odpowiedź immunologiczna, polimikrogyria, rak mukoepidermoidalny, stan latentny, szpik kostny, transmisja wertykalna, tropizm komórkowy, wiremia, wirus cytomegalii, wrodzone zakażenie, wtrąt wewnątrzjądrowy, wydalanie wirusa, zakażenie wewnątrzmaciczne, zapalenie mózgu, zapalenie okrężnicy, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie siatkówki, zapalenie wątroby, zwapnienie - Leksykon chorób i schorzeń
Toxoplazmoza – Epidemiologia
Toksoplazmoza, wywoływana przez Toxoplasma gondii, jest jedną z najczęstszych chorób pasożytniczych na świecie, z seroprewalencją sięgającą 10-95% w zależności od regionu. W USA zakażonych jest ponad 40 milionów osób, z roczną liczbą nowych przypadków około 1,1 miliona. Główne drogi transmisji to spożycie surowego lub niedogotowanego mięsa (wieprzowina, jagnięcina, dziczyzna), kontakt z zanieczyszczoną glebą, niemyte owoce i warzywa oraz kontakt z kotami – żywicielami ostatecznymi pasożyta. Szczególnie narażone są kobiety w ciąży (ryzyko transmisji wertykalnej) oraz osoby z immunosupresją, zwłaszcza pacjenci z HIV/AIDS, u których toksoplazmowe zapalenie mózgu występuje u 1-5% i stanowi istotną przyczynę zgonów. Częstość występowania wrodzonej toksoplazmozy waha się od 0,1 do 1% żywych urodzeń, z różnicami regionalnymi (np. Francja 6/1000, USA 0,5-1/1000). Toksoplazmoza oczna jest najczęstszą przyczyną zakaźnego zapalenia siatkówki, z częstością do 17,7% w Brazylii i 2% w USA.
badanie serologiczne, choroba pasożytnicza, czynnik klimatyczny, metoda diagnostyczna, nadzór epidemiologiczny, oocysta, retinochoroiditis, serokonwersja, seropozytywny, seroprewalencja, tachyzoit, terapia antyretrowirusowa, toksoplazmowe zapalenie mózgu, toksoplazmoza, Toxoplasma gondii, transfuzja krwi, transmisja wertykalna, zakażenie utajone, zakażenie wrodzone, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie siatkówki, żywiciel ostateczny - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcje przenoszone drogą płciową – Patofizjologia i mechanizm
Infekcje przenoszone drogą płciową (STI) obejmują szerokie spektrum patogenów: bakterie (np. Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis, Treponema pallidum), wirusy (HSV, HPV, HIV) oraz pasożyty (Trichomonas vaginalis). Mechanizmy patogenetyczne różnią się w zależności od czynnika etiologicznego, obejmując inwazję przez mikrourazy błon śluzowych, namnażanie wewnątrzkomórkowe, unikanie odpowiedzi immunologicznej oraz ustanowienie zakażenia latentnego. Przykładowo, Chlamydia trachomatis infekuje nabłonek cylindryczny układu moczowo-płciowego, prowadząc do zapalenia szyjki macicy, cewki moczowej i odbytnicy, a nieleczona może skutkować PID i niepłodnością. Neisseria gonorrhoeae wywołuje ropną wydzielinę i zapalenie błon śluzowych, z narastającą opornością na antybiotyki, co komplikuje terapię. Kiła (Treponema pallidum) charakteryzuje się wieloetapowym przebiegiem, z pierwotnym twardym wrzodem i możliwością rozwoju neurokiły i powikłań sercowo-naczyniowych. Wirusy HSV i HPV powodują zakażenia latentne i mogą prowadzić do nawrotów oraz transformacji nowotworowej (HPV typy wysokiego ryzyka: 16, 18). HIV atakuje limfocyty T CD4+, prowadząc do immunosupresji i AIDS, a współistniejące STI zwiększają ryzyko transmisji HIV.
bakteryjna waginoza, błona śluzowa narządów płciowych, brodawki narządów płciowych, cewka moczowa, Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, infekcje przenoszone drogą płciową, kaskada zapalna, kiła, kiła trzeciorzędowa, kiła wrodzona, leczenie empiryczne, limfocyt T CD4+, mechanizm patogenetyczny, mikrobiom pochwy, Mycoplasma genitalium, Neisseria gonorrhoeae, neurokiła, neutrofil, niepłodność, oporność na leki przeciwdrobnoustrojowe, rak szyjki macicy, rzęsistkowica, szybki test diagnostyczny, transmisja wertykalna, Treponema pallidum, Trichomonas vaginalis, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus opryszczki pospolitej, zapalenie cewki moczowej, zapalenie najądrzy, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie odbytnicy, zapalenie spojówek noworodków, zapalenie szyjki macicy - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Denga to wirusowa choroba przenoszona przez komary Aedes, charakteryzująca się czterema serotypami (DEN-1 do DEN-4) i przebiegająca w trzech fazach: gorączkowej, krytycznej oraz zdrowienia. Początkowo występuje wysoka gorączka (>39°C) z bólami mięśniowo-stawowymi i wysypką, trwająca 2-7 dni. Faza krytyczna (3-5 dzień choroby) cechuje się spadkiem temperatury do 37,5-38°C, zwiększoną przepuszczalnością naczyń, wzrostem hematokrytu oraz wyciekiem osocza, co może prowadzić do wstrząsu krwotocznego. Diagnostyka opiera się na badaniach serologicznych, RT-PCR oraz izolacji wirusa. Kluczowe jest monitorowanie liczby płytek krwi i hematokrytu, a także objawów ostrzegawczych, takich jak silny ból brzucha, uporczywe wymioty, krwawienia i powiększenie wątroby. Leczenie jest objawowe, z naciskiem na odpowiednie nawodnienie, kontrolę gorączki paracetamolem oraz unikanie NLPZ i aspiryny ze względu na ryzyko krwawień.
