chemioterapia i radioterapia

Chemioterapia i radioterapia to dwie główne metody leczenia onkologicznego, często stosowane w skojarzeniu w celu zwiększenia skuteczności terapii. Chemioterapia polega na podawaniu leków cytotoksycznych, które niszczą komórki nowotworowe poprzez zaburzenie ich cyklu komórkowego lub DNA, co prowadzi do ich śmierci. Może być stosowana systemowo (ogólnoustrojowo) lub miejscowo, w zależności od typu i stadium nowotworu.

Radioterapia wykorzystuje promieniowanie jonizujące do niszczenia komórek nowotworowych poprzez uszkadzanie ich materiału genetycznego. Wyróżnia się teleradioterapię (zewnętrzną) oraz brachyterapię (wewnętrzną). Radioterapia może być stosowana jako leczenie radykalne (z intencją wyleczenia), adjuwantowe (uzupełniające po zabiegu operacyjnym), neoadjuwantowe (przed zabiegiem) lub paliatywne (łagodzące objawy).

Leczenie skojarzone, łączące chemioterapię i radioterapię (radiochemioterapia), jest standardem w wielu typach nowotworów, m.in. w raku odbytnicy, płuca, przełyku czy głowy i szyi. Chemioterapia może działać jako radiouczulacz, zwiększając wrażliwość komórek nowotworowych na promieniowanie. Oba rodzaje terapii wiążą się z działaniami niepożądanymi, które wymagają odpowiedniego monitorowania i leczenia wspomagającego.

Współczesne podejście do chemioterapii i radioterapii zakłada personalizację leczenia w oparciu o charakterystykę molekularną guza, stadium zaawansowania choroby oraz stan ogólny pacjenta. Postęp technologiczny w radioterapii (IMRT, VMAT, radioterapia stereotaktyczna) oraz rozwój nowych leków cytotoksycznych i ukierunkowanych molekularnie znacząco poprawił skuteczność i bezpieczeństwo tych metod leczenia.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ondansetron B. Braun 0,08 mg/ml

Ondansetron, będący silnym i wybiórczym antagonistą receptorów 5HT3, jest skutecznym lekiem przeciwwymiotnym stosowanym w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów wywołanych chemioterapią, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. Jego mechanizm działania polega na blokowaniu receptorów 5HT3 zarówno w obwodowym układzie nerwowym (jelito cienkie), jak i ośrodkowym (area postrema), co hamuje inicjację odruchu wymiotnego. W badaniach klinicznych u dzieci w wieku od 1 roku do 18 lat stosowano dawki dożylne 5 mg/m² powierzchni ciała lub 0,45 mg/kg masy ciała, a także doustne dawki 4-8 mg, uzyskując całkowite powstrzymanie wymiotów u 41-73% pacjentów. U najmłodszych dzieci (6-48 miesięcy) skuteczność potwierdzono przy dawkach 0,15 mg/kg mc. dożylnie, osiągając powstrzymanie wymiotów u 42-56% pacjentów. W profilaktyce pooperacyjnej u dzieci w wieku 1-24 miesięcy pojedyncza dawka 0,1 mg/kg mc. dożylnie znacząco zmniejszała częstość epizodów wymiotów (11% vs 28% placebo, p<0,0001).
antagonista receptora 5-hydroksytryptaminy, antagonista receptora serotoninowego 5HT3, area postrema, badanie z podwójnie ślepą próbą, chemioterapia i radioterapia, chemioterapia przeciwnowotworowa, deksametazon, elektrokardiogram, kontrola placebo, nerw błędny, nudności i wymioty pooperacyjne, odstęp QTc, opioidy, serotonina, wydłużenie QTcF, znieczulenie ogólne
Leksykon chorób i schorzeń
Leiomyosarcoma – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Leiomyosarcoma to agresywny mięsak wywodzący się z tkanki mięśni gładkich, występujący w różnych lokalizacjach, takich jak układ pokarmowy, moczowy, macica, naczynia krwionośne czy skóra. Leczenie opiera się głównie na chirurgicznym usunięciu guza, często uzupełnianym chemioterapią i radioterapią. Kompleksowa ocena pielęgniarska obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, ocenę funkcjonalną, psychospołeczną oraz analizę wyników diagnostycznych. Opieka okołooperacyjna koncentruje się na przygotowaniu pacjenta, monitorowaniu parametrów życiowych, kontroli bólu (z wykorzystaniem standaryzowanych skal i farmakoterapii), pielęgnacji rany oraz wczesnej rehabilitacji. Pielęgniarki onkologiczne odgrywają kluczową rolę w zarządzaniu skutkami ubocznymi terapii, edukacji pacjentów i wsparciu psychospołecznym, co jest niezbędne ze względu na wysokie ryzyko nawrotu i złożoność choroby.
amputacja, chemioterapia i radioterapia, chirurg onkologiczny, histerektomia, kontrola bólu, leiomyosarcoma, leiomyosarcoma macicy, menopauza, mięsak, narzędzie standaryzowane, nawrót choroby, neutropenia, niedrożność jelit, nowotwór agresywny, obniżona odporność, ocena pielęgniarska, onkolog kliniczny, operacja oszczędzająca kończynę, opieka okołooperacyjna, pielęgnacja rany, pielęgniarka koordynująca, radioterapeuta, technika aseptyczna, usunięcie guza, wsparcie psychospołeczne, zapobieganie zakażeniom
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ondansetron B. Braun 0,16 mg/ml

