zaburzenia metabolizmu żelaza

Zaburzenia metabolizmu żelaza to grupa schorzeń charakteryzujących się nieprawidłowościami w gospodarce żelazowej organizmu, które mogą prowadzić zarówno do niedoboru, jak i nadmiaru tego pierwiastka. Żelazo jest kluczowym składnikiem hemoglobiny, mioglobiny oraz wielu enzymów uczestniczących w procesach oksydoredukcyjnych, a jego prawidłowy poziom w organizmie jest niezbędny dla funkcjonowania wielu tkanek i narządów.

Do najczęstszych zaburzeń z niedoborem żelaza należy niedokrwistość z niedoboru żelaza (IDA), która objawia się zmniejszoną ilością hemoglobiny, osłabieniem, bladością, zmęczeniem oraz zaburzeniami koncentracji. Niedobór żelaza może być skutkiem niedostatecznej podaży w diecie, zaburzeń wchłaniania (np. w chorobie Leśniowskiego-Crohna, celiakii) lub przewlekłej utraty krwi (np. z przewodu pokarmowego lub podczas miesiączki).

Zaburzenia związane z nadmiarem żelaza obejmują hemochromatozę pierwotną, uwarunkowaną genetycznie, oraz hemochromatozę wtórną, występującą w przebiegu chorób hematologicznych, po wielokrotnych transfuzjach lub w chorobach wątroby. Nadmiar żelaza odkłada się w tkankach, prowadząc do uszkodzenia wątroby, trzustki, serca i gruczołów dokrewnych. Diagnostyka opiera się na oznaczaniu parametrów gospodarki żelazowej (ferrytyna, transferyna, TIBC, saturacja transferyny) oraz badaniach genetycznych.

Leczenie zaburzeń metabolizmu żelaza zależy od ich typu i przyczyny. W przypadku niedoboru stosuje się suplementację doustną lub parenteralną. Przy nadmiarze żelaza kluczowe są regularne upusty krwi (flebotomie) lub leczenie chelatorami żelaza. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie zapobiegają rozwojowi powikłań narządowych i poprawiają jakość życia pacjentów.