choroba wirusowa, ciśnienie tętnicze, czas wypełnienia kapilarnego, DEET, deficyt objętości płynów, faza gorączkowa, faza krytyczna, faza zdrowienia, hematokryt, hepatomegalia, hipertermia, izolacja wirusa, krwawienie z błon śluzowych, małopłytkowość, morfologia krwi, objawy ostrzegawcze, ostra niewydolność oddechowa, płytki krwi, przepuszczalność naczyń włosowatych, równowaga kwasowo-zasadowa, RT-PCR, serotyp wirusa, technika immunohistochemiczna, test immunofluorescencyjny, transmisja wertykalna, uporczywe wymioty, wstrząs hipowolemiczny, wstrząs krwotoczny, wyciek osocza, wysięk opłucnowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Retrovir 100 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa zydowudyny (Retrovir) wykazały zróżnicowany potencjał mutagenny i genotoksyczny. Test Amesa nie potwierdził mutagenności, jednak badania na komórkach chłoniaka myszy oraz transformacji komórek in vitro wykazały słabe działanie mutagenne. Uszkodzenia chromosomalne stwierdzono w limfocytach ludzkich in vitro oraz w teście jąderkowym u myszy i szczurów po wielokrotnym podawaniu doustnym, choć badania cytogenetyczne szczurów in vivo nie potwierdziły tych uszkodzeń. U pacjentów z AIDS obserwowano zwiększoną liczbę pęknięć chromosomów. Zydowudyna włączana jest do DNA leukocytów dorosłych oraz noworodków, co potwierdzono także u kobiet ciężarnych leczonych zydowudyną. Badania na małpach wykazały większą integrację analogów nukleozydów do DNA płodów oraz skrócenie telomerów przy skojarzeniu zydowudyny z lamiwudyną, jednak kliniczne znaczenie tych obserwacji pozostaje nieustalone.
badanie cytogenetyczne, badanie przedkliniczne, chłoniak myszy, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, genotoksyczność przezłożyskowa, karcinogen przezłożyskowy, lamiwudyna, limfocyt krwi obwodowej, limfocyt ludzki, nowotwór nabłonkowy pochwy, nowotwór płuc, nowotwór wątroby, pęknięcie chromosomu, Retrovir, skrócenie telomeru, test Amesa, test jąderkowy, transmisja wertykalna, układ rozrodczy żeński, uszkodzenie chromosomalne, włączanie do DNA, zakażenie HIV, zakażenie HIV-1, zydowudyna - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Etiologia i przyczyny
Kłykciny kończyste (condyloma acuminata) są wywoływane głównie przez niskoonkogenne typy HPV 6 i 11, które odpowiadają za około 90% przypadków. Wirus przenosi się przede wszystkim drogą kontaktu seksualnego (waginalny, analny, oralny), infekując keratynocyty i komórki nabłonkowe przez mikrouszkodzenia skóry i błon śluzowych. Okres inkubacji jest zmienny, a przebieg infekcji może obejmować eliminację wirusa przez układ odpornościowy (około 90% w ciągu 2 lat), stan latencji, rozwój widocznych brodawek lub, rzadko, zmiany przedrakowe przy zakażeniu typami wysokoonkogennymi (np. HPV 16, 18). Zakażenie jest przewlekłe, z możliwością nawrotów mimo leczenia, a osoby z obniżoną odpornością (HIV, immunosupresja) są szczególnie narażone na cięższy przebieg i ryzyko progresji nowotworowej.
autoinokulacja, badanie cytologiczne, brodawczak krtani, choroba autoimmunologiczna, HPV 6 i 11, keratynocyt, kłykciny kończyste, koinfekcja, kontakt skóra do skóry, latencja wirusa, lek immunosupresyjny, mikrouszkodzenie skóry, obniżona odporność, okres inkubacji, onkogeneza, potencjał onkogenny, proliferacja komórkowa, rak szyjki macicy, seks oralny, stosunek analny, stosunek waginalny, szczepienie przeciwko HPV, transmisja wertykalna, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiana przedrakowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Retrovir 250 mg
Retrovir (zydowudyna) w dawce 250 mg w kapsułkach twardych jest lekiem przeciwretrowirusowym stosowanym wyłącznie w terapii skojarzonej zakażenia HIV u dorosłych i dzieci, zgodnie z aktualnymi wytycznymi. Monoterapia zydowudyną jest niewskazana ze względu na ryzyko rozwoju oporności wirusa. Przed włączeniem leku konieczna jest ocena stanu klinicznego pacjenta, w tym oznaczenie wiremii HIV RNA oraz liczby limfocytów CD4+. Retrovir jest również wskazany w profilaktyce wertykalnej transmisji HIV – u kobiet ciężarnych zakażonych HIV, rozpoczynających terapię po 14. tygodniu ciąży, oraz u noworodków urodzonych przez matki zakażone, gdzie podanie leku powinno nastąpić możliwie szybko po porodzie pod nadzorem specjalisty neonatologii lub pediatrii.