Ondansetron, będący selektywnym antagonistą receptorów 5HT3, wykazuje skuteczne działanie przeciwwymiotne poprzez blokadę receptorów serotoninowych zarówno w obwodowym, jak i ośrodkowym układzie nerwowym. Mechanizm ten jest szczególnie istotny w zapobieganiu nudnościom i wymiotom indukowanym chemioterapią, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. Badania farmakodynamiczne wykazały, że podanie ondansetronu w dawkach dożylnych 8 mg i 32 mg powoduje wydłużenie odstępu QTcF odpowiednio o 5,8 ms (7,8 ms górna granica 90% CI) i 19,6 ms (21,5 ms górna granica 90% CI), bez przekroczenia wartości 480 ms i bez istotnych zmian w odstępach PR i QRS, co wskazuje na względne bezpieczeństwo kardiologiczne leku. W populacji pediatrycznej skuteczność ondansetronu potwierdzono w licznych badaniach klinicznych, gdzie stosowano różne schematy dawkowania, m.in. 5 mg/m² pc. dożylnie oraz 0,45 mg/kg mc. dożylnie, osiągając całkowite powstrzymanie wymiotów u 41-73% pacjentów w zależności od badania i schematu terapeutycznego.
analiza ITT, antagonista receptora 5-hydroksytryptaminy, antagonista receptora serotoninowego 5HT3, area postrema, chemioterapia i radioterapia, deksametazon, działanie niepożądane, EKG, klasyfikacja ASA, nerw błędny, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności wywołane chemioterapią, odruch wymiotny, odstęp PR, odstęp QTc, ondansetron, osocze, populacja pediatryczna, serotonina, wydłużenie QTcF, zdarzenie niepożądane, znieczulenie ogólne
Leksykon chorób i schorzeń
Kandydoza jamy ustnej – Zapobieganie i profilaktyka

Kandydoza jamy ustnej jest infekcją grzybiczą wywołaną przez nadmierny rozwój Candida albicans, szczególnie istotną u pacjentów z obniżoną odpornością, takich jak osoby z HIV/AIDS, poddawane chemioterapii lub radioterapii oraz pacjenci z nawracającą kandydozą. Profilaktyka farmakologiczna, zwłaszcza flukonazolem, wykazuje skuteczność w zapobieganiu tej infekcji u osób z grup wysokiego ryzyka. Badania wskazują, że stosowanie leków przeciwgrzybiczych zmniejsza częstość występowania kandydozy z 28% do 13% w populacji leczonej przeciwnowotworowo. Kluczowe jest także utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej, w tym regularne szczotkowanie zębów i języka, higiena protez dentystycznych oraz stosowanie odpowiednich technik inhalacji i płukania jamy ustnej po użyciu inhalatorów kortykosteroidowych.
antybiotykoterapia, Candida albicans, chemioterapia i radioterapia, cukrzyca, drożdżaki Candida, flukonazol, higiena jamy ustnej, HIV/AIDS, infekcja grzybicza, kandydoza jamy ustnej, kandydoza pochwy, komora inhalacyjna, Lactobacillus, lek antyretrowirusowy, lek przeciwgrzybiczny, POChP, probiotyk, profilaktyka farmakologiczna, proteza dentystyczna, suchość jamy ustnej, układ odpornościowy, zakażenie grzybicze
Leksykon chorób i schorzeń
Kandydoza jamy ustnej – Etiologia i przyczyny

