choroba oporna na leczenie
Choroba oporna na leczenie (ang. treatment-resistant disease) to stan, w którym standardowe metody terapeutyczne nie przynoszą oczekiwanych rezultatów klinicznych. Oporność na leczenie może dotyczyć różnych jednostek chorobowych, w tym schorzeń onkologicznych, psychiatrycznych, infekcji czy chorób autoimmunologicznych.
W kontekście onkologii mówi się o nowotworach lekoopornych, gdy guz nie reaguje na standardową chemioterapię lub terapię celowaną. W psychiatrii depresja oporna na leczenie definiowana jest jako brak odpowiedzi na co najmniej dwie próby leczenia lekami przeciwdepresyjnymi z różnych grup, stosowanymi w odpowiednich dawkach przez wystarczający czas.
Mechanizmy oporności na leczenie mogą być różnorodne i obejmują: mutacje genowe, aktywację alternatywnych szlaków sygnałowych, zmiany w metabolizmie leków, zwiększoną ekspresję transporterów leków czy zmiany w mikrośrodowisku choroby. W przypadku chorób zakaźnych, szczególnie istotna jest oporność na antybiotyki wynikająca z ewolucji adaptacyjnej patogenów.
Postępowanie w chorobach opornych na leczenie obejmuje najczęściej zmianę strategii terapeutycznej, stosowanie terapii skojarzonych, wdrożenie metod niefarmakologicznych lub zastosowanie eksperymentalnych metod leczenia. Kluczowe znaczenie ma precyzyjne określenie mechanizmów oporności za pomocą badań genetycznych, biomarkerów czy testów wrażliwości.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Ostra białaczka szpikowa – Epidemiologia
Ostra białaczka szpikowa (AML) to złośliwy nowotwór szpiku kostnego charakteryzujący się klonalną ekspansją i zahamowaniem różnicowania komórek progenitorowych linii mieloidalnej. Stanowi najczęstszą postać ostrej białaczki u dorosłych, z roczną zachorowalnością w USA około 4,3/100 000 osób (22 010 nowych przypadków w 2025 r.) i mediana wieku diagnozy około 68 lat. AML wykazuje wyższą częstość u mężczyzn (wskaźnik 1,3-1,4:1) oraz u osób rasy białej, z regionalnymi różnicami epidemiologicznymi – najwyższe wskaźniki w Ameryce Północnej, Europie i Oceanii. Wskaźniki zachorowalności rosną globalnie, np. liczba nowych przypadków wzrosła z 79 372 w 1990 do 144 645 w 2021 roku. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na benzen, formaldehyd, wcześniejszą chemioterapię alkilującą, promieniowanie, choroby mieloproliferacyjne oraz zespół Downa, a także palenie tytoniu i wysoki BMI. U dzieci AML stanowi około 20% białaczek, z podwyższonym ryzykiem u dzieci z zespołem Downa (10-20-krotnie).
badanie fizykalne, badanie kardiologiczne, choroba mieloproliferacyjna, choroba oporna na leczenie, choroba układu sercowo-naczyniowego, cytometria przepływowa, echokardiogram, klonalna ekspansja, minimalna choroba resztkowa, morfologia krwi z rozmazem, nawrót choroby, nieprawidłowość chromosomowa, nowotwór szpiku kostnego, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka promielocytowa, ostra białaczka szpikowa, przeszczep komórek macierzystych, remisja, różnicowanie komórek, standaryzowany wskaźnik wieku, substancja rakotwórcza, wskaźnik masy ciała, wskaźnik śmiertelności, wskaźnik społeczno-demograficzny, wskaźnik zgonów, zespół Downa - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Dermovate 0,5 mg/g
Dermovate krem 0,5 mg/g zawiera klobetazol propionian, należący do najsilniejszych miejscowych kortykosteroidów (grupa IV). Zalecane dawkowanie to aplikacja cienkiej warstwy kremu 1-2 razy na dobę na zmiany skórne, z maksymalnym czasem terapii do 4 tygodni i tygodniową dawką nieprzekraczającą 50 g. W przypadku poprawy należy zmniejszyć częstotliwość stosowania lub przejść na preparat o mniejszej sile działania. W terapii opornej, zwłaszcza z hiperkeratozą, można zastosować opatrunek okluzyjny na noc. Po 2-4 tygodniach bez poprawy lub przy pogorszeniu stanu pacjenta wskazana jest ponowna ocena zasadności leczenia. U pacjentów z atopowym zapaleniem skóry po ustąpieniu objawów zaleca się stopniowe odstawienie Dermovate i wprowadzenie emolientów jako terapii podtrzymującej, aby zapobiec nawrotom.
