zapalenie rdzenia kręgowego
Zapalenie rdzenia kręgowego (myelitis) to stan zapalny obejmujący rdzeń kręgowy, który może prowadzić do poważnych zaburzeń neurologicznych. Najczęściej występuje w postaci poprzecznego zapalenia rdzenia kręgowego (transverse myelitis), charakteryzującego się obustronnymi objawami na określonym poziomie rdzenia.
Etiologia zapalenia rdzenia kręgowego jest różnorodna i obejmuje: choroby autoimmunologiczne (np. stwardnienie rozsiane), infekcje wirusowe (HSV, VZV, CMV, enterowirusy), bakteryjne, grzybicze, pasożytnicze, choroby demielinizacyjne, zaburzenia naczyniowe, a także powikłania po szczepieniach. W około 30-60% przypadków przyczyna pozostaje nieustalona (idiopatyczne zapalenie rdzenia).
Objawy kliniczne zależą od poziomu i rozległości uszkodzenia rdzenia. Charakterystyczne są: osłabienie siły mięśniowej kończyn, zaburzenia czucia poniżej poziomu uszkodzenia, dysfunkcje autonomiczne (zaburzenia oddawania moczu i stolca), ból kręgosłupa oraz objawy neurologiczne odpowiadające poziomowi uszkodzenia. Rozwój objawów może być nagły (godziny) lub stopniowy (dni, tygodnie).
Diagnostyka obejmuje badanie MRI rdzenia kręgowego (z kontrastem), badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, badania serologiczne w kierunku chorób autoimmunologicznych i infekcyjnych oraz elektromiografię. Kluczowe jest wykluczenie zmian uciskowych wymagających pilnej interwencji neurochirurgicznej.
Leczenie zapalenia rdzenia kręgowego zależy od etiologii. W fazie ostrej stosuje się wysokie dawki glikokortykosteroidów, a w przypadkach opornych – plazmaferezę lub immunoglobuliny. Leczenie przyczynowe obejmuje antybiotykoterapię przy etiologii infekcyjnej lub leki immunosupresyjne w chorobach autoimmunologicznych. Istotna jest również rehabilitacja neurologiczna, która powinna być wdrożona jak najwcześniej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Opryszczka narządów płciowych – Etiologia i przyczyny
Opryszczka narządów płciowych (genital herpes) jest wywoływana głównie przez wirusa HSV-2 (60-80% przypadków) oraz coraz częściej przez HSV-1, szczególnie wśród młodych osób i mężczyzn homoseksualnych. Zakażenie przenosi się przez kontakt seksualny (waginalny, analny, oralny) oraz kontakt skóry z płynami ustrojowymi, a transmisja może zachodzić także w okresie bezobjawowym (asymptomatic shedding). Wirus wnika przez uszkodzenia skóry i błony śluzowe, osiedlając się w zwojach nerwowych, gdzie pozostaje w stanie latencji. Pierwotne zakażenie ma okres inkubacji 3-7 dni, a nawroty występują średnio 4-5 razy rocznie w przypadku HSV-2, trwając około tygodnia. Czynniki wyzwalające reaktywację to m.in. gorączka, stres, zmiany hormonalne, ekspozycja na UV oraz osłabienie układu odpornościowego. Zakażenie HSV-2 zwiększa ryzyko zakażenia HIV 2-3 krotnie, a u osób z HIV przebieg opryszczki jest cięższy i dłuższy.
acyklowir, aseptyczne zapalenie opon mózgowych, czynniki ryzyka zakażenia, famcyklowir, HSV-1, HSV-2, interleukina-1, lek immunosupresyjny, lek przeciwwirusowy, neurotropizm, opryszczka narządów płciowych, opryszczka wargowa, patogeneza zakażenia, reaktywacja wirusa, seks oralny, terapia supresyjna, walacyklowir, wirus opryszczki pospolitej, zakażenie pierwotne, zapalenie mózgu, zapalenie rdzenia kręgowego, zmiany hormonalne, zwoje nerwowe - Leksykon chorób i schorzeń
Schistosomatoza (bilharcjoza) – Objawy
Schistosomiasis to choroba pasożytnicza wywołana przez przywry z rodzaju Schistosoma, której objawy wynikają głównie z reakcji immunologicznej na jaja pasożyta. Wczesne objawy obejmują świąd skóry i dermatitis cercarialis, natomiast ostra faza (gorączka Katayama) pojawia się 2-8 tygodni po zakażeniu i charakteryzuje się gorączką, dreszczami, kaszlem, bólami mięśniowo-stawowymi, hepatosplenomegalią oraz eozynofilią. Przewlekła schistosomiasis rozwija się miesiące lub lata po zakażeniu i manifestuje się w zależności od lokalizacji jaj: w układzie pokarmowym (ból brzucha, krwawa biegunka, hepatosplenomegalia, nadciśnienie wrotne, marskość wątroby) lub układzie moczowo-płciowym (krwiomocz, dyzuria, białkomocz, ryzyko raka pęcherza moczowego). U dzieci obserwuje się niedokrwistość, zahamowanie wzrostu i problemy poznawcze, które są odwracalne po leczeniu. W rzadkich przypadkach dochodzi do zajęcia układu nerwowego z objawami neurologicznymi, a także do powikłań płucnych i sercowych, takich jak nadciśnienie płucne i cor pulmonale.