leczenie HIV, lek przeciwretrowirusowy, limfocyty CD4, profilaktyka HIV, przeniesienie zakażenia HIV, Retrovir, skojarzone leczenie przeciwretrowirusowe, terapia antyretrowirusowa, terapia przeciwretrowirusowa, transmisja wertykalna, transmisja wertykalna HIV, wiremia HIV RNA, zakażenie HIV, zakażenie HIV w ciąży, zakażenie retrowirusowe, zydowudyna - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu b – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) jest chorobą wywołaną przez wirus HBV, która może przebiegać w formie ostrej lub przewlekłej, prowadząc do poważnych powikłań, takich jak marskość wątroby czy rak wątrobowokomórkowy. Opieka pielęgniarska obejmuje kompleksową ocenę stanu pacjenta, monitorowanie funkcji wątroby (ALT, AST, bilirubina), podawanie leków przeciwwirusowych (np. tenofowir, entekawir, PEG-IFN) oraz edukację dotyczącą modyfikacji stylu życia i zapobiegania transmisji wirusa. Szczególną uwagę zwraca się na profilaktykę u noworodków (podanie szczepionki i immunoglobuliny HBIG w ciągu 12 godzin od urodzenia) oraz na opiekę nad kobietami w ciąży z poziomem HBV DNA powyżej 200 000 IU/ml, u których zaleca się leczenie przeciwwirusowe w celu zmniejszenia ryzyka transmisji wertykalnej.
aflatoksyna, alfa-fetoproteina, biopsja wątroby, dieta niskotłuszczowa, dysfagia, elastografia wątroby, encefalopatia wątrobowa, entekawir, funkcja wątroby, hepatomegalia, koinfekcja HIV, leczenie immunosupresyjne, lek hepatotoksyczny, lek przeciwwirusowy, marskość wątroby, pegylowany interferon, profilaktyka poekspozycyjna, rak wątrobowokomórkowy, reaktywacja HBV, tenofowir, transmisja wertykalna, wirus HBV, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wodobrzusze, zespół wątrobowo-nerkowy, żółtaczka, zwłóknienie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu b – Etiologia i przyczyny
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV) to zakażenie wątroby wywołane przez wirusa z rodziny Hepadnaviridae, o wielkości 4042 nm, charakteryzujące się wysoką zakaźnością – 50-100 razy większą niż HIV. HBV replikuje się głównie w hepatocytach i może przetrwać poza organizmem do 7 dni. Okres inkubacji wynosi 30-180 dni. Zakażenie przenosi się przez kontakt z krwią, nasieniem lub innymi płynami ustrojowymi, głównie drogą wertykalną, seksualną, przez kontakt z zakażonym sprzętem medycznym lub dożylnym używaniem narkotyków. Szczepionka przeciw HBV jest pierwszą szczepionką przeciwnowotworową, zapobiegającą rakowi wątroby. Czynniki genetyczne, takie jak polimorfizmy w genach HLA, TNFSF9, IFNGR1 i IL10R2, wpływają na podatność na przewlekłe zakażenie. Ryzyko przewlekłości zakażenia jest zależne od wieku: 90% niemowląt zakażonych przy porodzie rozwija przewlekłe zakażenie, w porównaniu do <5% osób zakażonych po 5. roku życia.
antygen powierzchniowy HBV, haplotypy HLA, kłębuszkowe zapalenie nerek, koinfekcja, leki hepatotoksyczne, marskość wątroby, niewydolność wątroby, okres inkubacji wirusa, ostre zapalenie wątroby, przeszczep narządów, rak wątrobowokomórkowy, rak wątroby, stan zapalny wątroby, superinfekcja, transfuzja krwi, transmisja wertykalna, wiremia, wirus zapalenia wątroby typu B, wirus zapalenia wątroby typu D, wirusowe zapalenie wątroby typu B - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Lamivudine + Zidovudine Accord 150 mg + 300 mg
Badania przedkliniczne produktu leczniczego Lamivudine + Zidovudine Accord (150 mg + 300 mg) wykazały istotne zaburzenia hematologiczne, takie jak niedokrwistość, neutropenia i leukopenia, które należy uwzględnić podczas terapii skojarzonej. Zarówno lamiwudyna, jak i zydowudyna nie wykazują mutagenności w standardowych testach bakteryjnych, jednak zydowudyna wykazuje genotoksyczność in vivo, potwierdzoną testem mikrojądrowym u myszy oraz zwiększoną liczbą uszkodzeń chromosomów u pacjentów z AIDS. Zydowudyna jest inkorporowana do DNA leukocytów u dorosłych i noworodków, a badania przezłożyskowe u małp wskazują na wyższy poziom włączania analogów nukleozydów do DNA płodów oraz skrócenie telomerów, choć kliniczne znaczenie tych obserwacji pozostaje nieustalone.
analog nukleozydu, działanie genotoksyczne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność przezłożyskowa, lamiwudyna i zydowudyna, leukopenia, Narodowy Instytut Raka, neutropenia, niedokrwistość, nowotwór nabłonkowy pochwy, organogeneza, rakotwórczość przezłożyskowa, replikacja DNA komórkowego, skrócenie telomeru, test mikrojądrowy, transmisja wertykalna, uszkodzenie chromosomu, wada wrodzona, zakażenie HIV-1, zespół nabytego niedoboru odporności - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Retrovir 100 mg
Retrovir, zawierający 100 mg zydowudyny w kapsułkach twardych, jest lekiem przeciwretrowirusowym stosowanym wyłącznie w terapii skojarzonej zakażeń HIV u dorosłych i dzieci. Monoterapia jest niewskazana ze względu na ryzyko rozwoju lekooporności. Terapia wielolekowa umożliwia skuteczną supresję replikacji wirusa, co jest kluczowe dla kontroli zakażenia. Lek powinien być przepisywany przez specjalistów z doświadczeniem w leczeniu przeciwretrowirusowym, z uwzględnieniem aktualnych wytycznych, historii leczenia pacjenta oraz wyników badań oporności wirusa i potencjalnych interakcji farmakologicznych.
