przemiana nabłonkowo-mezenchymalna
Przemiana nabłonkowo-mezenchymalna (EMT, ang. Epithelial-Mesenchymal Transition) to proces biologiczny, podczas którego komórki nabłonkowe tracą swoje charakterystyczne cechy, takie jak polaryzacja i przyleganie międzykomórkowe, zyskując właściwości komórek mezenchymalnych – zdolność do migracji, inwazyjność oraz zwiększoną oporność na apoptozę. Jest to kluczowy mechanizm zarówno w rozwoju embrionalnym, jak i w patogenezie wielu chorób.
W kontekście onkologii, EMT odgrywa fundamentalną rolę w progresji nowotworów. Komórki rakowe przechodzące EMT wykazują zwiększoną inwazyjność, zdolność do tworzenia przerzutów oraz oporność na leczenie przeciwnowotworowe. Proces ten jest regulowany przez szereg czynników transkrypcyjnych (m.in. SNAIL, TWIST, ZEB), mikroRNA oraz szlaki sygnałowe, w tym TGF-β, Wnt i Notch.
EMT ma również istotne znaczenie w procesach naprawczych tkanek oraz w patogenezie chorób przewlekłych. W kontekście włóknienia narządów, takich jak nerki, wątroba czy płuca, nadmierna aktywacja EMT prowadzi do gromadzenia się miofibroblastów i nadmiernego odkładania macierzy pozakomórkowej. W medycynie regeneracyjnej zrozumienie mechanizmów EMT otwiera nowe możliwości terapeutyczne ukierunkowane na regulację tego procesu.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak krtani – Patofizjologia i mechanizm
Rak krtani, stanowiący około 33% nowotworów głowy i szyi, to głównie rak płaskonabłonkowy (95-98%), rozwijający się w nadgłośniowej, głośniowej lub podgłośniowej części krtani, z odmiennymi mechanizmami patogenezy i klasyfikacją. Proces onkogenezy obejmuje wieloetapową transformację błony śluzowej od dysplazji do raka inwazyjnego, z kluczową rolą niestabilności chromosomowej i zmian genetycznych, takich jak inaktywacja genów supresorowych p53 (w ~50% przypadków) i p16, amplifikacja cykliny D1 (w ~33%) oraz EGFR (w ~25%). Epigenetyczne modyfikacje, w tym dysregulacja mikroRNA (np. miR-375, miR-205), oraz immunosupresyjne mikrośrodowisko nowotworowe z niskim poziomem nacieku limfocytów T (TILs) wpływają na progresję i rokowanie. Główne czynniki ryzyka to palenie tytoniu (odpowiedzialne za >70% przypadków, zwiększające ryzyko 10-20-krotnie), spożycie alkoholu (szczególnie powyżej 1 drinka dziennie) oraz infekcja HPV (obecna w 11,6-13% przypadków, głównie typ HPV16), choć rola HPV w kancerogenezie raka krtani jest mniej jednoznaczna niż w innych lokalizacjach HNSCC. Dodatkowo, ekspozycja zawodowa na substancje rakotwórcze, zespół metaboliczny oraz czynniki genetyczne i środowiskowe również przyczyniają się do rozwoju choroby.
aldehyd octowy, atypia jądrowa, chemoprofilaktyka, cyklina D1, dyskeratoza wrodzona, gen NOTCH1, gen p53, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, inwazja naczyń limfatycznych, inwazja okołonerwowa, kancerogeneza, metylacja promotorów, mikroRNA, mutacja punktowa, naciek limfocytów, niedokrwistość Fanconiego, niestabilność chromosomowa, nitrozoamina, promieniowanie jonizujące, przemiana nabłonkowo-mezenchymalna, rak in situ, rak krtani, rak nadgłośniowy, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy krtani, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, refluks krtaniowo-gardłowy, refluks żołądkowo-przełykowy, wielopierścieniowy węglowodór aromatyczny, wirus brodawczaka ludzkiego, zespół Plummera-Vinsona