Kandydoza jamy ustnej to infekcja grzybicza wywołana głównie przez Candida albicans, odpowiedzialną za około 80% przypadków. Grzyby Candida są naturalnym składnikiem flory jamy ustnej, jednak do rozwoju infekcji dochodzi przy zaburzeniu równowagi mikrobiologicznej lub osłabieniu układu odpornościowego. Czynniki predysponujące obejmują długotrwałą antybiotykoterapię, zaburzenia pH, kserostomię, nieprawidłową dietę, a także stany immunosupresyjne takie jak HIV/AIDS, choroby nowotworowe, leczenie immunosupresyjne, chemioterapia i radioterapia. Dodatkowo, leki takie jak kortykosteroidy wziewne, cytostatyki, doustne środki antykoncepcyjne oraz schorzenia systemowe (np. cukrzyca, niedobory żywieniowe, zespół Sjögrena) zwiększają ryzyko rozwoju kandydozy.
antybiotykoterapia, białaczka, biofilm, Candida albicans, Candida glabrata, Candida krusei, Candida tropicalis, chemioterapia i radioterapia, choroba autoimmunologiczna, choroba nowotworowa, cukrzyca, cytostatyk, infekcja inwazyjna, infekcja oportunistyczna, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, kandydoza pochwy, kandydoza przełyku, kandydoza układowa, kortykosteroid, kserostomia, leczenie immunosupresyjne, lek immunosupresyjny, niedobór żywieniowy, niedoczynność tarczycy, nowotwór hematologiczny, suchość jamy ustnej, wstrząs septyczny, zaburzenie odporności, zakażenie grzybicze błony śluzowej, zakażenie HIV/AIDS, zespół Sjögrena
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dexaven 4 mg/ml

Dawkowanie deksametazonu (Dexaven) powinno być indywidualizowane w zależności od wskazań klinicznych, stanu pacjenta oraz odpowiedzi na terapię. Standardowa dawka u dorosłych wynosi 4-16 mg/dobę, z możliwością zwiększenia do 32 mg/dobę w wyjątkowych sytuacjach, a dawka jednorazowa mieści się w zakresie 4-8 mg. W stanach nagłych, takich jak wstrząs anafilaktyczny czy ostry atak astmy, stosuje się wyższe dawki. W leczeniu obrzęku mózgu zaleca się dawkę początkową 10 mg dożylnie, następnie 4 mg domięśniowo co 6 godzin, z odpowiedzią terapeutyczną w ciągu 12-24 godzin i stopniowym odstawianiem po 5-7 dniach. W profilaktyce nudności i wymiotów indukowanych chemioterapią stosuje się 8-20 mg dożylnie przed terapią, z możliwością podania dodatkowej dawki po 24-72 godzinach. W leczeniu COVID-19 rekomendowana dawka to 6 mg dożylnie na dobę przez maksymalnie 10 dni, zarówno u dorosłych, jak i u młodzieży powyżej 12 lat. Dawkowanie u dzieci wynosi 0,2-0,4 mg/kg masy ciała na dobę, a u pacjentów geriatrycznych wymagana jest szczególna ostrożność ze względu na ryzyko działań niepożądanych.
chemioterapia i radioterapia, cukrzyca, deksametazon fosforan, dysfagia, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, hipokaliemia, leczenie COVID-19, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, nudności i wymioty, obrzęk mózgu, osteoporoza, ostry atak astmy, pacjent geriatryczny, podanie dostawowe, podanie nasiękowe, stan zapalny, terapia przeciwnowotworowa, wlew kroplowy, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zapaść sercowo-naczyniowa
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Ondansetron Kabi 0,08 mg/ml