- Leksykon chorób i schorzeń
Borelioza – Etiologia i przyczyny
Borelioza, wywoływana przez bakterie Borrelia burgdorferi sensu lato, jest chorobą przenoszoną przez kleszcze z rodzaju Ixodes, zróżnicowaną geograficznie pod względem dominujących gatunków Borrelia i kleszczy wektorów. W USA dominuje Borrelia burgdorferi sensu stricto oraz Borrelia mayonii, natomiast w Europie i Azji występują dodatkowo Borrelia afzelii, garinii, spielmanii i lusitaniae. Gatunki te różnią się tropizmem tkankowym, co determinuje odmienne manifestacje kliniczne, np. Borrelia burgdorferi sensu stricto predysponuje do zapalenia stawów, Borrelia garinii do neuroboreliozy, a Borrelia afzelii do przewlekłego zanikowego zapalenia skóry. Transmisja bakterii następuje zwykle po 24-48 godzinach przyczepienia się zakażonego kleszcza, który nabywa patogen podczas żerowania na małych ssakach i ptakach – głównych rezerwuarach. Patogeneza obejmuje migrację bakterii przez tkanki, unikanie odpowiedzi immunologicznej oraz modulację ekspresji genów, co utrudnia diagnostykę i leczenie.
acrodermatitis chronica atrophicans, błona maziowa stawu, borelioza, Borrelia, Borrelia afzelii, Borrelia burgdorferi sensu lato, Borrelia burgdorferi sensu stricto, Borrelia garinii, choroba z Lyme, erythema migrans, fibromialgia, kleszcz pospolity, korzenie nerwowe, neuropatia, post-treatment Lyme disease syndrome, rezerwuar bakterii, rumień wędrujący, transmisja wertykalna, tropizm tkankowy, układ nerwowy, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie stawów, zespół poboreliozowy, zespół przewlekłego zmęczenia - Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (hpv) – Etiologia i przyczyny
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to nieotoczony, dwuniciowy wirus DNA o średnicy około 55 nm, z ponad 200 typami, z których około 40 wykazuje tropizm do nabłonka narządów płciowych i przenosi się drogą płciową. Typy HPV dzielą się na niskiego ryzyka (np. HPV 6, 11) odpowiedzialne za brodawki narządów płciowych oraz wysokiego ryzyka (np. HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58), które są związane z rozwojem nowotworów, w tym raka szyjki macicy (około 70% przypadków spowodowanych przez HPV 16 i 18). Kluczową rolę w onkogenezie odgrywają białka E6 i E7, które inaktywują supresory nowotworowe p53 i Rb, prowadząc do niestabilności genetycznej i niekontrolowanej proliferacji komórek. Zakażenie HPV jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową, z około 80% aktywnych seksualnie osób zakażonych w ciągu życia, a globalnie wirus odpowiada za około 630 000 przypadków nowotworów rocznie (5% wszystkich zachorowań na raka).
aktywność telomerazy, apoptoza, autoinokulacja, badanie przesiewowe, białko p53, białko retinoblastoma, biomarker progresji, biopsja, brodawki narządów płciowych, cykl komórkowy, cytologia, czynniki ryzyka zakażenia, doustne środki antykoncepcyjne, dwuniciowy wirus DNA, forma episomalna, immunosupresja, infekcja przenoszona drogą płciową, integracja genomu, kolposkopia, komórki podstawne nabłonka, mikrouszkodzenia skóry, niedobór kwasu foliowego, niestabilność genetyczna, obniżona odporność, onkogeneza, potencjał onkogenny, predyspozycje genetyczne, rak gardła środkowego, rak inwazyjny, rak odbytu, rak pochwy, rak prącia, rak sromu, rak szyjki macicy, replikacja wirusa, supresor nowotworowy, szczepienie przeciwko HPV, transformacja nowotworowa, transmisja wertykalna, typ HPV wysokiego ryzyka, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiany śródnabłonkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba paciorkowcowa grupy b – Etiologia i przyczyny
Streptococcus agalactiae (GBS) to Gram-dodatnia bakteria, główny czynnik etiologiczny choroby paciorkowcowej grupy B, szczególnie istotny u noworodków, kobiet ciężarnych, osób starszych oraz pacjentów z obniżoną odpornością. Kolonizuje przewód pokarmowy i drogi moczowo-płciowe u około 25-30% zdrowych kobiet, a u kobiet ciężarnych częstość kolonizacji wynosi około 19% (zakres 9-26%). Główna droga zakażenia noworodków to transmisja wertykalna podczas porodu, z ryzykiem rozwoju wczesnej postaci choroby (EOD) u 12% noworodków bez profilaktyki antybiotykowej. Serotypy Ia, Ib, II, III i V odpowiadają za 97% inwazyjnych zakażeń noworodków, z serotypem III dominującym w EOD (43%) i późnym zachorowaniu (LOD, 73%). Czynniki ryzyka u noworodków obejmują kolonizację matki, bakteriurię GBS, przedwczesny poród (<37 tyg.), niską masę urodzeniową, przedłużony poród, gorączkę śródporodową oraz wcześniejsze zakażenie GBS u rodzeństwa.
