terapia odwykowa
Terapia odwykowa to kompleksowe postępowanie medyczno-psychologiczne mające na celu pomoc osobom uzależnionym w zaprzestaniu używania substancji psychoaktywnych lub w zaprzestaniu zachowań nałogowych. Obejmuje zestaw interwencji klinicznych ukierunkowanych na przerwanie cyklu uzależnienia i powrót pacjenta do prawidłowego funkcjonowania psychospołecznego.
W zależności od rodzaju uzależnienia i stanu pacjenta, terapia odwykowa może być prowadzona w trybie ambulatoryjnym lub stacjonarnym. Proces terapeutyczny zwykle składa się z kilku etapów: detoksykacji (odtruwania organizmu), psychoterapii indywidualnej i grupowej, edukacji zdrowotnej oraz rehabilitacji psychospołecznej. Kluczowe znaczenie ma także praca nad zapobieganiem nawrotom.
Współczesne podejście do terapii odwykowej opiera się na modelu biopsychospołecznym, uwzględniającym biologiczne podstawy uzależnienia, czynniki psychologiczne oraz kontekst społeczny pacjenta. Skuteczność leczenia zależy od właściwego doboru metod terapeutycznych do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz od jego motywacji do zmiany. W wielu przypadkach terapia odwykowa wymaga długoterminowego zaangażowania i wsparcia ze strony specjalistów oraz środowiska społecznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Nicorette Cool Berry 1 mg/dawkę
Nicorette Cool Berry to aerozol do stosowania w jamie ustnej, zawierający nikotynę w stężeniu 13,6 mg/ml, z dawką 1 mg nikotyny na aplikację. Preparat jest wskazany jako element nikotynowej terapii zastępczej u osób uzależnionych od nikotyny, jednak jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na nikotynę lub substancje pomocnicze (etanol 7,1 mg/dawkę, glikol propylenowy 12 mg/dawkę, butylohydroksytoluen 363 ng/dawkę), u osób poniżej 18 roku życia oraz u niepalących. Przed zastosowaniem należy dokładnie przeanalizować przeciwwskazania, aby zapewnić bezpieczeństwo terapii.
aerozol do jamy ustnej, butylohydroksytoluen, choroba nerek, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba wątroby, etanol, farmakokinetyka nikotyny, glikol propylenowy, nadwrażliwość na nikotynę, nadwrażliwość na substancje pomocnicze, nikotynowa terapia zastępcza, podrażnienie błon śluzowych, podrażnienie skóry, reakcja skórna, terapia odwykowa, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej - Leksykon substancji czynnych
Olejek z kory cynamonowca cejlońskiego – Przeciwwskazania stosowania
Olejek z kory cynamonowca cejlońskiego (Cinnamomi zeylanici corticis aetheroleum) jest składnikiem preparatów złożonych, takich jak Aromatol, charakteryzujących się silnym działaniem biologicznym. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na olejek lub inne składniki preparatu. Preparaty te są przeciwwskazane u pacjentów z astmą oskrzelową, zwłaszcza w ciężkim przebiegu, oraz innymi schorzeniami układu oddechowego z nadwrażliwością dróg oddechowych, ze względu na ryzyko drażniącego działania i skurczu oskrzeli. Ze względu na wysoką zawartość etanolu (63-72% V/V) preparaty te nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 roku życia, pacjentów z uzależnieniem od alkoholu, a także u osób z ciężkimi uszkodzeniami wątroby, niedrożnością dróg żółciowych lub zapaleniem pęcherzyka żółciowego. Wskazane jest również unikanie stosowania na uszkodzoną skórę, błony śluzowe oraz okolice oczu, ze względu na silne działanie drażniące i ryzyko nasilenia objawów chorobowych.
absorpcja systemowa, astma oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry, choroba alkoholowa, choroba wątroby, działanie drażniące, egzema, kamica żółciowa, nadwrażliwość, niedrożność dróg żółciowych, olejek cynamonowy, oparzenie, podrażnienie spojówek, preparat złożony, rana otwarta, reakcja alergiczna, reakcja zapalna, skurcz oskrzeli, stosunek korzyści do ryzyka, terapia odwykowa, uszkodzenie naskórka, uszkodzenie wątroby, uzależnienie od alkoholu, wyprysk, zapalenie pęcherzyka żółciowego - Leksykon substancji czynnych
Pluskwica groniasta – Przeciwwskazania stosowania
Pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa) w potencji D3 (2,0 g w 10 g preparatu) jest składnikiem aktywnym leku Pascofemin, stosowanego w łagodzeniu objawów menopauzy. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do jej stosowania jest nadwrażliwość na pluskwicę lub inne składniki preparatu, w tym substancje pomocnicze oraz 34% (V/V) etanolu, co wyklucza pacjentów z nietolerancją alkoholu. Należy zachować ostrożność u pacjentów z chorobami wątroby, zwłaszcza przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby, ze względu na potencjalną hepatotoksyczność. Preparat jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży, karmiących oraz z nowotworami hormonozależnymi (rak piersi, endometrium), a także u dzieci i młodzieży. Wskazane jest unikanie stosowania u pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia, przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, z hipotensją oraz zaburzeniami immunologicznymi, ze względu na możliwe interakcje i działania niepożądane.
