Przeciwwskazania stosowania
Witamina E

Przeciwwskazania stosowania witaminy E

Witamina E (tokoferol), znana ze swoich właściwości antyoksydacyjnych, jest powszechnie stosowana zarówno w preparatach jednoskładnikowych, jak i złożonych. Jednak istnieją sytuacje kliniczne, w których należy odradzić pacjentowi jej stosowanie. Przeciwwskazania do stosowania witaminy E mogą wynikać z indywidualnych predyspozycji pacjenta, współistniejących chorób, jak również interakcji z innymi substancjami leczniczymi.¹

Nadwrażliwość na witaminę E i jej pochodne

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających witaminę E jest udokumentowana nadwrażliwość na substancję czynną (all-rac-α-tokoferyl octan lub inne formy witaminy E) lub którąkolwiek z substancji pomocniczych wchodzących w skład preparatu. W przypadku preparatów złożonych, nadwrażliwość może dotyczyć również innych substancji aktywnych zawartych w leku.^{2 3}

Przeciwwskazania związane z ciążą i laktacją

W przypadku niektórych preparatów zawierających wysokie dawki witaminy E, szczególnie w połączeniu z witaminą A, ciąża i okres karmienia piersią stanowią bezwzględne przeciwwskazania do stosowania. Dotyczy to przede wszystkim preparatu Vitaminum A+E Synteza zawierającego 70 mg witaminy E oraz 30 000 IU witaminy A.⁴

Należy jednak zaznaczyć, że przeciwwskazanie to nie dotyczy wszystkich preparatów zawierających witaminę E. Preparaty o niższej zawartości witaminy E, przeznaczone specjalnie dla kobiet w ciąży (jak np. Elevit Pronatal), mogą być stosowane w tym okresie, jeśli nie występują inne przeciwwskazania.⁵

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze

W przypadku preparatów zawierających witaminę E, istotnym przeciwwskazaniem może być również nadwrażliwość na substancje pomocnicze zawarte w danym preparacie. Szczególną uwagę należy zwrócić na:⁶

• Olej arachidowy (z orzeszków ziemnych) – obecny np. w preparacie Vitaminum A+E Synteza (122 mg w jednej kapsułce). Pacjenci z nadwrażliwością na orzeszki ziemne lub soję nie powinni przyjmować tego preparatu.
• Parahydroksybenzoesan etylu – może wywoływać reakcje alergiczne.
• Laktozę i mannitol – znajdujące się w niektórych preparatach (np. Elevit Pronatal zawiera 45,78 mg laktozy i 58,90 mg mannitolu w jednej tabletce).

^{7 8}

Zespół upośledzonego wchłaniania tłuszczów

Zespół upośledzonego wchłaniania tłuszczów stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających witaminę E, zwłaszcza w postaci kapsułek miękkich z oleistym wypełnieniem. Wynika to z faktu, że witamina E jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, a jej wchłanianie jest ściśle związane z procesami trawienia i absorpcji lipidów. W przypadku zaburzeń wchłaniania tłuszczów, biodostępność witaminy E będzie znacznie obniżona, a jednocześnie istnieje ryzyko kumulacji niewchłoniętych składników preparatu w przewodzie pokarmowym.⁹

Przeciwwskazania w przypadku preparatów złożonych

Większość preparatów zawierających witaminę E to preparaty złożone, zawierające również inne witaminy i minerały. W takich przypadkach przeciwwskazania mogą dotyczyć także innych składników aktywnych, nie tylko samej witaminy E.^{10 11}

Przeciwwskazania związane z witaminą A

W przypadku preparatów zawierających jednocześnie witaminę E i witaminę A, należy uwzględnić następujące przeciwwskazania:^{12 13 14}

• Hiperwitaminoza A – stan nadmiernego stężenia witaminy A w organizmie, będący przeciwwskazaniem dla wszystkich analizowanych preparatów zawierających witaminę E i A
• Równoczesne leczenie witaminą A lub syntetycznymi izomerami izotretynoiny i etretynianu
• Przyjmowanie preparatów zawierających beta-karoten (uważany za źródło suplementacji witaminą A)

¹⁵

Przeciwwskazania związane z witaminą D

W przypadku preparatów zawierających jednocześnie witaminę E i witaminę D, należy uwzględnić:^{16 17}

• Hiperwitaminoza D – podwyższone stężenie witaminy D w organizmie
• Hiperkalcemia – zwiększone stężenie wapnia we krwi
• Hiperkalciuria – zwiększone wydalanie wapnia z moczem

^{18 19}

Przeciwwskazania związane z innymi składnikami

Dla preparatów zawierających witaminę E wraz z innymi składnikami aktywnymi, należy uwzględnić również:²⁰

