Przewlekłe zapalenie zatok
Patofizjologia i mechanizm
Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych (PZZP) to złożony, wieloczynnikowy proces zapalny trwający co najmniej 12 tygodni, obejmujący dysfunkcję klirensu śluzowo-rzęskowego, zaburzenia bariery nabłonkowej, przebudowę tkanek oraz aktywację odpowiedzi immunologicznej wrodzonej i nabytej. Wyróżnia się dwa główne fenotypy: CRSsNP (bez polipów nosa) i CRSwNP (z polipami nosa), różniące się mechanizmami immunologicznymi – odpowiedź Th1 dominuje w CRSsNP, a Th2 w CRSwNP, z podwyższonymi poziomami IL-4, IL-5, IL-13 i IgE u około 80% pacjentów z CRSwNP. Patogeneza obejmuje m.in. zaburzenia integralności połączeń ścisłych (np. ZO-1, okludyna), dysfunkcję bariery nabłonkowej, zaburzenia klirensu MCC, obecność biofilmów bakteryjnych oraz wpływ czynników środowiskowych, takich jak PM2.5 i zanieczyszczenia powietrza. Procesy takie jak EMT, autofagia i neo-osteogeneza w kościach sitowych dodatkowo komplikują przebieg choroby. Mikroorganizmy, w tym bakterie (S. pneumoniae, H. influenzae, S. aureus, Pseudomonas aeruginosa) i grzyby, odgrywają istotną rolę, zwłaszcza w kontekście biofilmów i alergicznego grzybiczego zapalenia zatok (AFS).
- Wprowadzenie do przewlekłego zapalenia zatok przynosowych
- Wieloczynnikowy charakter PZZP
- Dysfunkcja klirensu śluzowo-rzęskowego
- Dysfunkcja bariery nabłonkowej
- Odpowiedź immunologiczna w PZZP
- Przebudowa tkanek i tworzenie polipów
- Rola mikroorganizmów
- Czynniki środowiskowe
- Zmiany neurobiologiczne
- Endotypowanie i implikacje lecznicze
- Podsumowanie
Wprowadzenie do przewlekłego zapalenia zatok przynosowych
Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych (PZZP, ang. Chronic Rhinosinusitis, CRS) to zespół kliniczny charakteryzujący się długotrwałym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, utrzymującym się przez co najmniej 12 tygodni.12 Jest to częsta choroba przewlekła, dotykająca około 1-5% populacji w krajach zachodnich, a jej występowanie związane jest z istotną chorobowością.34 Na podstawie obrazu endoskopowego PZZP można podzielić na dwa główne fenotypy: przewlekłe zapalenie zatok przynosowych bez polipów nosa (CRSsNP) oraz przewlekłe zapalenie zatok przynosowych z polipami nosa (CRSwNP).56
Patogeneza PZZP jest złożona i wieloczynnikowa, a dokładne mechanizmy przyczyniające się do rozwoju choroby nie są w pełni poznane. Obecnie uważa się, że PZZP nie jest jedynie przewlekłym zakażeniem, ale raczej procesem zapalnym z zaburzoną interakcją między czynnikami środowiskowymi a układem immunologicznym gospodarza.67 Wśród głównych procesów patogenetycznych wymienia się zaburzenia klirensu śluzowo-rzęskowego, dysfunkcję bariery nabłonkowej, przebudowę tkanek oraz aktywację odpowiedzi immunologicznej wrodzonej i nabytej.82
Wieloczynnikowy charakter PZZP
Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych jest chorobą o bardzo heterogennym charakterze, której etiologia obejmuje liczne czynniki gospodarza i środowiska.9 Czynniki środowiskowe obejmują alergeny, toksyny, zanieczyszczenia powietrza i czynniki mikrobiologiczne, podczas gdy czynniki związane z gospodarzem koncentrują się głównie na zaburzeniach układu immunologicznego.910