aletris mączysty, antykoncepcja hormonalna, chamaelirium żółte, choroba alkoholowa, choroba wątroby, disulfiram, działanie immunomodulujące, hepatotoksyczność, hipotensja, hormonalna terapia zastępcza, jesion amerykański, kulczyba ignacka, lek hipotensyjny, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, lilia tygrysowa, metronidazol, nadwrażliwość, niepokalanek pospolity, nowotwór estrogenozależny, nowotwór hormonozależny, objawy menopauzy, padaczka, pluskwica groniasta, potencja D3, rak endometrium, rak piersi, reakcja alergiczna, sasanka łąkowa, starzec złoty, terapia odwykowa, właściwość przeciwzakrzepowa, zaburzenie immunologiczne, zaburzenie krzepnięcia krwi, zdolność psychomotoryczna - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Denicit 1,5 mg
Denicit to preparat zawierający 1,5 mg cytyzyny w formie tabletek powlekanych, stosowany w terapii odwykowej od palenia tytoniu. Pełna terapia trwa 25 dni i wymaga przyjmowania tabletek według ściśle określonego schematu dawkowania: od 6 tabletek na dobę w pierwszych 3 dniach (1 tabletka co 2 godziny), przez stopniowe zmniejszanie dawki do 1-2 tabletek na dobę w dniach 21-25. Całkowita liczba tabletek w trakcie terapii wynosi od 96 do 100. Kluczowe jest całkowite zaprzestanie palenia najpóźniej do 5. dnia leczenia, gdyż kontynuacja palenia może nasilić działania niepożądane. W przypadku braku efektów terapii zaleca się przerwanie leczenia i ewentualną ponowną próbę po 2-3 miesiącach.
bezpieczeństwo stosowania, cytyzyna, Denicit, doświadczenie kliniczne, działanie niepożądane, dzieci i młodzież, pacjent w podeszłym wieku, podawanie doustne, schemat dawkowania, substancja czynna, tabletka powlekana, terapia odwykowa, wywiad medyczny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie funkcji wątroby - Leksykon substancji czynnych
Disulfiram – Działania niepożądane
Disulfiram, stosowany w terapii uzależnienia od alkoholu (dostępny m.in. w postaci tabletek 500 mg i implantów 100 mg), wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, które wymagają ścisłego monitorowania. Do najważniejszych należą zaburzenia psychiczne, takie jak reakcje psychotyczne, stany depresyjne, paranoja, schizofrenia oraz mania, a także obniżenie libido. W obrębie układu nerwowego obserwuje się senność, zapalenie nerwów obwodowych i nerwu wzrokowego, encefalopatię oraz charakterystyczny metaliczny posmak w ustach. Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego obejmują nudności i wymioty, które mogą prowadzić do zaburzeń wodno-elektrolitowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalną hepatotoksyczność leku, wymagającą regularnej kontroli enzymów wątrobowych. Ponadto mogą wystąpić reakcje alergiczne skórne oraz przemijająca impotencja, zmęczenie i cuchnący oddech.