• Zaburzenia czynności nerek – ze względu na obecność składników mineralnych, które mogą kumulować się w organizmie przy niewydolności nerek
• Zaburzenia przemiany żelaza i/lub miedzi – w przypadku preparatów zawierających te minerały obok witaminy E
• Zaburzenia związane z metabolizmem cukrów – w przypadku preparatów zawierających znaczące ilości sacharozy, syropu glukozowego czy innych cukrów (jak np. Multi-Sanostol)

^{21 22}

Szczególne przeciwwskazania dla różnych postaci farmaceutycznych

Przeciwwskazania mogą różnić się w zależności od postaci farmaceutycznej preparatu zawierającego witaminę E:^{23 24 25}

• Dla syropów (np. Multi-Sanostol) przeciwwskazaniem mogą być rzadkie dziedziczne zaburzenia związane z nietolerancją fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedobór sacharazy-izomaltazy
• Dla kapsułek miękkich (np. Vitaminum A+E Synteza) – zespół upośledzonego wchłaniania tłuszczów oraz alergia na orzeszki ziemne lub soję (ze względu na zawartość oleju arachidowego)
• Dla tabletek powlekanych (np. Elevit Pronatal) – nietolerancja laktozy, gdy preparat zawiera tę substancję pomocniczą

^{26 27 28}

Warunki, w których odradzić stosowanie witaminy E

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją również sytuacje kliniczne, w których lekarz powinien rozważyć odradzenie stosowania preparatów zawierających witaminę E pacjentowi, szczególnie w wysokich dawkach lub w połączeniu z innymi substancjami.

Zaburzenia krzepnięcia krwi

Witamina E w wysokich dawkach może nasilać zaburzenia krzepnięcia krwi. Dlatego stosowanie preparatów z dużą zawartością witaminy E (jak np. Vitaminum A+E Synteza zawierające 70 mg witaminy E w jednej kapsułce) powinno być odradzane pacjentom z:²⁹

• Zaburzeniami krzepnięcia krwi (np. hemofilia, choroba von Willebranda)
• Małopłytkowością
• Przyjmującym leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna, acenokumarol, heparyna)
• Przyjmującym leki przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy, klopidogrel)

Planowane zabiegi operacyjne

Ze względu na potencjalny wpływ witaminy E na krzepnięcie krwi, pacjentom oczekującym na zabiegi chirurgiczne należy zalecić zaprzestanie stosowania wysokich dawek witaminy E (zwłaszcza w preparatach takich jak Vitaminum A+E Synteza) co najmniej 2 tygodnie przed planowanym zabiegiem, aby zmniejszyć ryzyko krwawień.

Równoczesne stosowanie leków i suplementów z witaminą E

Należy odradzić stosowanie preparatów zawierających witaminę E pacjentom, którzy równocześnie przyjmują inne preparaty zawierające tę witaminę, aby uniknąć przedawkowania. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku:³⁰

• Równoczesnego stosowania różnych preparatów witaminowych
• Stosowania preparatów multiwitaminowych w połączeniu z preparatami jednoskładnikowymi zawierającymi witaminę E
• Stosowania suplementów diety wraz z lekami zawierającymi witaminę E

Zaburzenia gospodarki mineralnej

W przypadku preparatów złożonych zawierających witaminę E wraz z minerałami (jak np. Elevit Pronatal, Multi-Sanostol), należy odradzić ich stosowanie pacjentom z:^{31 32}

• Zaburzeniami gospodarki wapniowej (hiperkalcemia, hiperkalciuria)
• Zaburzeniami metabolizmu żelaza (np. hemochromatoza, hemosyderoza)
• Zaburzeniami metabolizmu miedzi (np. choroba Wilsona)
• Zaburzeniami gospodarki fosforanowej

Osoby z nieprawidłową czynnością nerek

Pacjentom z zaburzeniami czynności nerek należy odradzić stosowanie preparatów złożonych zawierających witaminę E wraz z substancjami mineralnymi. Dotyczy to zwłaszcza preparatów takich jak Elevit Pronatal, które zawierają wapń, magnez, fosfor i inne minerały, których metabolizm może być zaburzony w przypadku niewydolności nerek.^{33 34}

Pacjenci z nietolerancją cukrów

Preparatom w postaci syropów (jak np. Multi-Sanostol) lub tabletek zawierających znaczące ilości cukrów należy odradzić stosowanie w przypadku:^{35 36}

• Cukrzycy niewyrównanej
• Nietolerancji fruktozy
• Zespołu złego wchłaniania glukozy-galaktozy
• Niedoboru sacharazy-izomaltazy