Znane czynniki ryzyka PZZP obejmują alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, niealergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, anatomiczną obstrukcję w kompleksie ujściowo-przewodowym oraz zaburzenia immunologiczne.11 Zidentyfikowano również związek między PZZP a wcześniej występującymi chorobami autoimmunologicznymi, co sugeruje, że istnieją wspólne mechanizmy patogenetyczne poprzez szlaki sygnałowe, cytokiny zapalne i procesy przebudowy.12
Czynniki geograficzne i rasowe, ekspozycja środowiskowa, dysbioza mikrobioty zatok, dysfunkcja klirensu śluzowo-rzęskowego, upośledzenie bariery nabłonkowej oraz zaburzona odpowiedź immunologiczna to czynniki, które mogą przyczyniać się do rozwoju i postępu PZZP.13 Dodatkowo występowanie przemiany nabłonkowo-mezenchymalnej (EMT), przebudowy błony śluzowej i autofagii może również odgrywać rolę w patogenezie tej choroby.13
Główne hipotezy patogenetyczne
Na przestrzeni ostatnich lat zaproponowano szereg hipotez wyjaśniających część lub całość spektrum klinicznego PZZP. Można wyróżnić sześć głównych teorii dotyczących etiologii i patogenezy przewlekłego zapalenia zatok przynosowych:19
- Hipoteza grzybicza – zakłada rolę białek grzybów w wywoływaniu odpowiedzi limfocytów T, powodując burzę cytokinową, która prowadzi do rekrutacji eozynofilów do śluzu. Degranulowane eozynofile atakując grzyby powodują uszkodzenia okolicznych tkanek.1415
- Hipoteza superantygenowa – egzotoksyny superantygenowe Staphylococcus aureus wiążą się z limfocytami T poza miejscem wiązania antygenu, omijając drogę rozpoznawania antygenu, wywołując poliklonalną odpowiedź limfocytów T prowadzącą do burzy cytokinowej.1416
- Hipoteza biofilmu – biofilmy składają się z bakterii osadzonych w macierzy pozakomórkowej, chroniącej je przed antybiotykami. Mogą wyjaśniać, dlaczego antybiotyki nie są w stanie wyeliminować przewlekle zakorzenionej populacji bakterii.171518
- Hipoteza mikrobiomu – sugeruje, że czynniki zewnętrzne mogą zmieniać normalny mikrobiom błony śluzowej nosa i zatok, ułatwiając wzrost patogenów, które normalnie są hamowane przez komensale.17
- Hipoteza eikozanoidowa – defekty w szlaku eikozanoidów powodują zwiększenie prozapalnych leukotrienów i zmniejszenie przeciwzapalnych prostaglandyn, co prowadzi do zapalenia błony śluzowej.19
- Hipoteza bariery immunologicznej – defekty w mechanicznej i wrodzonej barierze immunologicznej są szeroko obecne w PZZP, prowadząc do nieprawidłowego mikrobiomu, zwiększonej ekspozycji na materiał obcy i nadmiernych kompensacyjnych komórkowych wrodzonych i adaptacyjnych odpowiedzi immunologicznych.2017
Dysfunkcja klirensu śluzowo-rzęskowego
Jednym z kluczowych mechanizmów w patogenezie PZZP jest zaburzenie klirensu śluzowo-rzęskowego (MCC), który stanowi pierwszą linię obrony w zatokach przynosowych.221 Prawidłowy klirens śluzowo-rzęskowy jest niezbędny do utrzymania homeostazy w jamie nosowej i zatokach przynosowych, ponieważ umożliwia usuwanie zanieczyszczeń, alergenów i patogenów z górnych dróg oddechowych.21