bakteriemia, bakteriuria GBS, chorioamnionitis, gorączka śródporodowa, inwazyjna choroba GBS, kolonizacja pochwy, martwicze zapalenie powięzi, paciorkowiec grupy B, polisacharyd otoczkowy, późna postać choroby, profilaktyka antybiotykowa, przedwczesne pęknięcie błon płodowych, sepsa, śródporodowa profilaktyka antybiotykowa, Streptococcus agalactiae, szczepionka przeciwko GBS, transmisja wertykalna, typ serologiczny, wczesna postać choroby GBS, zapalenie kości i szpiku, zapalenie krążka międzykręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie stawów, zapalenie wsierdzia, zespół wstrząsu toksycznego - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Retrovir 100 mg
Zydowudyna (Retrovir) stosowana u kobiet ciężarnych zakażonych HIV wykazuje istotne działanie profilaktyczne w redukcji wertykalnej transmisji wirusa, zmniejszając ryzyko przeniesienia zakażenia z matki na płód o około 70%. Terapia rozpoczynana jest między 14. a 34. tygodniem ciąży, a noworodki otrzymują lek do 6. tygodnia życia. W badaniu podstawowym liczba komórek CD4 u leczonych kobiet mieściła się w zakresie 200-1818/mm³ (mediana 560/mm³). Dane z rejestru Antiretroviral Pregnancy Registry (ponad 13 000 przypadków) nie wykazały zwiększonego ryzyka ciężkich wad wrodzonych, jednak bezpieczeństwo stosowania zydowudyny w ciąży nie zostało w pełni potwierdzone w kontrolowanych badaniach klinicznych. Stosowanie leku powinno być rozważane wyłącznie, gdy korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.
dawka śmiertelna, działanie teratogenne, kancerogenność, komórki CD4, lek przeciwretrowirusowy, organogeneza, przeniesienie zakażenia HIV, resorpcja płodu, Retrovir, stężenie leku, terapia przeciwretrowirusowa, toksyczność ciążowa, transmisja wertykalna, trifosforan zydowudyny, wada wrodzona, wertykalna transmisja HIV, zakażenie HIV, zydowudyna - Leksykon chorób i schorzeń
Opoksa – Etiologia i przyczyny
Mpox, wywoływana przez wirusa mpox (MPXV) z rodziny Poxviridae, to choroba odzwierzęca o okresie inkubacji 6-13 dni (zakres 1-21 dni), charakteryzująca się transmisją zarówno zoonotyczną, jak i między ludźmi. Wyróżnia się dwa główne klady wirusa: Klad I (środkowoafrykański) z wyższą śmiertelnością około 10% (obecnie poniżej 3,3%) i cięższym przebiegiem oraz Klad II (zachodnioafrykański) o łagodniejszym przebiegu. W 2023 roku zidentyfikowano nowy podklad Ib, wykazujący zdolność trwałej transmisji drogą seksualną i nieseksualną, z wysokim wskaźnikiem zakażeń wśród dzieci, szczególnie w Demokratycznej Republice Konga. Transmisja między ludźmi odbywa się przez kontakt bezpośredni z wysypką, płynami ustrojowymi, drogą kropelkową przy długotrwałym kontakcie twarzą w twarz, a także przez fomity. Wirus wykryto w nasieniu, moczu, kale, ślinie i innych płynach ustrojowych, co potwierdza znaczenie transmisji płciowej. Okres zakaźności trwa do całkowitej reepitelializacji zmian skórnych. Wskaźnik reprodukcji (R) historycznie wynosił 0,8, jednak nowy Klad Ib może charakteryzować się wyższą efektywnością transmisji.
choroba odzwierzęca, choroby zakaźne, ciężki przebieg choroby, fomity, genom DNA, immunosupresja, miano wirusa, nasienie, odporność populacyjna, okres inkubacji, Orthopoxvirus, osoba zakażona, ospa małpia, płyn ustrojowy, poxviridae, reepitelializacja, szczepienie przeciwko ospie, tecovirimat, transkrypcja, transmisja bezobjawowa, transmisja międzyludzka, transmisja płciowa, transmisja wertykalna, wariant wirusa, wirus mpox, wirus ospy prawdziwej, zakażenie bezobjawowe, zakażenie HIV - Leksykon substancji czynnych
Immunoglobulina ludzka – Wskazania do stosowania
Immunoglobulina ludzka anty-HBs jest kluczowym elementem biernej immunoprofilaktyki zakażeń wirusowym zapaleniem wątroby typu B (HBV). Preparaty dostępne na rynku, takie jak GAMMA anty-HBs 200 (200 j.m./ml, do wstrzykiwań) oraz Hepatect CP (50 j.m./ml, do infuzji), zawierają wysokie miano przeciwciał skierowanych przeciwko antygenowi powierzchniowemu HBs. Wskazania do ich stosowania obejmują profilaktykę u noworodków matek nosicielek HBV, ochronę dzieci do 50 kg masy ciała narażonych na zakażenia szpitalne, zapobieganie reinfekcji po transplantacji wątroby, profilaktykę poekspozycyjną u osób nieimmunizowanych oraz ochronę pacjentów hemodializowanych i non-responderów na szczepienie. Podanie immunoglobuliny w ciągu 24-72 godzin po ekspozycji znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju zakażenia.