atopowe zapalenie skóry, choroba oporna na leczenie, Dermovate, działanie niepożądane kortykosteroidów, emolient, hiperkeratoza, klobetazolu propionian, kortykosteroid miejscowy, nawrót choroby, opatrunek okluzyjny, sączące zmiany skórne, toksyczność ogólnoustrojowa, wchłanianie ogólnoustrojowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Dyshydroza – Epidemiologia
Dyshydroza, znana również jako wyprysk dyshidrotyczny lub pompholyx, to pęcherzykowate zapalenie skóry lokalizujące się głównie na dłoniach i bocznych częściach palców. Stanowi około 5-20% wszystkich przypadków wyprysku rąk, z częstością występowania w populacji ogólnej szacowaną na 0,05-0,5%, co odpowiada 20 przypadkom na 100 000 osób. Choroba najczęściej dotyka osoby w wieku 20-40 lat (średnia 35-40 lat), z nieznaczną przewagą kobiet. Epidemiologicznie dyshydroza występuje częściej w cieplejszych klimatach oraz w okresie wiosenno-letnim, a także w środowiskach miejskich, co sugeruje wpływ czynników środowiskowych i stresu. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym, a w trudnych przypadkach stosuje się testy RPR, preparaty z KOH, biopsję skóry oraz testy płatkowe w celu wykluczenia innych przyczyn. Biopsja wykazuje spongiozę z naciekiem limfocytarnym naskórka i jest zarezerwowana dla przypadków opornych na leczenie lub podejrzenia wtórnego zakażenia.
atopia, beksaroten, biopsja sztancowa, choroba oporna na leczenie, diagnostyka różnicowa, dyshydroza, HTLV-1, inhibitor kalcyneuryny, kortykosteroid, kortykosteroid ogólnoustrojowy, pompholyx, pompholyx sezonowy, posiew bakteriologiczny, spongioza, test płatkowy, test RPR, wtórne zakażenie, wyprysk dyshidrotyczny, wyprysk rąk, zapalenie skóry rąk, zapalenie skóry z kontaktu - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Clofarabine Vivanta 1 mg/ml
Klofarabina jest stosowana w leczeniu ostrej białaczki, podawana w formie koncentratu 1 mg/ml, z dawką u dzieci i młodzieży ≥ 1 roku życia wynoszącą 52 mg/m² powierzchni ciała, infuzją dożylną trwającą 2 godziny przez 5 dni. Cykle leczenia powtarza się co 2-6 tygodni po normalizacji hematopoezy (ANC ≥ 0,75 x 10⁹/l). U dzieci ≤ 20 kg zaleca się wydłużenie infuzji powyżej 2 godzin w celu zmniejszenia objawów niepokoju. Brak danych dotyczących niemowląt < 1 roku oraz dorosłych. U pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek (klirens kreatyniny 30 - < 60 ml/min) dawkę zmniejsza się o 50%, a u ciężkiej niewydolności nerek i ciężkich zaburzeniach czynności wątroby klofarabina jest przeciwwskazana.