W warunkach fizjologicznych, koc śluzowy w drogach oddechowych składa się z dwóch oddzielnych warstw: fazy płynnej okołorzęskowej, cienkiej warstwy o niskiej lepkości otaczającej trzony rzęsek, umożliwiającej swobodny ruch rzęsek, oraz fazy żelowej, bardziej lepkiej warstwy znajdującej się na szczycie warstwy okołorzęskowej. W obecności stanu zapalnego, zaburzenia w separacji warstw śluzu mogą upośledzić ruch rzęsek poprzez zakłócenie zwykle niskoślepkowego środowiska.22
Dysfunkcja śluzowo-rzęskowa może osłabiać ochronę błony śluzowej nosa i sprzyjać kolonizacji bakteryjnej, tworzeniu biofilmu i zapaleniu błony śluzowej, co stanowi istotny czynnik w patogenezie PZZP.23 Zastój wydzielin wewnątrz zatok stanowi bogate medium dla wzrostu różnych patogenów, co dodatkowo przyczynia się do zwiększonego stanu zapalnego błony śluzowej.24
Obstrukcja mechaniczna i zastój
Patogeneza zapalenia zatok przynosowych wiąże się z kombinacją lepkich wydzielin zatokowych i dysfunkcji ujść zatok oraz aparatu rzęskowego.25 Wirusowe infekcje górnych dróg oddechowych i alergeny powodują obrzęk błony śluzowej, zwężając ujścia zatok i powodując bezpośrednią obstrukcję mechaniczną.25 Zablokowanie ujścia zatoków może prowadzić do gromadzenia się wydzielin, tworząc środowisko sprzyjające wzrostowi bakterii i grzybów.25
Blokada odpływu może również powodować zmiany ciśnienia w zatokach, gdy tlen jest reabsorbowany przez błonę śluzową, powodując częściową próżnię. To podciśnienie może być bolesne i skutkować przesączaniem większej ilości płynu do zatoki. Nadmiar płynu, w połączeniu z zapaleniem i napływem neutrofilów i limfocytów, może ostatecznie wytworzyć nadmierne ciśnienie dodatnie, powodując dyskomfort u pacjentów.25
Warianty anatomiczne mogą również przyczyniać się do obstrukcji mechanicznej. Anomalie w obrębie kompleksu ujściowo-przewodowego (np. anomalie małżowiny środkowej, konchy, komórki podoczodołowe sitowia i skrzywienie przegrody nosowej) lub zaburzenia drenażu zatoki czołowej mogą przyczyniać się do rozwoju PZZP z polipami.1926
Dysfunkcja bariery nabłonkowej
Nabłonek błony śluzowej nosa i zatok przynosowych stanowi pierwszą linię obrony przed czynnikami środowiskowymi. Bariera nabłonkowa pełni kluczową rolę w patogenezie PZZP, a jej dysfunkcja jest podstawowym mechanizmem leżącym u podłoża tej choroby.2327
Bariera fizyczno-mechaniczna
Bariera fizyczno-mechaniczna składa się z połączeń ścisłych (tight junctions), połączeń adhezyjnych, połączeń szczelinowych, desmosomów i hemidesmosomów. Składniki te ułatwiają silny kontakt międzykomórkowy, tworzą szczelną barierę, ustanawiają polarność komórek i mogą skutecznie regulować ruch różnych jonów i cząsteczek.28
W PZZP obserwuje się znacznie zmniejszoną ekspresję białek połączeń ścisłych, takich jak ZO-1, oklududyna, klaudyna-1, JAM-1, DSG1 i DSG2 w pierwotnych komórkach nabłonkowych pacjentów z PZZP w porównaniu z osobami zdrowymi.28 Defekty te powodują tworzenie porowatej bariery, co przyczynia się do zwiększonego dostępu i czasu transmisji obcych materiałów.17