białkomocz, ból podczas stosunku płciowego, bolesne oddawanie moczu, choroba posurowicza, ciąża pozamaciczna, eozynofilia, krew w nasieniu, krwiomocz, marskość wątroby, nadciśnienie płucne, nadciśnienie wrotne, neuroschistosomiasis, niedokrwistość, niedokrwistość z niedoboru żelaza, ostra schistosomiasis, padaczka, parestezje, powiększenie śledziony, powiększenie wątroby, powiększenie wątroby i śledziony, prazykwantel, przywra Schistosoma, schistosomiasis, serce płucne, włóknienie wątroby, wodobrzusze, zapalenie najądrza, zapalenie rdzenia kręgowego, ziarniniak, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Borelioza mózgu przenoszona przez kleszcze – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Borelioza mózgu przenoszona przez kleszcze (TBE) to wirusowa infekcja OUN o dwufazowym przebiegu, z pierwszą fazą grypopodobną pojawiającą się 7-14 dni po ukąszeniu, a drugą fazą obejmującą zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (37,3%), zapalenie mózgu (49,2%), zapalenie rdzenia kręgowego (2,7%) lub ich kombinacje (10,5%). Objawy neurologiczne mogą obejmować sztywność karku, niedowłady (10,1%), porażenia nerwów czaszkowych (4,5%), ataksję, drgawki i zaburzenia świadomości. Diagnostyka opiera się na wykryciu przeciwciał IgM w płynie mózgowo-rdzeniowym i/lub surowicy metodą ELISA, pojawiających się od 6 dnia objawów i utrzymujących do 10 miesięcy. Leczenie jest objawowe i wspierające, obejmujące hospitalizację, kontrolę ciśnienia śródczaszkowego, leczenie przeciwdrgawkowe, nawadnianie oraz w ciężkich przypadkach mannitol i glikokortykosteroidy (z ograniczonym zastosowaniem deksametazonu). Immunoglobuliny dożylne mogą być rozważane w ciężkich przebiegach. Śmiertelność wynosi 0,5-2% dla podtypu europejskiego, a powikłania neurologiczne utrzymują się u 60% pacjentów, z długotrwałymi objawami takimi jak zmęczenie (17%), osłabienie (13,4%) i zaburzenia poznawcze.
ataksja, borelioza mózgu, centralny układ nerwowy, ciśnienie śródczaszkowe, drgawki, glikokortykosteroidy, immunoglobulina dożylna, kleszczowe zapalenie mózgu, leki przeciwwymiotne, mannitol, niepasteryzowane produkty mleczne, obciążenie chorobą, obrzęk mózgu, odleżyna, porażenie nerwu czaszkowego, przeciwciała IgM, punkcja lędźwiowa, sztywność karku, ukąszenie kleszcza, usuwanie kleszcza, zaburzenie koncentracji, zaburzenie mowy, zaburzenie równowagi, zaburzenie świadomości, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie rdzenia kręgowego - Leksykon chorób i schorzeń
Transwersalne zapalenie rdzenia – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Transwersalne zapalenie rdzenia (TZR) to rzadkie, zapalne schorzenie rdzenia kręgowego prowadzące do demielinizacji i bliznowacenia, skutkujące zaburzeniami neurologicznymi takimi jak osłabienie mięśni, zaburzenia czuciowe oraz dysfunkcje pęcherza i jelit. Etiologia obejmuje stany zapalne, infekcje i udary rdzenia, a w niektórych przypadkach TZR może być wczesnym objawem stwardnienia rozsianego. Diagnostyka i opieka kliniczna wymagają szczegółowej oceny neurologicznej i funkcjonalnej, a leczenie opiera się na szybkim wdrożeniu dożylnych glikokortykosteroidów, plazmaferezy lub immunoglobulin dożylnych (IVIG) w celu zahamowania procesu zapalnego. W przypadkach przewlekłych stosuje się leki immunomodulujące, takie jak cyklofosfamid, mykofenolan, rytuksymab czy azatiopryna. Rehabilitacja, obejmująca fizjoterapię i terapię zajęciową, jest kluczowa dla poprawy funkcji motorycznych, kontroli pęcherza i jelit oraz jakości życia pacjenta.
