Niedobór hydroksylazy fenyloalaninowej (PAH) to genetyczna choroba metaboliczna, będąca najczęstszą przyczyną fenyloketonurii (PKU). Enzym PAH odpowiada za przekształcanie fenyloalaniny w tyrozynę, a jego brak lub dysfunkcja prowadzi do nagromadzenia fenyloalaniny we krwi i tkankach.
Choroba dziedziczy się autosomalnie recesywnie i jest spowodowana mutacjami w genie PAH zlokalizowanym na chromosomie 12. Zidentyfikowano ponad 950 różnych mutacji odpowiedzialnych za zróżnicowany obraz kliniczny – od łagodnej hiperfenyloalaninemii do ciężkiej fenyloketonurii.
Nieleczony niedobór PAH prowadzi do poważnych zaburzeń neurologicznych, opóźnienia rozwoju psychoruchowego i niepełnosprawności intelektualnej. Standardem diagnostycznym jest badanie przesiewowe noworodków, a podstawą leczenia jest dieta niskofenyloalaninowa wprowadzana od pierwszych dni życia.
Szczególnie niebezpieczny jest niedobór PAH u kobiet w ciąży – podwyższony poziom fenyloalaniny we krwi matki może powodować embriopatię fenyloketonuryczną u płodu, prowadzącą do wad wrodzonych i niepełnosprawności intelektualnej. Kobiety z PKU planujące ciążę wymagają ścisłej kontroli poziomu fenyloalaniny.
Aspartam (E 951) jest intensywnym słodzikiem stosowanym jako substancja pomocnicza w tabletkach ulegających rozpadowi w jamie ustnej, poprawiając smak i akceptowalność preparatów, zwłaszcza tych o gorzkim smaku, takich jak klozapina (Ayupil) i mirtazapina (Mirtagen). Zawartość aspartamu w analizowanych lekach jest proporcjonalna do dawki substancji czynnej, np. w Ayupil od 1,6 mg (12,5 mg klozapiny) do 24,8 mg (200 mg klozapiny), a w Mirtagen od 3 mg (15 mg mirtazapiny) do 9 mg (45 mg mirtazapiny). Po podaniu doustnym aspartam ulega hydrolizie do kwasu asparaginowego, fenyloalaniny i metanolu, które są metabolizowane w organizmie bez wykazywania aktywności słodzącej ani farmakodynamicznej. Nie stwierdzono wpływu aspartamu na mechanizmy działania leków ani na ich wiązanie z receptorami.
Fenyloalanina, egzogenny aminokwas metabolizowany przez hydroksylazę fenyloalaninową do tyrozyny, może ulegać toksycznemu nagromadzeniu w przypadku przedawkowania, szczególnie u pacjentów z fenyloketonurią, niewydolnością wątroby lub nerek oraz podczas szybkiej infuzji preparatów do żywienia pozajelitowego (np. Aminomix, Aminoplasmal, Nutriflex). Toksyczne stężenia fenyloalaniny w surowicy przekraczają 1200 μmol/l i manifestują się objawami takimi jak nudności, wymioty (>600 μmol/l), dreszcze, ból głowy (>800 μmol/l), kwasica metaboliczna (pH <7,35, >1000 μmol/l), hiperamonemia (>1200 μmol/l), hiperaminoacydemia oraz zaburzenia neurologiczne (>1500 μmol/l). Diagnostyka obejmuje oznaczenie stężenia fenyloalaniny, monitorowanie równowagi kwasowo-zasadowej, elektrolitów, poziomu amoniaku oraz ocenę funkcji wątroby i nerek.
Strona wykorzystuje pliki cookies, aby zapewnić użytkownikom jak najwyższy komfort korzystania z serwisu, personalizować treści i reklamy, udostępniać funkcje społecznościowe oraz analizować ruch w Internecie. Dane te mogą obejmować Twój adres IP, identyfikatory plików cookie oraz dane przeglądarki.
Przetwarzanie Twoich danych osobowych odbywa się zgodnie z Polityką prywatności. Klikając przycisk „Akceptuję”, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookies oraz przetwarzanie Twoich danych osobowych w celach marketingowych, takich jak dopasowanie reklam do Twoich preferencji i analiza efektywności reklam.
Masz prawo do wycofania zgody, dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. Szczegóły na temat przetwarzania danych osobowych znajdują się w Polityce prywatności.