Gdy integralność nabłonka zostaje zniszczona, przepuszczalność nabłonka może skutecznie wzrosnąć. Inwazyjne egzogenne czynniki drażniące mogą aktywować komórki odpornościowe i w ten sposób inicjować odpowiedź immunologiczną.23 W patogenezie CRSwNP początkowym mechanizmem w tworzeniu polipów może być przerwanie ciągłości nabłonka i błony podstawnej.27
Nieprawidłowe mechanizmy naprawcze
Przywrócenie integralności bariery nabłonkowej po uszkodzeniu jest również kluczowym elementem zdolności obronnych nabłonka dróg oddechowych. Dysfunkcja naprawy bariery nabłonkowej została wskazana jako czynnik patogenetyczny w rozwoju polipów nosa.29
Wśród cytokin zaangażowanych w patofizjologię CRSwNP, takich jak IL-5, IL-9, IL-6 czy cytokinę regulacyjną IL-10, jedynie IL-6 wykazuje wpływ na gojenie ran, znacząco przyspieszając tempo zamykania rany.29 Badania wykazały również ilościową regulację w górę proliferacji komórek pod wpływem IL-6 w przypadku wcześniejszego uszkodzenia nabłonka.29
IL-6 może być zaangażowana w procesy zwiększania proliferacji komórek nabłonkowych i częściowej kontroli ruchu rzęsek.30 Efekt IL-6 może być wyjaśniony przez regulację w górę metaloproteinaz.30 Transdukcja sygnału IL-6 może indukować przewlekłą proliferację komórek nabłonkowych po zagojeniu bariery nabłonkowej i wzrost polipów nosowych.30
Odpowiedź immunologiczna w PZZP
Odpowiedź immunologiczna odgrywa kluczową rolę w patogenezie PZZP. Zarówno wrodzona, jak i adaptacyjna odpowiedź immunologiczna są zaangażowane w powstawanie i utrzymywanie się przewlekłego stanu zapalnego w zatokach przynosowych.86
Odpowiedź wrodzona
Błona śluzowa zatok (SM) jest miejscem anatomicznym, które jest narażone na czynniki środowiskowe i gdzie precyzyjnie regulowana współpraca między odpornością wrodzoną a adaptacyjną jest kluczowa dla równowagi homeostatycznej.21 W PZZP aktywność błony śluzowej jest zaburzona przez przewlekły stan zapalny, prowadzący do przebudowy tkanek, co może wynikać z dysfunkcji komórek nabłonkowych i zwiększonej przepuszczalności bariery.21
Pierwszą linię obrony w błonie śluzowej zatok stanowi bariera mechaniczna nabłonka i klirens śluzowo-rzęskowy.21 Kolejną linię lokalnej obrony zapewnia wrodzony układ odpornościowy (IIS) oraz układ dopełniacza (CIS). Ich działanie prowadzi do identyfikacji i eliminacji zewnętrznych czynników patogennych, a także prezentacji antygenu w celu aktywacji komórek adaptacyjnej odpowiedzi immunologicznej (AIR).21
Nieprawidłowe wydzielanie przeciwdrobnoustrojowych substancji błony śluzowej (tj. defensyn, lizozymu, katelicydyn, kolektyn, laktoferryny, S100 i PLUNC) w odpowiedzi na receptory rozpoznające patogeny (PRR), skutkuje nieprawidłowym mikrobiomem, zwiększoną ekspozycją na obce materiały i zwiększoną odpowiedzią kompensacyjną wrodzonego i adaptacyjnego układu odpornościowego.17
Odpowiedź adaptacyjna i endotypy
Adaptacyjna odpowiedź immunologiczna (AIR) pojawia się później, ale jest wysoce wyspecjalizowana w działaniu i wykorzystuje wiele subpopulacji komórek T i B.21 Zaburzenia w tej odpowiedzi mogą przyczyniać się do przewlekłego stanu zapalnego w PZZP.