arefleksja, azatiopryna, ból neuropatyczny, cyklofosfamid, demielinizacja, drętwienie kończyn, elektrostymulacja nerwów, glikokortykosteroidy, hipotonia, ibuprofen, immunoglobuliny dożylne, lek immunomodulujący, lek przeciwdepresyjny, materac przeciwodleżynowy, mykofenolan, niesteroidowe leki przeciwzapalne, nietrzymanie moczu, nietrzymanie stolca, niewydolność oddechowa, odleżyna, osłabienie mięśniowe, paracetamol, plazmafereza, rytuksymab, stwardnienie rozsiane, transwersalne zapalenie rdzenia, wstrząs rdzeniowy, zakażenie układu moczowego, zakrzepica żył głębokich, zapalenie rdzenia kręgowego, zaparcie - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba związana z przeciwciałami białka mieliny oligodendrocytów (mogad) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Choroba związana z przeciwciałami białka mieliny oligodendrocytów (MOGAD) to rzadka, autoimmunologiczna choroba zapalna OUN, charakteryzująca się demielinizacją w mózgu, rdzeniu kręgowym i nerwach wzrokowych. W fazie ostrej leczenie opiera się na dożylnych kortykosteroidach (metylprednizolon 1000 mg/dobę u dorosłych lub 20-30 mg/kg/dobę u dzieci przez 5 dni), a w ciężkich przypadkach stosuje się plazmaferezę (5-7 cykli co drugi dzień) lub dożylne immunoglobuliny (2 g/kg przez 2-5 dni). Około 40-50% pacjentów doświadcza nawrotów, co wymaga długoterminowej immunosupresji, najczęściej z użyciem IVIG (około 70% remisji) lub leków doustnych, takich jak mykofenolan mofetylu czy azatiopryna, które jednak zwiększają ryzyko infekcji dróg oddechowych i moczowych. Opieka pielęgniarska obejmuje monitorowanie objawów nawrotu, wsparcie rehabilitacyjne, zarządzanie powikłaniami neurologicznymi (utrata wzroku, spastyczność, ból neuropatyczny, dysfunkcje pęcherza i jelit) oraz wsparcie psychologiczne.
ADEM, azatiopryna, ból neuropatyczny, choroba autoimmunologiczna, choroba demielinizacyjna, demielinizacja, dysfunkcja pęcherza i jelit, immunoglobuliny dożylne, immunosupresja, IVIg, MOG, MOGAD, mykofenolan mofetylu, NMOSD, objawy prodromalne, osłonka mielinowa, plazmafereza, przebieg monofazowy, satralizumab, spastyczność, stwardnienie rozsiane, wskaźnik nawrotów, zaburzenia ruchowe, zaburzenie autoimmunologiczne, zapalenie kory mózgowej, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie rdzenia kręgowego - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór rdzenia kręgowego – Diagnostyka i diagnoza
Nowotwory rdzenia kręgowego stanowią 2-4% wszystkich nowotworów OUN i wymagają wczesnej, precyzyjnej diagnostyki, aby zapobiec trwałemu uszkodzeniu rdzenia. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania neurologicznego, oceniającego m.in. siłę mięśniową, odruchy, koordynację oraz funkcje poznawcze. Kluczową rolę odgrywa MRI, w tym sekwencje T1- i T2-zależne z kontrastem gadolinowym, które pozwalają na dokładną lokalizację i charakterystykę guza. Dodatkowo stosuje się techniki takie jak spektroskopia MRS, perfuzja MRI czy fMRI. Tomografia komputerowa (CT) uzupełnia diagnostykę, szczególnie gdy MRI jest przeciwwskazane. Inne metody obrazowe to mielografia, angiografia rdzeniowa, PET oraz scyntygrafia kości. Badania laboratoryjne i punkcja lędźwiowa mają ograniczone zastosowanie, natomiast biopsja, wykonywana stereotaktycznie, chirurgicznie lub cienkoigłowo, jest niezbędna do ostatecznego rozpoznania i oceny złośliwości guza.