alergiczne zapalenie skóry, arytmia, dehydrogenaza aldehydu octowego, depresja oddechowa, disulfiram, drgawki, duszność, działanie hepatotoksyczne, encefalopatia, enzymy wątrobowe, hiperwentylacja, kołatanie serca, mania, methemoglobinemia, nadciśnienie, niedociśnienie, obniżenie libido, obniżenie odcinka ST, paranoja, pokrzywka, przemijająca impotencja, reakcja disulfiram-alkohol, reakcja disulfiramowa, reakcja psychotyczna, rozszerzenie naczyń krwionośnych, schizofrenia, skurcz oskrzeli, stan depresyjny, tachykardia, terapia odwykowa, uszkodzenie komórek wątroby, uzależnienie od alkoholu, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia widzenia, zapalenie nerwów obwodowych, zapalenie nerwu wzrokowego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Nervosol K 1 ml/ml
Nervosol K to płyn doustny zawierający wyciągi z ziół o działaniu uspokajającym, takich jak korzeń kozłka lekarskiego, ziele melisy, korzeń arcydzięgla, szyszki chmielu oraz kwiaty lawendy. Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatu jest nadwrażliwość na którykolwiek ze składników aktywnych lub substancji pomocniczych. Lek nie powinien być podawany dzieciom poniżej 12 roku życia. Istotnym ograniczeniem jest wysoka zawartość etanolu w produkcie, wynosząca 50%-57% (V/V), co wyklucza jego stosowanie u pacjentów z chorobami wątroby, osób uzależnionych od alkoholu lub w trakcie terapii antyalkoholowej, a także u pacjentów przyjmujących leki wchodzące w interakcje z alkoholem (np. metronidazol, disulfiram). Dawka 5 ml preparatu odpowiada 0,375 g szyszek chmielu i 0,625 g korzenia kozłka lekarskiego.
choroba wątroby, ciąża i karmienie piersią, disulfiram, działanie sedatywne, działanie uspokajające i nasenne, interakcje leków z alkoholem, jaskra, korzeń arcydzięgla, korzeń kozłka lekarskiego, kwiaty lawendy, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwpadaczkowy, metronidazol, nadwrażliwość na substancje aktywne, przerost prostaty, szyszki chmielu, terapia odwykowa, uzależnienie od alkoholu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie krzepnięcia, ziele melisy - Leksykon leków
Interakcje leku – NiQuitin MINI Citrus 2 mg
Produkt leczniczy NiQuitin MINI Citrus zawiera 2 mg nikotyny i nie wykazuje istotnych klinicznie interakcji z innymi lekami w ramach Nikotynowej Terapii Zastępczej (NTZ). Jednak zaprzestanie palenia powoduje obniżenie aktywności enzymu CYP1A2, co może prowadzić do wzrostu stężenia leków metabolizowanych przez ten enzym, takich jak teofilina, kofeina, flekainid, klozapina, olanzapina, ropinirol oraz pentazocyna. Szczególnie istotne jest ścisłe monitorowanie leków o wąskim indeksie terapeutycznym, np. teofiliny, z możliwą koniecznością modyfikacji dawkowania. Nikotyna może również nasilać hemodynamiczne działanie adenozyny, powodując wzrost ciśnienia tętniczego, przyspieszenie tętna oraz nasilenie bólu dławicowego, co wymaga monitorowania pacjenta podczas jednoczesnego stosowania tych substancji.
aktywność enzymatyczna, badania laboratoryjne, choroba Parkinsona, cytochrom P450 1A2, dławica piersiowa, działanie hemodynamiczne, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja lekowa, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwbólowy, lek przeciwpsychotyczny, monitorowanie kliniczne, nadciśnienie tętnicze, nikotyna z kationitem, nikotynowa terapia zastępcza, przedawkowanie leku, przewlekła obturacyjna choroba płuc, terapia odwykowa - Leksykon substancji czynnych
Nalewka z liścia szałwii – Przeciwwskazania stosowania
Nalewka z liścia szałwii (TINCTURA SALVIAE) to koncentrat do sporządzania roztworu do płukania jamy ustnej, zawierający czystą nalewkę w stosunku 1:5 na bazie 70% etanolu, o końcowej zawartości alkoholu etylowego 60-70% (v/v). Głównym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na szałwię lub jej składniki. Ze względu na wysoką zawartość etanolu, preparat wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z chorobami wątroby, osób uzależnionych od alkoholu, stosujących disulfiram, metronidazol lub inne leki mogące wchodzić w interakcje z alkoholem. Miejscowe stosowanie może prowadzić do częściowego wchłaniania etanolu przez błonę śluzową jamy ustnej, co ma znaczenie kliniczne w wymienionych grupach ryzyka.