Patofizjologia PZZP jest głównie definiowana na podstawie limfocytów T, gdzie zaproponowano trzy typy odpowiedzi immunologicznej zgodnie z polaryzacją immunologiczną indukowaną przez produkcję cytokin limfocytów T.31 Pacjenci z PZZP są skategoryzowani według odrębnych podzbiorów endotypów, prezentujących endotyp T1 (ekspresja interferonu-γ), endotyp T2 (białko kationowe eozynofilów i galektyna kryształów Charcota-Leydena) oraz endotyp T3 (ekspresja IL-17A), lub mieszankę dwóch.31
CRSwNP i CRSsNP reprezentują dwie różne ścieżki zapalne:32
- CRSsNP jest napędzane odpowiedzią Th1, charakteryzującą się wydzielaniem interferonu gamma. CRSsNP występuje z powodu regulacji w górę Tregs i wynikającej z tego obstrukcji drogi odpływu zatoki, prowadzącej do wtórnego zapalenia i infekcji.3231
- CRSwNP jest napędzane odpowiedzią Th2, charakteryzującą się wydzielaniem receptora interleukiny-4, interleukiny 5 i interleukiny 13. CRSwNP jest uważane za rozlany proces zapalny z regulacją w dół Tregs.3231 Około 80% pacjentów z CRSwNP w zachodnich krajach rozwiniętych wykazuje głównie odpowiedź T2, w tym ekspresję IL-4, IL-5 i IL-13 z podwyższonymi poziomami IgE.33
Trzeci endotyp zapalny, odpowiedź Th17, charakteryzuje się wysokimi poziomami ekspresji IFN-γ i IL-17A, które zostały zgłoszone w polipach nosowych pacjentów z mukowiscydozą. Ten podzbiór zapalenia jest klinicznie związany z ropną wydzieliną z nosa.33
Przebudowa tkanek i tworzenie polipów
Przebudowa tkanek jest istotnym elementem patogenezy PZZP, szczególnie w przypadku CRSwNP. Proces ten prowadzi do morfologicznych zmian w nabłonku oddechowym polipów nosowych.33
Przejście nabłonkowo-mezenchymalne (EMT)
Przejście nabłonkowo-mezenchymalne (EMT), przebudowa błony śluzowej i autofagia to procesy powszechnie obserwowane w PZZP, przedstawiające nowe spojrzenie na dysfunkcję nabłonka zatok, które mogą mieć związek z patogenezą tej choroby.1323
Badania wykazały, że komórki podstawne (komórki macierzyste tkanki) pacjentów z przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych, które wytwarzają polipy nosowe, inicjują specyficzny program ekspresji genów, co wyjaśnia ich opóźnione trajektorie różnicowania.34 Proces ten wydaje się być bezpośrednio podtrzymywany przez IL-4 i IL-13, które są znanymi cytokinami odpowiedzi immunologicznej promującymi zapalenie alergiczne.35
Biorąc pod uwagę, że jako komórka macierzysta, komórki podstawne wytwarzają inne komórki znajdujące się w nabłonku dróg oddechowych, ta „pamięć” może wpływać na ich późniejsze wzorce ekspresji genów i ich zdolność do wytwarzania dojrzałych wyspecjalizowanych komórek nabłonkowych.35
Zapalenie kości i neo-osteogeneza
W kościach sitowych pobranych od pacjentów z przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych zaobserwowano zmiany histopatologiczne kości, w tym zapalenie, włóknienie i tworzenie nowej kości.36 Ten proces neo-osteogenezy może przyczyniać się do przewlekłego charakteru choroby.