antygen powierzchniowy HBV, bierna ochrona immunologiczna, charakterystyka produktu leczniczego, ekspozycja zawodowa, immunoglobulina ludzka, immunoprofilaktyka zakażeń, niewydolność wątroby, odpowiedź immunologiczna, pacjent hemodializowany, podanie domięśniowe, procedura inwazyjna, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała anty-HBs, reinfekcja HBV, roztwór do infuzji, roztwór do wstrzykiwań, transmisja wertykalna, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zakażenie szpitalne HBV, zakłucie igłą - Leksykon chorób i schorzeń
Opryszczka narządów płciowych – Diagnostyka i diagnoza
Opryszczka narządów płciowych, wywoływana przez HSV-1 lub HSV-2, wymaga potwierdzenia diagnostycznego metodami laboratoryjnymi, gdyż objawy kliniczne są często niespecyficzne lub nieobecne. Złotym standardem diagnostyki jest PCR, charakteryzujący się czułością 98-100% i wysoką swoistością, umożliwiający wykrycie DNA wirusa w próbkach ze zmian skórnych oraz różnicowanie typów HSV. Alternatywnie stosuje się hodowlę wirusową (czułość ok. 50%, wyższa w pierwotnych zakażeniach do 80%), badania immunofluorescencyjne oraz testy serologiczne wykrywające przeciwciała IgG swoiste typowo dla gG1 (HSV-1) i gG2 (HSV-2). Testy serologiczne mają ograniczenia, m.in. opóźnioną serokonwersję (3-12 tygodni) i brak możliwości określenia aktywności zakażenia, dlatego ich stosowanie zaleca się w określonych sytuacjach klinicznych, np. u osób bez aktywnych zmian lub w diagnostyce różnicowej.
amplifikacja izotermiczna, badanie immunofluorescencyjne, bezobjawowe wydalanie wirusa, hodowla wirusowa, HSV-1, HSV-2, lymphogranuloma venereum, mikroskopia elektronowa, multipleksowy PCR, opryszczka narządów płciowych, owrzodzenie, PCR, półpasiec, real-time PCR, sekwencjonowanie nowej generacji, test ELISA, test serologiczny, test Tzancka, transmisja wertykalna, Western blot, wirus opryszczki pospolitej, wirus varicella zoster, wrzód miękki, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie pierwotne, zapalenie skóry kontaktowe, ziarniniak pachwinowy, zmiana skórna - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Darunavir Synoptis 150 mg
Stosowanie darunawiru w terapii przeciwretrowirusowej u kobiet w okresie rozrodczym, zwłaszcza w ciąży, wymaga starannej oceny korzyści i ryzyka. Dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa darunawiru w ciąży są ograniczone, jednak badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych nie wykazały działania teratogennego ani negatywnego wpływu na przebieg ciąży, rozwój zarodka, poród czy rozwój pourodzeniowy potomstwa. Darunavir Synoptis, stosowany w skojarzeniu z rytonawirem w małej dawce, może być podawany ciężarnym wyłącznie po dokładnej analizie korzyści dla matki i dziecka. Brak jest jednoznacznych danych dotyczących przenikania darunawiru do mleka kobiecego, jednak badania na szczurach wykazały obecność leku w mleku oraz toksyczność przy dawkach 1000 mg/kg mc./dobę, co wskazuje na konieczność zachowania ostrożności w okresie laktacji.
badanie przedkliniczne, darunawir, działanie niepożądane, działanie teratogenne, infekcja HIV, karmienie piersią, lek przeciwretrowirusowy, mleko kobiece, okres rozrodczy, płodność, rozwój pourodzeniowy, rozwój zarodkowo-płodowy, rytonawir, tabletka powlekana, transmisja wertykalna, wertykalna transmisja wirusa, zakażenie HIV - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu b – Epidemiologia
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) pozostaje globalnym problemem zdrowia publicznego, z szacowaną liczbą 254-257 milionów osób przewlekle zakażonych HBV na świecie (3,2-3,3% populacji) w 2022 roku. Rocznie notuje się około 1,2-1,5 miliona nowych zakażeń i około 1,1 miliona zgonów, głównie z powodu marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego (HCC). Epidemiologia WZW B wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne: najwyższe rozpowszechnienie obserwuje się w regionie Zachodniego Pacyfiku (97-116 mln zakażeń) oraz Afryki (65-81 mln), podczas gdy w USA wskaźnik przewlekłego zakażenia wynosi około 0,26-0,7% populacji (640 000-2,2 mln osób). Transmisja HBV odbywa się głównie drogą wertykalną (perinatalną) w regionach o wysokiej endemiczności oraz horyzontalną (kontakt seksualny, dożylne przyjmowanie narkotyków, kontakty domowe, procedury medyczne) w krajach o niskim rozpowszechnieniu. Nadzór epidemiologiczny, obejmujący systematyczne gromadzenie i analizę danych, jest kluczowy dla monitorowania trendów, identyfikacji grup ryzyka oraz oceny skuteczności programów profilaktycznych i leczniczych.
