Działania niepożądane
Hemaglutynina

Działania niepożądane hemaglutyniny w szczepionkach przeciw grypie

Hemaglutynina (HA) to główne białko powierzchniowe wirusa grypy, które stanowi kluczowy antygen w szczepionkach przeciwgrypowych. Jako substancja czynna w szczepionkach, hemaglutynina może wywoływać różne działania niepożądane, które są charakterystyczne dla poszczególnych preparatów i zależą od dawki podawanej substancji oraz indywidualnej reakcji pacjenta. Działania niepożądane związane z hemagutyniną są ściśle monitorowane w badaniach klinicznych oraz w ramach nadzoru po wprowadzeniu produktów do obrotu.^{1 2}

Reakcje miejscowe w miejscu podania szczepionki

Reakcje miejscowe są najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi związanymi z podaniem szczepionek zawierających hemaglutyninę. Ból w miejscu wstrzyknięcia to najczęściej zgłaszane działanie niepożądane we wszystkich grupach wiekowych.^{3 4}

Oprócz bólu, inne miejscowe reakcje obejmują:^{5 6}

• Rumień w miejscu wstrzyknięcia (zaczerwienienie) – występuje bardzo często po podaniu szczepionek, zwłaszcza u dzieci⁷
• Obrzęk w miejscu wstrzyknięcia – występuje często po podaniu szczepionek⁸
• Stwardnienie w miejscu wstrzyknięcia – obserwowane często po szczepieniu⁹
• Zasinienie w miejscu wstrzyknięcia (siniak) – występuje często po szczepieniu¹⁰
• Świąd w miejscu wstrzyknięcia – występuje niezbyt często¹¹

¹²

Większość reakcji miejscowych występuje i ustępuje w ciągu trzech dni po szczepieniu. Nasilenie tych reakcji jest zazwyczaj łagodne do umiarkowanego.^{13 14}

Ogólnoustrojowe działania niepożądane

Działania ogólnoustrojowe związane z hemagutyniną obejmują różne reakcje, które wpływają na cały organizm. Najczęściej zgłaszane reakcje ogólnoustrojowe to:¹⁵

• Ból mięśni (mialgia) – występuje bardzo często, zwłaszcza u dorosłych i dzieci powyżej 6 lat^{16 17}
• Ból głowy – bardzo często zgłaszany, szczególnie u dorosłych i starszych dzieci^{18 19}
• Złe samopoczucie – bardzo często występujące po szczepieniu²⁰
• Zmęczenie – często zgłaszane, szczególnie u dorosłych²¹
• Gorączka – występuje z częstością zależną od grupy wiekowej, częściej u dzieci²²
• Dreszcze – zgłaszane często po szczepieniu²³

²⁴

Ogólnoustrojowe działania niepożądane mają zazwyczaj charakter przejściowy i ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.²⁵

Działania niepożądane szczególne dla dzieci

U dzieci, zwłaszcza u najmłodszych, obserwuje się specyficzne działania niepożądane związane z hemagutyniną:²⁶

• Drażliwość/marudność – bardzo często u dzieci poniżej 3 lat^{27 28}
• Utrata apetytu – bardzo często u dzieci poniżej 3 lat²⁹
• Nietypowy płacz – bardzo często u dzieci poniżej 24 miesięcy³⁰
• Senność – bardzo często u najmłodszych dzieci³¹
• Wymioty – często u dzieci poniżej 24 miesięcy³²

³³

Rzadkie i bardzo rzadkie działania niepożądane

Rzadko lub bardzo rzadko mogą wystąpić poważniejsze działania niepożądane związane z hemagutyniną, które obejmują:³⁴

• Zespół Guillain-Barré (GBS) – bardzo rzadkie, ale poważne powikłanie neurologiczne^{35 36}
• Drgawki i drgawki gorączkowe – o częstości nieznanej³⁷
• Zapalenie rdzenia kręgowego i mózgu – o częstości nieznanej³⁸
• Porażenie twarzy (porażenie Bella) – o częstości nieznanej³⁹
• Zapalenie nerwu wzrokowego/neuropatia – o częstości nieznanej⁴⁰
• Omdlenie – występujące krótko po szczepieniu, o częstości nieznanej⁴¹

