pozajelitowe podawanie żelaza
Pozajelitowe podawanie żelaza to metoda uzupełniania niedoborów tego pierwiastka poprzez omijanie przewodu pokarmowego. Stosowana jest głównie u pacjentów z niedokrwistością z niedoboru żelaza, u których leczenie doustne jest nieskuteczne, niewskazane lub źle tolerowane.
Wskazania do pozajelitowego podawania żelaza obejmują zespoły upośledzonego wchłaniania (np. po resekcji żołądka czy jelit, w chorobie Leśniowskiego-Crohna), nietolerancję preparatów doustnych, aktywne choroby zapalne jelit oraz sytuacje wymagające szybkiego uzupełnienia niedoborów (np. przed zabiegami operacyjnymi).
Dostępne preparaty do podawania pozajelitowego to m.in. kompleks wodorotlenku żelaza(III) z sacharozą, karboksymaltoza żelazowa, żelazo izomaltosyd oraz kompleks żelaza z dekstranem. Różnią się one profilem bezpieczeństwa, maksymalną pojedynczą dawką oraz czasem podania.
Podawanie pozajelitowe żelaza wiąże się z możliwością wystąpienia działań niepożądanych, w tym reakcji nadwrażliwości – od łagodnych (zaczerwienienie, świąd) po ciężkie reakcje anafilaktyczne. Inne działania niepożądane obejmują: hipotensję, ból głowy, mdłości, bóle mięśniowe oraz przejściową hipofosfatemię.
Skuteczność terapii ocenia się poprzez monitorowanie parametrów morfologii krwi, w tym stężenia hemoglobiny, parametrów gospodarki żelazowej (ferrytyna, wysycenie transferyny) oraz ocenę kliniczną pacjenta. Leczenie pozajelitowe pozwala na szybsze uzupełnienie niedoborów żelaza niż terapia doustna.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
żelazo – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Preparaty zawierające żelazo wymagają szczególnej ostrożności u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby (zwłaszcza cholestazy), nerek oraz zaburzeniami wydzielania żółci, ze względu na ryzyko kumulacji pierwiastka i przedawkowania. Podawanie pozajelitowe jest przeciwwskazane przy aminotransferazach (ALT, AST) przekraczających 3-krotnie normę, szczególnie u pacjentów z porfirią późną skórną (PCT). Istotne jest monitorowanie reakcji nadwrażliwości, w tym anafilaktycznych, zwłaszcza u osób z alergiami, chorobami immunologicznymi i zapalnymi. Podawanie dożylne wymaga nadzoru wykwalifikowanego personelu i obserwacji pacjenta przez minimum 30 minut po iniekcji. Należy unikać wypływu okołożylnego oraz zbyt szybkiej iniekcji, które mogą powodować podrażnienia skóry i epizody hipotensji. Preparaty żelaza nie powinny być stosowane u pacjentów z aktywną bakteriemią oraz ostrymi lub przewlekłymi zakażeniami.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, bakteriemia, choroba Crohna, cukromocz, ferrytyna, glikemia, hiperkatabolizm, hipoglikemia, hiposyderemia, ketonuria, krwioplucie, niedokrwistość megaloblastyczna, parametry wątrobowe, porfiria późna skórna, pozajelitowe podawanie żelaza, pseudomelanoza, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, receptor transferyny, resuscytacja krążeniowo-oddechowa, reumatoidalne zapalenie stawów, skurcz tętnicy wieńcowej, test benzydynowy, toczeń rumieniowaty układowy, uchyłkowatość przewodu pokarmowego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wypływ okołożylny, wysycenie transferyny, zawał mięśnia sercowego, zespół Kounisa, zwężenie odźwiernika, zwężenie oskrzeli - Leksykon leków
Działania niepożądane – Tracutil –
Preparat Tracutil, będący koncentratem do infuzji zawierającym mikroelementy takie jak żelazo (35 mikromoli/ampułkę, 2000 mikrogramów/ampułkę) oraz jod (1,0 mikromol/ampułkę, 127 mikrogramów/ampułkę), wymaga szczególnej uwagi ze względu na ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Najpoważniejszym powikłaniem jest reakcja anafilaktyczna po pozajelitowym podaniu żelaza, objawiająca się m.in. obrzękiem krtani, skurczem oskrzeli, spadkiem ciśnienia tętniczego i utratą przytomności, która wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Ponadto, jod może wywoływać reakcje alergiczne o różnym nasileniu, od wysypki i świądu po obrzęk błon śluzowych i objawy ogólnoustrojowe, szczególnie u pacjentów z nadwrażliwością na ten pierwiastek lub chorobami tarczycy.
adrenalina, alergia na jod, choroba tarczycy, glikokortykosteroidy, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, leki antyhistaminowe, mikroelementy, objawy sercowo-naczyniowe, objawy skórne alergii, objawy ze strony przewodu pokarmowego, obrzęk błon śluzowych, pierwiastki śladowe, pozajelitowe podawanie żelaza, protokół resuscytacyjny, przeładowanie żelazem, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, stosunek korzyści do ryzyka, tlenoterapia, zaburzenia funkcji wątroby i nerek, zaburzenia gospodarki żelazem, zmiany skórne alergiczne