alfa-fetoproteina, badanie ultrasonograficzne, Centers for Disease Control and Prevention, hemodializa, kontakt seksualny, marskość wątroby, nadzór epidemiologiczny, ostre WZW B, ostre zakażenie HBV, przewlekłe WZW B, przewlekłe zakażenie HBV, rak wątrobowokomórkowy, rezonans magnetyczny wątroby, Światowa Organizacja Zdrowia, tomografia komputerowa, transfuzja krwi, transmisja wertykalna, wirus zapalenia wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zabieg endoskopowy - Leksykon chorób i schorzeń
Choroby przenoszone drogą płciową – Etiologia i przyczyny
Choroby przenoszone drogą płciową (STDs/STIs) to heterogenna grupa zakażeń wywoływanych przez bakterie (m.in. Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae, Treponema pallidum), wirusy (HIV, HPV, HSV, HBV, HCV, CMV, Zika) oraz pasożyty (Trichomonas vaginalis, Pthirus pubis, Sarcoptes scabiei). Transmisja odbywa się głównie przez kontakt seksualny (pochwowy, analny, oralny, kontakt skóra-skóra) oraz przez inne drogi, takie jak transmisja wertykalna, kontakt z krwią czy bliski kontakt pozaseksualny. Czynniki ryzyka obejmują m.in. wielość partnerów, brak zabezpieczeń, wczesne rozpoczęcie aktywności seksualnej, osłabiony układ odpornościowy oraz czynniki społeczne i demograficzne, jak wiek (15-24 lata), orientacja seksualna i dostęp do opieki zdrowotnej. Nieleczone infekcje mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak niepłodność, zapalenie narządów miednicy mniejszej, ciąża pozamaciczna, nowotwory (np. HPV-16 i rak szyjki macicy), uszkodzenia neurologiczne i sercowo-naczyniowe (kiła), a także zwiększone ryzyko zakażenia HIV.
Chlamydia trachomatis, chlamydioza, choroba przenoszona drogą płciową, ciąża pozamaciczna, Haemophilus ducreyi, HIV, infekcja przenoszona drogą płciową, infekcja wrodzona, kiła, Mycoplasma genitalium, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, obrzezanie męskie, oporność na antybiotyki, rzęsistkowica, rzeżączka, świerzb, świerzbowiec ludzki, transmisja wertykalna, Treponema pallidum, Trichomonas vaginalis, Ureaplasma urealyticum, wesz łonowa, wielolekooporność, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus cytomegalii, wirus opryszczki pospolitej, wirus Zika, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wrzód miękki, zapalenie cewki moczowej, zapalenie najądrza, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie pochwy, zapalenie prostaty, zapalenie szyjki macicy - Leksykon chorób i schorzeń
Wirus hiv i aids – Epidemiologia
W 2023 roku na świecie żyło około 39,9 mln osób zakażonych HIV, z 1,3 mln nowych zakażeń i 630 000 zgonów związanych z AIDS. Globalnie 75% zakażonych miało dostęp do terapii antyretrowirusowej (ART), a 72% osiągnęło supresję wiremii. Epidemia wykazuje zróżnicowanie geograficzne: Afryka Subsaharyjska odpowiada za dwie trzecie nowych zakażeń, z dominującą transmisją heteroseksualną i znaczną przewagą zakażeń wśród młodych kobiet (15-24 lata). W USA około 1,2 mln osób żyje z HIV, z 13% nieświadomych zakażenia; południowe stany stanowią 52% nowych diagnoz, a osoby czarnoskóre i latynoskie są nadreprezentowane w nowych zakażeniach (odpowiednio 37% i 32%). W Europie Zachodniej i Ameryce Północnej główną grupą ryzyka są mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami (MSM), stanowiący prawie 2/3 nowych zakażeń.
droga zakażenia, komórka CD4+, leczenie antyretrowirusowe, lek antyretrowirusowy, liczba CD4, MSM, nadzór epidemiologiczny, nadzór molekularny, niewykrywalna wiremia, osoba transpłciowa, PrEP, profilaktyka przedekspozycyjna, redukcja szkód, seroprewalencja HIV, supresja wiremii, transmisja wertykalna, wirus HIV, zakażenie HIV, zakażenie oportunistyczne, zgłaszanie przypadków - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Retrovir 50 mg/5 ml
Badania przedkliniczne dotyczące mutagenności zydowudyny wykazały zróżnicowane wyniki w zależności od modelu i metody badawczej. Test Amesa nie potwierdził działania mutagennego, natomiast badania in vitro na komórkach chłoniaka myszy oraz transformacji komórkowej wykazały słabe lub pozytywne działanie mutagenne. W badaniach na limfocytach ludzkich in vitro oraz w testach jąderkowych u myszy i szczurów stwierdzono uszkodzenia chromosomowe, choć badania cytogenetyczne na szczurach in vivo nie potwierdziły tych uszkodzeń. U pacjentów z AIDS (n=11) leczonych Retrovirem zaobserwowano zwiększoną częstość pęknięć chromosomów. Zydowudyna inkorporuje się do DNA leukocytów dorosłych pacjentów oraz noworodków (w tym u kobiet ciężarnych), co potwierdzono także w modelach małpich, gdzie ekspozycja na kombinację zydowudyny i lamiwudyny prowadziła do większej inkorporacji analogów nukleozydów i skróceń telomerów w tkankach płodu, choć kliniczne znaczenie tych obserwacji pozostaje nieustalone.