badanie neurologiczne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja stereotaktyczna, choroba demielinizacyjna, elektromiografia, funkcjonalny rezonans magnetyczny, guz wewnątrzoponowy-zewnątrzrdzeniowy, guz wewnątrzrdzeniowy, guz zewnątrzoponowy, gwiaździak, marker nowotworowy, mielografia, mielopatia kompresyjna, morfologia krwi, naczyniak zarodkowy, nowotwór osłonki nerwowej, nowotwór rdzenia kręgowego, oponiak, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, punkcja lędźwiowa, rdzeń kręgowy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, siła mięśniowa, somatosensoryczne potencjały wywołane, spektroskopia rezonansu magnetycznego, terapia kortykosteroidowa, tomografia komputerowa, wyściółczak, zapalenie rdzenia kręgowego - Leksykon chorób i schorzeń
Neuromielitis optica – Objawy
Neuromielitis optica (NMO), znana również jako choroba Devica, to rzadkie autoimmunologiczne schorzenie ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzujące się zapaleniem i uszkodzeniem nerwów wzrokowych oraz rdzenia kręgowego. Kluczowe objawy obejmują zapalenie nerwu wzrokowego, często obustronne i cięższe niż w stwardnieniu rozsianym (SM), prowadzące do bólu oka, zaburzeń widzenia, utraty widzenia barwnego oraz częściowej lub całkowitej ślepoty. Zapalenie rdzenia kręgowego (poprzeczne zapalenie rdzenia) obejmuje zwykle trzy lub więcej segmentów kręgowych, manifestując się osłabieniem mięśni, paraliżem, zaburzeniami czucia, spastycznością, problemami z kontrolą pęcherza i jelit oraz bólem. NMO ma przebieg rzutowo-remisyjny, z nawrotami trwającymi od dni do miesięcy i remisjami od tygodni do lat, a niepełnosprawność kumuluje się w wyniku kolejnych ataków. W ciągu 5 lat od zachorowania około 50% nieleczonych pacjentów wymaga wózka inwalidzkiego, a 40% może być prawnie niewidomych w co najmniej jednym oku. Wczesna diagnoza i leczenie są kluczowe dla poprawy rokowania, zwłaszcza u pacjentów z późnym początkiem choroby (>50 lat), u których obserwuje się większą niepełnosprawność i wyższą śmiertelność.
ból neuropatyczny, ból oka, choroba Devica, drgawki, ekulizumab, immunoglobuliny dożylne, kortykosteroidy, leczenie immunosupresyjne, metyloprednizolon, mykofenolan mofetylu, neuromyelitis optica, nietrzymanie moczu, niewydolność oddechowa, nudności i wymioty, ośrodkowy układ nerwowy, plazmafereza, podwójne widzenie, poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego, porażenie twarzy, prednizon, przeciwciała monoklonalne, rdzeń kręgowy, remisja, rytuksymab, rzut choroby, schorzenie autoimmunologiczne, skurcz mięśni, ślepota, spastyczność mięśni, śpiączka, stwardnienie rozsiane, terapia steroidowa, uszkodzenie pnia mózgu, utrata słuchu, utrata wzroku, zaburzenia oddechowe, zaostrzenie i remisja, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie rdzenia kręgowego, zatrzymanie moczu, zawroty głowy, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Neuromielitis optica – Diagnostyka i diagnoza
Neuromielitis optica (NMO), czyli choroba Devica, to rzadkie autoimmunologiczne schorzenie ośrodkowego układu nerwowego, które atakuje głównie nerwy wzrokowe i rdzeń kręgowy. Diagnostyka opiera się na kryteriach IPND z 2015 roku, które uwzględniają obecność przeciwciał AQP4-IgG (obecnych u 70-80% pacjentów), obraz kliniczny oraz wyniki MRI. Charakterystyczne cechy MRI to długoodcinkowe poprzeczne zapalenie rdzenia (LETM) obejmujące ≥3 segmenty kręgowe oraz zmiany w nerwach wzrokowych i podwzgórzu. W PMR obserwuje się wysoką pleocytozę (>50 leukocytów/μl) i brak prążków oligoklonalnych, co odróżnia NMO od stwardnienia rozsianego (SM). Diagnostyka różnicowa jest kluczowa, gdyż leczenie NMOSD różni się od SM, a niektóre leki stosowane w SM mogą nasilać objawy NMO.