bezwzględna liczba granulocytów obojętnochłonnych, biopsja szpiku kostnego, cewnik do żyły centralnej, choroba oporna na leczenie, hematopoeza, infuzja dożylna, klirens kreatyniny, klofarabina, koncentrat do sporządzania roztworu, niewydolność nerek, oporna białaczka, ostra białaczka, skala toksyczności, stężenie bilirubiny, toksyczność hematologiczna, toksyczność niehematologiczna, toksyczność stopnia 3, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Gasec-20 Gastrocaps 20 mg
Gasec-20 Gastrocaps stosuje się w dawkach dostosowanych do wskazań klinicznych, wieku i masy ciała pacjenta. W leczeniu owrzodzeń dwunastnicy i żołądka dawka standardowa wynosi 20 mg raz na dobę, z możliwością zwiększenia do 40 mg w przypadkach opornych na leczenie, z czasem terapii odpowiednio do 2-4 tygodni (owrzodzenia dwunastnicy) lub 4-8 tygodni (owrzodzenia żołądka). W eradykacji H. pylori stosuje się schematy łączące Gasec-20 (20-40 mg) z antybiotykami (klarytromycyna 250-500 mg, amoksycylina 500-1000 mg, metronidazol 400-500 mg lub tynidazol 500 mg) podawanymi 2-3 razy na dobę przez 7 dni. W profilaktyce i leczeniu refluksowego zapalenia przełyku dawka wynosi 20 mg raz na dobę, z możliwością zwiększenia do 40 mg w ciężkich przypadkach, a w długoterminowym leczeniu podtrzymującym stosuje się 10 mg raz na dobę. U pacjentów z zespołem Zollingera-Ellisona dawka początkowa to 60 mg na dobę, z możliwością zwiększenia do 120 mg na dobę w dawkach podzielonych.
amoksycylina, choroba oporna na leczenie, choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa dwunastnicy, dawka dobowa, eradykacja Helicobacter pylori, klarytromycyna, lekooporność drobnoustrojów, metronidazol, niesteroidowe leki przeciwzapalne, owrzodzenie dwunastnicy, owrzodzenie żołądka, peletki dojelitowe, refluksowe zapalenie przełyku, terapia skojarzona, tynidazol, wrzód dwunastnicy, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie Helicobacter pylori, zespół Zollingera-Ellisona, zgaga, zgaga i refluks - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Clofarabine Accord 1 mg/ml
Leczenie produktem Clofarabine Accord powinno być prowadzone przez doświadczonych lekarzy w zakresie terapii ostrej białaczki. Zalecana dawka u dzieci i młodzieży powyżej 1 roku życia wynosi 52 mg/m² powierzchni ciała, podawana w infuzji dożylnej trwającej 2 godziny przez 5 kolejnych dni. U dzieci o masie ciała poniżej 20 kg zaleca się rozważenie wydłużenia czasu infuzji powyżej 2 godzin w celu ograniczenia objawów niepokoju i toksyczności. U niemowląt poniżej 1 roku życia brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności, a u dorosłych brak jest wystarczających informacji do ustalenia dawkowania. Cykle leczenia powtarza się co 2-6 tygodni po przywróceniu hematopoezy (ANC ≥ 0,75 × 10⁹/l) i powrocie do wyjściowych parametrów czynności narządów. Doświadczenie kliniczne dotyczące więcej niż 3 cykli jest ograniczone, a odpowiedź na leczenie zwykle pojawia się po 1-2 cyklach.
bezwzględna liczba granulocytów obojętnochłonnych, biopsja szpiku kostnego, cewnik do żyły centralnej, choroba oporna na leczenie, ciężka niewydolność nerek, działanie toksyczne, hematopoeza, infuzja dożylna, klirens kreatyniny, klofarabina, monoterapia, nudności i wymioty, oporna białaczka, ostra białaczka, poprawa kliniczna, skala toksyczności, stężenie bilirubiny, toksyczność hematologiczna, toksyczność niehematologiczna, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zakażenie