analog nukleozydu, badanie cytogenetyczne, badanie kliniczne, chłoniak myszy, genotoksyczność przezłożyskowa, lamiwudyna, leukocyt, limfocyty krwi obwodowej, maksymalna tolerowana dawka, mutagenność, nowotwór nabłonkowy pochwy, nowotwór płuc, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, rakotwórczość przezłożyskowa, skrócenie telomerów, test Amesa, test jąderkowy, transformacja komórkowa, transmisja wertykalna, uszkodzenie chromosomowe, włączanie do DNA, zakażenie HIV-1, zydowudyna - Leksykon chorób i schorzeń
Cytomegalowirus – Etiologia i przyczyny
Cytomegalowirus (CMV), członek rodziny Herpesviridae, jest powszechnym wirusem o genomie dsDNA liczącym 235 000 par zasad, charakteryzującym się zdolnością do latencji i reaktywacji. Seroprewalencja CMV w populacji dorosłych w USA wynosi 50-85%, rosnąc z wiekiem do 91% u osób powyżej 80 lat. CMV przenosi się przez kontakt z płynami ustrojowymi, w tym śliną, moczem, krwią, nasieniem, wydzielinami pochwy, a także drogą wertykalną (transmisja matka-płód). Wrodzone zakażenie CMV dotyka około 1 na 200 noworodków w USA i jest najczęstszą zakaźną przyczyną wad wrodzonych, w tym utraty słuchu. Ryzyko transmisji wertykalnej jest wyższe przy pierwotnym zakażeniu matki (30-70% w zależności od trymestru) niż przy reaktywacji (około 3%). U noworodków z wrodzonym CMV 10-20% wykazuje objawy kliniczne przy urodzeniu, a 40-60% z nich doświadcza długoterminowych powikłań, takich jak ubytek słuchu, opóźnienia rozwojowe, mikrocefalia czy drgawki.
choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, choroba zapalna jelit, cytomegalowirus, Herpesviridae, immunosenescencja, infekcja przenoszona drogą płciową, latencja wirusa, leki immunosupresyjne, limfocyty CD4, miażdżyca, mikrocefalia, mononukleoza zakaźna, podwójna nić DNA, reinfekcja, seroprewalencja, transmisja wertykalna, ubytek słuchu, wady wrodzone, wiremia, wrodzone zakażenie CMV, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zakażenie grzybicze, zapalenie mózgu, zapalenie płuc, zapalenie przewodu pokarmowego, zapalenie siatkówki, zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Różyczka – Etiologia i przyczyny
Różyczka jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa Rubella, RNA z rodziny Matonaviridae, charakteryzującym się kulistym kształtem o średnicy 50-70 nm, posiadającym osłonkę lipidową z glikoproteinami E1 i E2. Transmisja wirusa odbywa się głównie drogą kropelkową, a także przez bezpośredni kontakt z wydzielinami dróg oddechowych i moczem. Okres inkubacji wynosi 14-21 dni, a zakaźność trwa od około 7 dni przed do 7 dni po wystąpieniu wysypki. Wirus namnaża się w błonie śluzowej nosa, gardła i węzłach chłonnych, a następnie rozprzestrzenia się we krwi. Około 25-50% zakażonych może przebiegać bezobjawowo, co utrudnia kontrolę epidemiologiczną. Szczepionka żywa atenuowana (szczep Wistar RA 27/3) wykazuje 98% serokonwersję i indukuje trwałą odporność, stanowiąc podstawę profilaktyki, najczęściej podawana w szczepionce skojarzonej MMR.
apoptoza komórek, droga kropelkowa, głuchota, haplotyp, immunoglobulina, jaskra, Matonaviridae, mikrocefalia, mikroftalmia, okres inkubacji, patogeneza, przeciwciała IgA, retinopatia, Rubivirus, serokonwersja, szczepionka MMR, szczepionka MMRV, transmisja wertykalna, wiremia, wirus RNA, wirus różyczki, zaburzenia krzepnięcia, zaćma, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Etiologia i przyczyny
Denga jest chorobą wirusową wywoływaną przez cztery antygenowo odrębne serotypy wirusa dengi (DENV-1 do DENV-4), należące do rodzaju Flavivirus. Zakażenie przenoszone jest głównie przez komary Aedes aegypti i Aedes albopictus, a okres inkubacji wynosi średnio 4-7 dni (zakres 4-10 dni). Zakażenie jednym serotypem zapewnia długotrwałą odporność na ten serotyp, ale tylko krótkotrwałą ochronę przed pozostałymi, co umożliwia wielokrotne zakażenia i zwiększa ryzyko ciężkiej dengi, m.in. z powodu mechanizmu wzmocnienia zależnego od przeciwciał (ADE). Patogeneza ciężkiej dengi obejmuje m.in. działanie białka NS1 wirusa, które indukuje wyciek naczyniowy, uszkodzenie śródbłonka oraz burzę cytokinową, prowadząc do zespołu wstrząsu dengi i krwotoków. Diagnostyka opiera się na wykryciu RNA wirusa metodą RT-PCR lub antygenu NS1 w odpowiednim kontekście klinicznym i epidemiologicznym.
antygen NS1, białko NS1, burza cytokinowa, ciężka denga, epidemiologia dengi, gorączka krwotoczna denga, kleszczowe zapalenie mózgu, komar Aedes aegypti, komar Aedes albopictus, przepuszczalność naczyń, szczepionka przeciwko dendze, transfuzja krwi, transmisja wertykalna, transmisja wirusa dengi, ukąszenie komara, układ dopełniacza, wirus dengi, wyciek naczyniowy, wzmocnienie zależne od przeciwciał, zespół wstrząsu dengi, żółta gorączka