błona śluzowa jamy ustnej, choroba wątroby, ciąża, disulfiram, ekstrahent etanolowy, karmienie piersią, metronidazol, nadwrażliwość, nalewka z liścia szałwii, owrzodzenie, padaczka, próg drgawkowy, reakcja disulfiramowa, Salviae folium tinctura, terapia odwykowa, Tinctura Salviae, uzależnienie od alkoholu - Leksykon substancji czynnych
Olejek osnówki muszkatołowca – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Olejek osnówki muszkatołowca (Myristicae fragrantis aetheroleum), składnik preparatu Argol Essenza Balsamica, wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu ze względu na obecność 60% etanolu oraz potencjalne działanie drażniące. Preparat nie powinien być aplikowany na śluzówkę nosa ani okolice oczu z powodu ryzyka podrażnienia i uszkodzenia tkanek. W przypadku kontaktu z oczami konieczne jest natychmiastowe przemycie wodą i ewentualna konsultacja okulistyczna. Ze względu na brak danych klinicznych i ryzyko działania etanolu, preparat nie jest zalecany u dzieci poniżej 12 roku życia. Standardowa dawka doustna (10-15 kropli) zawiera około 0,37 g etanolu, co odpowiada spożyciu 5,8-8,7 ml piwa (5% v/v) lub 2,4-3,6 ml wina (12% v/v). Postać z pompką rozpylającą zawiera mniej niż 100 mg etanolu na dawkę, co wpływa na różnice w bezpieczeństwie stosowania.
choroba wrzodowa, inhalacja parowa, kamica żółciowa, konsultacja okulistyczna, Myristicae fragrantis aetheroleum, obniżenie progu drgawkowego, olejek eteryczny, olejek osnówki muszkatołowca, padaczka, śluzówka nosa, terapia odwykowa, uszkodzenie tkanki oka, uszkodzenie wątroby, uzależnienie od alkoholu, wrzód żołądka i dwunastnicy, zaburzenie czynności wątroby, zapalenie pęcherzyka żółciowego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Tramal Retard 100 100 mg
Przed zastosowaniem leku Tramal Retard (tramadol chlorowodorek w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu) należy bezwzględnie wykluczyć przeciwwskazania takie jak nadwrażliwość na tramadol lub składniki pomocnicze (w tym laktozę jednowodną 2,5 mg/tabletkę), ostre zatrucie alkoholem, lekami nasennymi, opioidami lub innymi psychotropowymi, a także stosowanie inhibitorów MAO w ciągu ostatnich 14 dni. Tramadol obniża próg drgawkowy, dlatego jest przeciwwskazany u pacjentów z niekontrolowaną padaczką oraz w terapii uzależnienia od opioidów. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z kontrolowaną padaczką, zaburzeniami czynności wątroby i nerek, chorobami układu oddechowego, w podeszłym wieku oraz u osób z historią nadużywania substancji psychoaktywnych. U kobiet w ciąży i karmiących piersią stosowanie tramadolu wymaga dokładnej oceny korzyści i ryzyka ze względu na możliwość zespołu odstawienia u noworodka i przenikanie leku do mleka matki.
agonista receptorów opioidowych, choroba układu oddechowego, depresja oddechowa, depresja ośrodkowego układu nerwowego, dysfagia, działanie niepożądane, działanie prokonwulsyjne, działanie serotoninergiczne, inhibitory MAO, laktoza jednowodna, lek nasenny, lek psychotropowy, nadużywanie substancji psychoaktywnych, napad drgawkowy, nietolerancja laktozy, ostre zatrucie, padaczka oporna na leczenie, próg drgawkowy, substancja czynna, terapia odwykowa, tramadolu chlorowodorek, uzależnienie od opioidów, wywiad drgawkowy, zaburzenie czynności wątroby, zespół odstawienia, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Intractum Hippocastani PhytoPharm 2,34 g/2,5 ml
Lek Intractum Hippocastani PhytoPharm w postaci płynu doustnego (2,34 g/2,5 ml) zawiera etanolowy wyciąg ze świeżego niedojrzałego owocu kasztanowca (Aesculus hippocastanum L., fructus immaturus) i charakteryzuje się wysoką zawartością etanolu (52-62% V/V). Podstawowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze. Ze względu na obecność alkoholu, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobami wątroby, uzależnionych od alkoholu, przyjmujących leki wchodzące w interakcje z etanolem, a także u osób z ostrym zapaleniem żołądka lub chorobą wrzodową. Postać płynu doustnego może być problematyczna u pacjentów z zaburzeniami połykania lub niekontrolowanym przyjmowaniem płynów.