⁴²

Reakcje nadwrażliwości

Hemaglutynina może powodować reakcje alergiczne o różnym nasileniu:⁴³

• Anafilaksja – poważna reakcja alergiczna, występuje bardzo rzadko, ale stanowi bezpośrednie zagrożenie życia^{44 45}
• Obrzęk naczynioruchowy – rzadka, ale potencjalnie niebezpieczna reakcja^{46 47}
• Pokrzywka – rzadko występująca reakcja skórna⁴⁸
• Świąd – uogólniony lub miejscowy, rzadkie⁴⁹
• Wysypka – reakcja skórna występująca rzadko⁵⁰

⁵¹

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Hemaglutynina może powodować zaburzenia dotyczące krwi i układu chłonnego:⁵²

• Małopłytkowość (trombocytopenia) – przejściowe zmniejszenie liczby płytek krwi, występuje z nieznaną częstością^{53 54}
• Limfadenopatia (powiększenie węzłów chłonnych) – występuje z nieznaną częstością^{55 56}

⁵⁷

Inne działania niepożądane

Inne działania niepożądane związane z hemagutyniną obejmują:⁵⁸

• Ból stawów (artralgia) – występujący rzadko⁵⁹
• Zaburzenia oddechowe – takie jak duszność, świszczący oddech, ucisk w gardle – o częstości nieznanej⁶⁰
• Kaszel i ból gardła – niezbyt często⁶¹
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty, niestrawność, biegunka – niezbyt często⁶²
• Zaburzenia naczyniowe – zaczerwienienie, zapalenie naczyń krwionośnych, rozszerzenie naczyń – rzadko lub z nieznaną częstością⁶³

⁶⁴

Zróżnicowanie występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych związanych z hemagutyniną różni się w zależności od kilku czynników:⁶⁵

Wpływ wieku na występowanie działań niepożądanych

Wiek pacjenta ma istotny wpływ na profil i częstość występowania działań niepożądanych związanych z hemagutyniną:^{66 67}

• U osób starszych (powyżej 65 lat) działania niepożądane występują ogólnie rzadziej niż u młodszych dorosłych⁶⁸
• U dzieci obserwuje się specyficzne działania niepożądane, których częstość zależy od grupy wiekowej (np. drażliwość, utrata apetytu i nietypowy płacz są częstsze u młodszych dzieci)⁶⁹
• U dorosłych częściej występują takie objawy jak ból głowy, ból mięśni i zmęczenie⁷⁰

⁷¹

Wpływ dawki hemaglutyniny

Dawka hemaglutyniny w szczepionce może wpływać na profil bezpieczeństwa:⁷²

• Szczepionki zawierające wysoką dawkę hemaglutyniny (np. Efluelda Tetra – 60 mikrogramów HA/szczep) mogą wykazywać nieznacznie zwiększoną reaktogenność w porównaniu ze szczepionkami o standardowej dawce⁷³
• Szczepionki zawierające standardową dawkę hemaglutyniny (np. Fluarix Tetra, VaxigripTetra, Influvac Tetra – 15 mikrogramów HA/szczep) mają ogólnie podobny profil bezpieczeństwa^{74 75}

⁷⁶

Wpływ jednoczesnego podania innych szczepionek

Jednoczesne podanie szczepionki zawierającej hemaglutyninę z innymi szczepionkami, np. szczepionką przeciw COVID-19, również może wpływać na profil działań niepożądanych:⁷⁷

• Częstość oraz nasilenie miejscowych i ogólnych działań niepożądanych przy jednoczesnym podaniu szczepionki przeciw grypie (zawierającej hemaglutyninę) i szczepionki przeciw COVID-19 jest podobna do częstości obserwowanej przy podaniu tylko szczepionki przeciw COVID-19⁷⁸

Tabela działań niepożądanych związanych z hemagutyniną

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych związanych z hemagutyniną w szczepionkach przeciw grypie, uwzględniając częstość ich występowania oraz krótki opis.

Monitorowanie bezpieczeństwa i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na istotność monitorowania bezpieczeństwa hemaglutyniny jako substancji aktywnej w szczepionkach przeciwgrypowych, wszystkie podejrzewane działania niepożądane powinny być zgłaszane do odpowiednich organów.⁷⁹

W Polsce zgłoszenia należy kierować do:⁸⁰

• Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

⁸¹

Działania niepożądane można również zgłaszać bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie produktu leczniczego do obrotu.⁸²

Ciągłe monitorowanie działań niepożądanych związanych z hemagutyniną jest istotne dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów i pozwala na identyfikację rzadkich lub nieznanych wcześniej działań niepożądanych.