trombopenia
Trombopenia (małopłytkowość) to stan kliniczny charakteryzujący się zmniejszoną liczbą płytek krwi (trombocytów) poniżej 150×10^9/l. Płytki krwi odgrywają kluczową rolę w procesie hemostazy, dlatego ich niedobór zwiększa ryzyko krwawień, szczególnie gdy liczba spada poniżej 50×10^9/l.
Etiologia trombopenii obejmuje szereg mechanizmów: zmniejszoną produkcję płytek w szpiku kostnym (np. w przebiegu chorób nowotworowych, aplazji szpiku), zwiększone niszczenie płytek (w trombocytopenii immunologicznej, polekowo indukowanej), sekwestrację płytek w śledzionie (hipersplenizm) oraz rozcieńczenie płytek (masywne przetoczenia).
Diagnostyka trombopenii opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach laboratoryjnych, w tym morfologii krwi z rozmazem, badaniach układu krzepnięcia oraz w wybranych przypadkach badaniu szpiku kostnego. Leczenie zależy od przyczyny i stopnia nasilenia małopłytkowości oraz obecności objawów krwotocznych, obejmując m.in. glikokortykosteroidy, dożylne immunoglobuliny, leki stymulujące produkcję płytek (TPO-RA) czy splenektomię.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Methofill 10 mg
Metotreksat charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie zależą od dawki, drogi i czasu podawania, jednak mogą wystąpić nawet przy niskich dawkach, co wymaga systematycznego monitorowania pacjentów. W terapii przeciwnowotworowej dominują toksyczne efekty takie jak zahamowanie czynności szpiku kostnego oraz zapalenie błon śluzowych, pojawiające się odpowiednio po 3-7 dniach (zapalenie błony śluzowej) i kilka dni później (leukopenia, trombocytopenia), które zwykle ustępują w ciągu 14-28 dni u pacjentów z prawidłową eliminacją leku. Do najcięższych działań niepożądanych należą: ciężkie cytopenie, śródmiąższowe zapalenie płuc lub zwłóknienie, hepatotoksyczność (wzrost aktywności AlAT, AspAT, fosfatazy alkalicznej, bilirubiny), nefrotoksyczność, neurotoksyczność (od bólów głowy po encefalopatię), zdarzenia zakrzepowo-zatorowe oraz ciężkie reakcje alergiczne, w tym wstrząs anafilaktyczny i zespół Stevensa-Johnsona.
agranulocytoza, alergiczne zapalenie naczyń, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, azotemia, bezmocz, biegunka, bilirubina, ból brzucha, chłoniak, dyzuria, encefalopatia, fosfataza alkaliczna, hepatotoksyczność, hipogammaglobulinemia, krwawe wymioty, krwiomocz, leukopenia, marskość wątroby, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, niestrawność, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, ostre zapalenie wątroby, owrzodzenie jamy ustnej, owrzodzenie pęcherza moczowego, pancytopenia, rumień, skąpomocz, śródmiąższowe zapalenie płuc, stłuszczenie wątroby, świąd, tamponada serca, toksyczna nekroliza naskórka, toksyczne rozdęcie okrężnicy, toksyczne uszkodzenie wątroby, toksyczność płucna, trombopenia, wstrząs anafilaktyczny, wysięk osierdziowy, zaburzenie hematopoezy, zaburzenie limfoproliferacyjne, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakrzepica tętnicza, zakrzepica żył głębokich, zapalenie błony śluzowej, zapalenie jamy ustnej, zapalenie naczyń, zapalenie osierdzia, zatorowość płucna, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczanie skóry, zwłóknienie płuc