alkohol etylowy, choroba wątroby, choroba wrzodowa, dysfagia, działanie teratogenne, etanol w leku, interakcja z etanolem, kasztanowiec zwyczajny, koordynacja psychomotoryczna, nadwrażliwość na substancję czynną, ośrodkowy układ nerwowy, ostre zapalenie żołądka, padaczka, płyn doustny, próg drgawkowy, reakcja alergiczna, schorzenie neurologiczne, terapia odwykowa, uszkodzenie hepatocytów, uzależnienie od alkoholu, wyciąg z kasztanowca - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Nicorette Fruit 4 mg
Produkt leczniczy Nicorette Fruit 4 mg w formie tabletek do ssania, zawierający 4 mg nikotyny, nie wykazuje istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługiwania maszyn. Zgodnie z charakterystyką produktu, preparat nie zaburza funkcji psychomotorycznych niezbędnych do bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym. Jednakże, podczas terapii odwykowej, lekarz powinien zwrócić uwagę na możliwe objawy odstawienia nikotyny, takie jak wahania nastroju, zwiększona drażliwość, trudności z koncentracją oraz niepokój, które mogą przejściowo obniżyć zdolność pacjenta do bezpiecznego prowadzenia pojazdów, zwłaszcza w pierwszych 2-4 tygodniach terapii.
drażliwość, funkcje psychomotoryczne, nikotyna, nikotyna z kationitem, nikotynowa terapia zastępcza, tabletki do ssania, terapia odwykowa, wahania nastroju, zaburzenia behawioralne, zaburzenia koncentracji, zaburzenia lękowe, zaprzestanie palenia, zdolności psychomotoryczne, zespół odstawienia nikotyny - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Desmoxan 1,5 mg
Ocena wpływu leków na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn jest kluczowa dla bezpieczeństwa farmakoterapii. Preparat Desmoxan, zawierający 1,5 mg cytyzyny w formie białych, okrągłych tabletek o średnicy 6 mm, nie wykazuje negatywnego wpływu na funkcje psychomotoryczne pacjenta. Dostępne dane kliniczne potwierdzają, że cytyzyna nie powoduje sedacji, zaburzeń koncentracji ani innych efektów mogących upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych czy obsługi maszyn, co stanowi istotną zaletę w terapii uzależnienia od nikotyny.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Nicorette Coolmint 4 mg
Nicorette Coolmint w formie tabletek do ssania zawiera 4 mg nikotyny i może powodować działania niepożądane typowe dla nikotynowej terapii zastępczej, z częstością występowania od bardzo częstych (≥1/10) do bardzo rzadkich (<1/10 000). Najczęstsze objawy to miejscowe reakcje w jamie ustnej i gardle, takie jak podrażnienie, kaszel i czkawka, które zwykle ustępują w trakcie terapii. Inne działania niepożądane obejmują bóle głowy (bardzo często), zaburzenia smaku i czucia (często), nudności i podrażnienie przewodu pokarmowego (bardzo często), a także reakcje alergiczne, w tym rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu anafilaksje. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z padaczką lub przyjmujących leki przeciwdrgawkowe ze względu na ryzyko drgawek, a także u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego z powodu możliwości wystąpienia zaburzeń rytmu serca, takich jak migotanie przedsionków.
anafilaksja, arytmia, astma, drgawki, dysfagia, dysfonia, dysgeuzja, głód nikotynowy, kołatanie serca, lek przeciwdrgawkowy, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, niedoczulica jamy ustnej, nikotynowa terapia zastępcza, objaw przedomdleniowy, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie aftowe, padaczka, parestezja jamy ustnej, przekrwienie błon śluzowych, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja alergiczna, skurcz oskrzeli, tachykardia, terapia odwykowa, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie rytmu serca, zapalenie jamy nosowo-gardłowej - Leksykon substancji czynnych
Ammonium bromatum – Przeciwwskazania stosowania
Ammonium bromatum, obecny w rozcieńczeniu D4 w preparacie Tonsillopas, jest składnikiem wymagającym szczególnej uwagi ze względu na potencjalne przeciwwskazania. Stosowanie preparatów zawierających bromek amonu jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na tę substancję oraz na jony bromkowe, które mogą wywoływać reakcje alergiczne, w tym reakcje krzyżowe. Dodatkowo, w preparacie Tonsillopas znajdują się inne substancje, takie jak apisinum D6 (produkty pochodzenia pszczelego) oraz kalium bichromicum D4 (dwuchromian potasu), które stanowią przeciwwskazania u pacjentów uczulonych odpowiednio na jad pszczeli i chrom. Należy przeprowadzić dokładny wywiad alergologiczny, aby wykluczyć ryzyko nadwrażliwości na te składniki.
alergia kontaktowa, alergia krzyżowa, Apisinum, bromek amonu, choroba alkoholowa, dwuchromian potasu, etanol, hydrargyrum bicyanatum, jad pszczeli, jon bromkowy, nadużywanie alkoholu, nadwrażliwość na substancje, nadwrażliwość na związki bromu, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa, reakcja nadwrażliwości, skłonność do reakcji alergicznych, terapia odwykowa, Tonsillopas, wywiad alergologiczny, związek rtęci