Ondansetron Kabi jest lekiem przeciwwymiotnym podawanym wyłącznie dożylnie w infuzji trwającej minimum 15 minut, z dawkami dostosowanymi do wskazań, wieku pacjenta oraz czynności wątroby i nerek. W terapii przeciwnowotworowej dawki wahają się od 8 do 32 mg/dobę, z pojedynczymi dawkami do 16 mg, przy czym większe dawki wymagają infuzji nie krótszej niż 15 minut ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT. U dzieci od 6 miesięcy dawki ustala się na podstawie pola powierzchni ciała (5 mg/m² do max. 8 mg dożylnie) lub masy ciała (0,15 mg/kg do max. 8 mg), z kontynuacją doustną do 5 dni. U pacjentów z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby dawka dobowa nie powinna przekraczać 8 mg, natomiast u osób z zaburzeniami nerek nie jest konieczna modyfikacja dawkowania. U osób starszych (≥75 lat) zaleca się nie przekraczać dawki początkowej 8 mg dożylnie, z możliwością podania dwóch kolejnych dawek co 4 godziny.
chemioterapia i radioterapia, chemioterapia o silnym działaniu wymiotnym, ciągła infuzja dożylna, CINV, fosforan deksametazonu, infuzja dożylna, klirens ondansetronu, metabolizm sparteiny i debryzochiny, okres półtrwania w surowicy, pole powierzchni ciała, PONV, RINV, terapia przeciwnowotworowa, wolny metabolizer, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, znieczulenie ogólne
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Ondansetron Kabi 0,16 mg/ml

Ondansetron Kabi, dostępny w stężeniach 0,08 mg/ml i 0,16 mg/ml jako roztwór do infuzji dożylnej, jest stosowany w profilaktyce i leczeniu wymiotów indukowanych chemioterapią, radioterapią oraz w zapobieganiu i leczeniu pooperacyjnych nudności i wymiotów (PONV). Dawkowanie jest zróżnicowane w zależności od wskazania, wieku pacjenta oraz czynników farmakokinetycznych, z zalecanym zakresem od 8 do 32 mg/dobę. W chemioterapii o silnym działaniu wymiotnym, np. przy dużych dawkach cisplatyny, stosuje się dawki do 16 mg w infuzji trwającej minimum 15 minut, z możliwością podania do trzech dawek po 8 mg w odstępach co 4 godziny lub ciągłej infuzji 1 mg/godzinę przez 24 godziny. Pojedyncze dawki nie powinny przekraczać 16 mg ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT. U dzieci dawki ustala się na podstawie pola powierzchni ciała (BSA) lub masy ciała, z maksymalną dawką dożylną 8 mg i całkowitą dobowa nieprzekraczającą 32 mg. Infuzja dożylna powinna trwać co najmniej 15 minut, a po 12 godzinach można rozpocząć podawanie doustne lub doodbytnicze.
chemioterapia i radioterapia, chemioterapia o silnym działaniu wymiotnym, cisplatyna, farmakokinetyka leku, fosforan deksametazonu, infuzja dożylna, klirens ondansetronu, nudności i wymioty po chemioterapii, okres półtrwania w surowicy, Ondansetron Kabi, pole powierzchni ciała, PONV, pooperacyjne nudności i wymioty, roztwór chlorku sodu, schemat leczenia, terapia przeciwnowotworowa, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, znieczulenie
Leksykon substancji czynnych
Ondansetron – Wskazania do stosowania

Ondansetron, będący selektywnym antagonistą receptorów 5-HT3, jest wskazany do zapobiegania i leczenia nudności oraz wymiotów o różnej etiologii, w tym wywołanych chemioterapią (CINV), radioterapią (RINV) oraz w okresie pooperacyjnym (PONV). U dorosłych stosuje się go doustnie (tabletki powlekane 4-8 mg, liofilizaty, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej) lub dożylnie (4-8 mg), natomiast u dzieci od 6. miesiąca życia w leczeniu CINV preferowane są formy dożylne, a doustne preparaty (np. Atossa 8 mg) można stosować u dzieci o powierzchni ciała >1,2 m². W zapobieganiu PONV u dzieci od 1. miesiąca życia zaleca się wyłącznie powolne wstrzyknięcie dożylne. Dawkowanie u dorosłych obejmuje zwykle 8 mg doustnie 1-2 godziny przed terapią, następnie co 12 godzin do 5 dni, a w PONV jednorazowo 16 mg doustnie lub 4 mg dożylnie. U dzieci dawkowanie jest dostosowane do masy lub powierzchni ciała. U pacjentów z zaburzeniami wątroby dawka dobowa nie powinna przekraczać 8 mg.
antagonista receptora 5-HT3, antracyklina, chemioterapia i radioterapia, CINV, czopek, dysfagia, liofilizat doustny, napromienianie jamy brzusznej, nudności i wymioty, ondansetron, pochodna platyny, PONV, potencjał emetogenny, powierzchnia ciała, radioterapia, RINV, roztwór do wstrzykiwań, tabletka powlekana, tabletka rozpadająca się w jamie ustnej, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie połykania
Leksykon chorób i schorzeń
Mukozitis – Diagnostyka i diagnoza