Rola mikroorganizmów
Mikroorganizmy odgrywają złożoną rolę w patogenezie PZZP. Chociaż większość przypadków przewlekłego zapalenia zatok przynosowych rozwija się z nierozwiązanego ostrego zapalenia zatok, to dwa stany mają różne przejawy.11
Bakterie i biofilmy
W PZZP zastój wydzielin wewnątrz zatok stanowi bogate medium dla wzrostu różnych patogenów.24 Większość przypadków przewlekłego zapalenia zatok przynosowych wynika z ostrego zapalenia zatok, które jest nieleczone lub nie reaguje na leczenie.24
Ostre zapalenie zatok przynosowych jest zwykle związane z jednym gatunkiem bakterii (najczęściej tlenowych), podczas gdy przewlekłe zapalenie zatok przynosowych jest zdominowane przez mieszaną florę bakteryjną obejmującą 2-3 szczepy bakterii. Najczęstsze patogeny w przewlekłym zapaleniu zatok to S. pneumoniae, H. influenzae, M. catarrhalis, S. aureus, koagulazo-ujemne gronkowce, a także bakterie Gram-ujemne, takie jak Pseudomonas aeruginosa, Proteus spp., Klebsiella spp., Enterobacter spp., Escherichia coli i bakterie beztlenowe.37
Biofilmy odgrywają kluczową rolę w patogenezie i utrzymywaniu się zakażenia w PZZP. Biofilmy są agregatami bakteryjnymi charakteryzującymi się zwiększoną opornością na antybiotyki.37 Zdolność bakterii do tworzenia biofilmów przyczynia się również do niepowodzeń terapeutycznych u dzieci z przewlekłym zapaleniem zatok.37
Niedawne badania skorelowały obecność biofilmów z gorszym rokowaniem u pacjentów z przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych.18 Biofilmy mogą wyjaśniać, dlaczego antybiotyki nie są w stanie wyeliminować przewlekle osadzonej populacji bakteryjnej.18
Rola grzybów
Grzyby mogą również odgrywać rolę w patogenezie PZZP. Odrębną jednostką chorobową jest alergiczne grzybicze zapalenie zatok (AFS), które występuje u pacjentów z prawidłową odpornością i wynika z reakcji immunologicznej na grzyby kolonizujące zatoki.38 Z powodu stopnia blokady zatok i silnego związku z polipami, zwykle wskazane jest leczenie chirurgiczne w celu usunięcia zagęszczonej śluzowicy alergicznej i polipów, a następnie leczenie ogólnoustrojowymi kortykosteroidami w celu zmniejszenia odpowiedzi zapalnej.38
Mechanizm grzybiczego zapalenia zatok zależy od jego formy. W przewlekłym inwazyjnym zapaleniu zatok, strzępki grzybów naciekają tkankę, powodując martwicę z minimalnym zapaleniem. W alergicznym grzybiczym zapaleniu zatok, choć nie jest to w pełni zrozumiałe, możliwy mechanizm polega na tym, że składnik białkowy grzyba wywołuje alergiczne zapalenie błony śluzowej za pośrednictwem IgE.39
Czynniki środowiskowe
Czynniki środowiskowe odgrywają istotną rolę w patogenezie PZZP. Ekspozycja na drobne cząstki stałe (PM2.5), które składają się z cząstek o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra, została powiązana ze zwiększonym ryzykiem rozwoju zapalenia zatok przynosowych.40 Drobne cząstki powodują stres oksydacyjny i stan zapalny, przyczyniając się do patogenezy zapalenia zatok przynosowych.40
Głównym mechanizmem jest podrażnienie błony śluzowej nosa i zatok przez cząstki pyłu PM2.5. To podrażnienie prowadzi do obrzęku, przekrwienia nosa i wycieku z nosa.41
Ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza, dym tytoniowy i inne czynniki drażniące również może przyczyniać się do rozwoju PZZP.11 Zanieczyszczenia drobnocząsteczkowe w powietrzu wydają się zwiększać populacyjną częstość występowania przewlekłego zapalenia zatok.42
Zmiany neurobiologiczne
Najnowsze badania łączą przewlekłe zapalenie zatok przynosowych ze zmianami w aktywności mózgu, szczególnie w sieciach neuronalnych, które modulują poznanie, introspekcję i odpowiedź na bodźce zewnętrzne.4344