azatiopryna, choroba Devica, ekulizumab, inebilizumab, leki immunosupresyjne, MOGAD, mykofenolan, nakłucie lędźwiowe, narkolepsja, neuromielitis optica, NMOSD, optyczna koherentna tomografia, ośrodkowy układ nerwowy, plazmafereza, pleocytoza, płyn mózgowo-rdzeniowy, poprzeczne zapalenie rdzenia, prążki oligoklonalne, przeciwciała AQP4-IgG, przeciwciała MOG-IgG, rezonans magnetyczny, rytuksymab, satralizumab, stwardnienie rozsiane, zaburzenie demielinizacyjne, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie rdzenia kręgowego, zespół area postrema - Leksykon chorób i schorzeń
Neuromielitis optica – Epidemiologia
Neuromielitis optica spectrum disorder (NMOSD) to rzadka, autoimmunologiczna choroba zapalna ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się zapaleniem nerwu wzrokowego, rdzenia kręgowego oraz określonymi zespołami mózgowymi i pniowymi. Chorobowość globalna wynosi od 0,5 do 10 przypadków na 100 000 osób, ze średnią około 5/100 000, a roczna zapadalność waha się między 0,029 a 0,880 na 100 000 osobolat, z typową wartością około 0,155-0,278/100 000 osobolat w zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych (IPND 2015 vs. Wingerchuk 2006). NMOSD wykazuje wyraźne zróżnicowanie etniczne: chorobowość u osób rasy białej wynosi około 1/100 000, u wschodnioazjatyckich około 3,5/100 000, a u osób rasy czarnej może sięgać nawet 10/100 000. Kobiety stanowią około 90% chorych, z relacją płci 5:1 do 10:1, a szczyt zachorowań przypada na 55-64 lata u kobiet i 65-74 lata u mężczyzn. Etiologia NMOSD pozostaje niejasna, jednak czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, pochodzenie etniczne oraz określone haplotypy HLA (np. HLA-DRB1*03, HLA-DPB1*0501, HLA-DRB1*1602).
akwaporyna 4, choroba autoimmunologiczna, choroba demielinizacyjna, choroby współistniejące, czynnik hormonalny, demielinizacja, haplotyp HLA, kryteria diagnostyczne, miastenia gravis, neuromielitis optica, ośrodkowy układ nerwowy, patofizjologia choroby, przeciwciała anty-AQP4, przeciwciała przeciwko akwaporynie 4, schorzenie autoimmunologiczne, seronegatywny, stwardnienie rozsiane, toczeń rumieniowaty układowy, zapadalność, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie rdzenia kręgowego, zespół Sjögrena - Leksykon chorób i schorzeń
Toxokarioza – Etiologia i przyczyny
Toksokarioza jest zoonotyczną chorobą pasożytniczą wywołaną przez larwy nicieni z rodzaju Toxocara, głównie T. canis i rzadziej T. cati. Człowiek jest przypadkowym gospodarzem, u którego larwy nie osiągają dojrzałości płciowej, lecz mogą migrować do różnych narządów (wątroba, płuca, OUN, gałka oczna), wywołując reakcję zapalną z eozynofilią (>500 eozynofili/μl) i podwyższonym stężeniem IgE. Zakażenie następuje głównie drogą pokarmową przez spożycie embionizowanych jaj pasożyta obecnych w zanieczyszczonej glebie, piasku, niemytych warzywach i owocach. Klinicznie wyróżnia się postać trzewną (gorączka, hepatosplenomegalia, eozynofilia >30%, objawy płucne i skórne), oczną (jednostronne zapalenie błony naczyniowej, ziarniniaki siatkówki, ryzyko utraty wzroku u 70% nieleczonych), neurologiczną (zapalenie opon, encefalopatia, napady padaczkowe) oraz utajoną z przewlekłymi, niespecyficznymi objawami. Diagnostyka opiera się na badaniach serologicznych (ELISA, Western blot) wykrywających przeciwciała IgG przeciwko antygenom larw, badaniach obrazowych (USG, TK, MRI) oraz typowych objawach klinicznych i eozynofilii. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić inne choroby pasożytnicze, alergiczne i nowotworowe.
albendazol, choroba pasożytnicza, droga pokarmowa, endoftalmit, eozynofilia, geofagia, glikokortykosteroid, glista, hepatosplenomegalia, mebendazol, naciek eozynofilowy, neural larva migrans, nicień, ocular larva migrans, odwarstwienie siatkówki, onychofagia, postać kliniczna, test ELISA, tiabendazol, toksokaroza, toksokaroza neurologiczna, toksokaroza oczna, toksokaroza trzewna, toksokaroza utajona, Toxocara canis, Toxocara cati, visceral larva migrans, Western blot, witrektomia, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie rdzenia kręgowego, zoonoza