Mukozitis to ostre zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego, będące powikłaniem leczenia przeciwnowotworowego, zwłaszcza chemioterapii i radioterapii. Diagnoza opiera się na badaniu klinicznym, wywiadzie oraz ocenie objawów takich jak rumień, owrzodzenia i ból jamy ustnej, które pojawiają się zwykle w ciągu 1-2 tygodni od radioterapii lub 3 dni od chemioterapii. Kluczowe jest różnicowanie mukozitis z zakażeniami grzybiczymi, wirusowymi (np. HSV) i bakteryjnymi, co wymaga posiewów i badań mikrobiologicznych. Do oceny nasilenia stosuje się standaryzowane skale, m.in. WHO, NCI-CTCAE oraz OMAS. W diagnostyce rozważa się także biomarkery, takie jak cytrulina, I-FABP, cytokiny prozapalne (TNF-α, IL-1β) oraz RNA niekodujące, które mogą pomóc w wczesnym wykryciu i ocenie ciężkości mukozitis. Częstość występowania mukozitis wynosi około 40% u pacjentów leczonych chemioterapią, wzrastając do 90% u chorych na nowotwory głowy i szyi poddawanych chemio- i radioterapii.
biomarkery, błona śluzowa jamy ustnej, chemioterapia i radioterapia, chlorheksydyna, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, cytokiny prozapalne, cytrulina, kandydoza, martwica tkanek, mielosupresja, morfologia krwi, mukozitis, narzędzia diagnostyczne, neutropenia, ostra białaczka, owrzodzenia błony śluzowej, PCR, pleśniawki, posiew krwi, przeszczepienie komórek krwiotwórczych, przewód pokarmowy, skala WHO, sól fizjologiczna, suchość jamy ustnej, terapia laserowa, zakażenie HSV
Leksykon chorób i schorzeń
Chondrosarcoma – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Chondrosarcoma, stanowiący 10-15% pierwotnych nowotworów kości, to złośliwy guz tkanki chrzęstnej charakteryzujący się produkcją nieprawidłowej macierzy chrzęstnej. Rokowanie zależy głównie od stopnia histologicznego, lokalizacji, wielkości guza oraz stadium zaawansowania. Pięcioletnia przeżywalność wynosi ogólnie 79%, zróżnicowana w zależności od stadium: 91% dla choroby miejscowej, 76% dla regionalnej i 17% dla choroby z przerzutami. Stopień histologiczny jest kluczowym czynnikiem prognostycznym – dla stopnia I przeżywalność 5-letnia wynosi 90-95%, dla stopnia II 74-81%, a dla stopnia III tylko 29-31%. Lokalizacja w kręgosłupie i miednicy wiąże się z dwukrotnie gorszym rokowaniem (RR=2) w porównaniu do kończyn, a guzy >10 cm korelują z gorszym przeżyciem. W przypadku zdedyferencjonowanego chondrosarcoma (DCCS) kończyn, wielkość >8 cm oraz złamanie patologiczne są niezależnymi negatywnymi czynnikami prognostycznymi. Przerzuty znacząco pogarszają medianę całkowitego przeżycia (OS) do 14,0 ± 2,5 miesięcy, a 5-letnie przeżycie spada do 28,4%.
algorytm uczenia maszynowego, biomarker prognostyczny, chemioterapia i radioterapia, chondrosarcoma, choroba nawrotowa, clear cell chondrosarcoma, doksorubicyna, enchondroma, macierz chrzęstna, margines chirurgiczny, mezenchymalny chondrosarcoma, mięsak kości, mutacja IDH, mutacja TP53, nawrót miejscowy, pierwotny nowotwór kości, przerzut do płuc, przerzut odległy, przeżycie wolne od progresji, resekcja chirurgiczna, stopień złośliwości histologicznej, wskaźnik przeżywalności, XGBoost, złamanie patologiczne