Wielkość różnic w aktywności mózgu zaobserwowanych w grupie badanej była proporcjonalna do nasilenia zapalenia zatok u badanych.43 Subiektywne odczucia spadku uwagi, trudności w skupieniu się lub zaburzenia snu, które doświadcza osoba z zapaleniem zatok, mogą być związane z subtelnymi zmianami w komunikacji między regionami mózgu kontrolującymi te funkcje.4344
Możliwe jest również, że wykryto wczesne markery pogorszenia funkcji poznawczych, w których zapalenie zatok działa jako czynnik predysponujący lub predykcyjny.44 Wyniki te stanowią potencjalny punkt wyjścia do opracowania nowych terapii dla tej choroby.43
Endotypowanie i implikacje lecznicze
Zrozumienie mechanizmów patogenetycznych PZZP ma istotne implikacje dla leczenia. Biorąc pod uwagę wieloczynnikową patogenezę PZZP, optymalne leczenie okazało się być skomplikowane.28
Cele leczenia u pacjentów z przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych obejmują kontrolę objawów oraz poprawę lub utrzymanie jakości życia.45 Leczenie jest ukierunkowane na wzmocnienie klirensu śluzowo-rzęskowego, poprawę drenażu/odpływu z zatok, wyeliminowanie miejscowego zakażenia i stanu zapalnego oraz poprawę dostępu dla leków miejscowych.45
Ostatnio zastosowanie biologicznych terapii monoklonalnych, które celują w określone mediatory, ma potencjał do zmiany przebiegu choroby, jednak najpierw należy odpowiednio określić dokładny endotyp PZZP pacjenta, aby można było odpowiednio zastosować biologiczne leczenie monoklonalne.46
Endotypowanie choroby może pomóc lepiej zrozumieć historię naturalną, patofizjologię, a tym samym leczenie PZZP.47 Biologiczną terapię i badania do stosowania u pacjentów z PZZP są rozwijającą się dziedziną w ostatnich latach. Coraz częściej uznaje się, że odpowiedzi immunologiczne typu 2 mogą przyczyniać się do patofizjologii PZZP. Te odpowiedzi immunologiczne wykazały zdolność do reagowania na biologiki w innych stanach chorobowych.48
Biorąc pod uwagę znaczenie zaburzeń odporności nabłonka zatok dla patogenezy PZZP, należy dołożyć wszelkich starań, aby opracować nowe środki biologiczne, które mogą antagonizować działanie zapalnych składników bioaktywnych wytwarzanych przez nabłonek, utrzymywać równowagę immunologiczną błony śluzowej nosa, łagodzić miejscowy stan zapalny i zmniejszać tworzenie polipów nosowych.23
Endoskopowa chirurgia zatok jest skutecznym leczeniem przewlekłego zapalenia zatok przynosowych, gdy odpowiednia terapia medyczna jest nieskuteczna.49 Celem endoskopowej chirurgii zatok w leczeniu przewlekłego zapalenia zatok przynosowych jest zapewnienie wentylacji i drenażu zatok przynosowych oraz powiększenie zatok przynosowych w celu stworzenia większego dostępu dla leków miejscowych.49
Podsumowanie
Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych jest złożonym, wieloczynnikowym procesem zapalnym. Patogeneza PZZP jest wieloaspektowa i obejmuje dysfunkcję klirensu śluzowo-rzęskowego, zaburzenia bariery nabłonkowej, przebudowę tkanek oraz aktywację odpowiedzi immunologicznej wrodzonej i nabytej.8223
Zaburzenia nabłonka są kluczowe w etiologii lub patogenezie PZZP; przerwanie bariery nabłonkowej i dysfunkcja MCC stanowią podstawową patogenezę PZZP.23 Dodatkowo, procesy takie jak EMT, przebudowa błony śluzowej i autofagia mogą wpływać na nabłonek zatok i tym samym uczestniczyć w genezie PZZP.23
Różne typy PZZP odzwierciedlają różnorodność szlaków odpowiedzi immunologicznej, a postępy w zrozumieniu immunologii i endotypowania PZZP są niezbędne dla poprawy schematu leczenia.6 Rozumienie złożonych mechanizmów patogenetycznych PZZP ma kluczowe znaczenie dla opracowania skutecznych strategii leczenia tej powszechnej i obciążającej choroby.
Przyszłe badania powinny skupić się na dalszym wyjaśnieniu molekularnych szlaków prowadzących do manifestacji tkankowych i objawów klinicznych, które definiują PZZP, co pomoże w opracowaniu bardziej ukierunkowanych i skutecznych metod leczenia.20
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.