nudności i wymioty po chemioterapii
Nudności i wymioty po chemioterapii (CINV – Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting) to jedne z najczęstszych i najbardziej uciążliwych działań niepożądanych leczenia przeciwnowotworowego. Objawy te mogą znacząco obniżać jakość życia pacjentów i wpływać na ich zdolność do kontynuowania terapii.
Mechanizm powstawania nudności i wymiotów po chemioterapii jest złożony i obejmuje aktywację ośrodka wymiotnego w pniu mózgu, stymulację receptorów serotoninowych (5-HT3) w przewodzie pokarmowym oraz aktywację receptorów neurokininowych (NK1) w ośrodkowym układzie nerwowym. Leki przeciwnowotworowe różnią się potencjałem emetogennym – od wysokiego (np. cisplatyna, doksorubicyna w wysokich dawkach) przez umiarkowany do niskiego.
CINV klasyfikuje się jako wczesne (do 24h po chemioterapii), późne (>24h, zazwyczaj do 5 dni) oraz wyprzedzające (występujące przed podaniem kolejnego cyklu, na bazie pamięci negatywnych doświadczeń). Współczesne postępowanie profilaktyczne opiera się na wielolekowych schematach obejmujących antagonistów receptora 5-HT3 (ondansetron, palonosetron), antagonistów receptora NK1 (aprepitant, netupitant), kortykosteroidy oraz dodatkowo leki przeciwpsychotyczne lub przeciwlękowe.
Właściwa profilaktyka CINV, dostosowana do potencjału emetogennego schematu chemioterapii oraz indywidualnych czynników ryzyka pacjenta (młodszy wiek, płeć żeńska, historia choroby lokomocyjnej), pozwala skutecznie kontrolować te objawy u znacznej większości chorych. Wdrożenie odpowiedniej profilaktyki przeciwwymiotnej już od pierwszego cyklu chemioterapii jest kluczowe dla skutecznego zapobiegania CINV.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Metoclopramidum Polpharma 10 mg
Metoklopramid powinien być stosowany zgodnie z precyzyjnymi wytycznymi dawkowania, aby zapewnić skuteczność terapeutyczną i minimalizować ryzyko działań niepożądanych. U dorosłych zaleca się dawkę 10 mg do 3 razy na dobę, nie przekraczając 30 mg/dobę lub 0,5 mg/kg masy ciała, z maksymalnym czasem leczenia 5 dni. U młodzieży (15-18 lat) stosuje się dawkę 0,1-0,15 mg/kg mc. do 3 razy na dobę, maksymalnie 0,5 mg/kg mc., przy masie ciała powyżej 60 kg dawka wynosi 10 mg do 3 razy na dobę. Tabletki 10 mg nie są odpowiednie dla młodzieży poniżej 61 kg, gdzie wskazane są inne formy farmaceutyczne. Konieczne jest zachowanie co najmniej 6-godzinnego odstępu między dawkami, nawet w przypadku wymiotów.
CINV, czas terapii, czynność nerek, czynność wątroby, działanie niepożądane, interakcja lekowa, klirens kreatyniny, krańcowa niewydolność nerek, Metoclopramidum Polpharma, metoklopramid, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nudności i wymioty opóźnione, nudności i wymioty po chemioterapii, pacjent geriatryczny, przeciwwskazanie, schemat dawkowania - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Zofran Zydis 8 mg
Ondansetron w postaci liofilizatu doustnego Zofran Zydis 8 mg nie wykazuje negatywnego wpływu na funkcje psychomotoryczne, co potwierdzają badania kliniczne. Lek ten nie powoduje sedacji ani upośledzenia zdolności koncentracji i koordynacji ruchowej, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. W praktyce klinicznej istotne jest jednak uwzględnienie indywidualnej reakcji pacjenta, potencjalnych interakcji z innymi lekami oraz wpływu choroby podstawowej, która może sama w sobie zaburzać zdolności psychomotoryczne. Lekarz ma obowiązek poinformować pacjenta o braku dowodów na upośledzenie funkcji psychomotorycznych przez ondansetron, jednocześnie zalecając ostrożność przy pierwszym zastosowaniu i obserwację ewentualnych działań niepożądanych, takich jak zawroty głowy.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ondansetron B. Braun 0,16 mg/ml
Ondansetron B. Braun, dostępny w postaci roztworu do infuzji o stężeniach 0,08 mg/ml (100 ml, 8 mg substancji czynnej) oraz 0,16 mg/ml (50 ml, 8 mg substancji czynnej), jest antagonistą receptora 5-HT3 stosowanym w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów wywołanych chemioterapią cytotoksyczną (CINV), radioterapią (RINV) oraz w okresie pooperacyjnym (PONV). Preparat jest wskazany u dorosłych oraz dzieci, z uwzględnieniem wieku i specyfiki klinicznej: u dzieci od 6. miesiąca życia w leczeniu CINV, a od 1. miesiąca życia w profilaktyce i leczeniu PONV. Roztwór zawiera dodatkowo 3,57 mg sodu w 1 ml, co należy uwzględnić u pacjentów z ograniczeniami sodowymi. Ondansetron B. Braun jest szczególnie zalecany w sytuacjach wymagających szybkiego działania dożylnego, np. u pacjentów z nasilonymi wymiotami lub zaburzeniami połykania.
antagonista receptora 5-HT3, chemioterapia cytotoksyczna, CINV, cisplatyna, cytostatyk, cytrynian sodu, dysfagia, leczenie przeciwnowotworowe, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, ondansetron chlorowodorek, podanie dożylne, radioterapia, radioterapia onkologiczna, roztwór do infuzji - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Metoclopramide hameln 5 mg/ml
Metoclopramide hameln w roztworze do wstrzykiwań (5 mg/ml) stosowany jest w precyzyjnie dostosowanym dawkowaniu zależnym od wieku, masy ciała oraz wskazań klinicznych. U dorosłych dawka pojedyncza wynosi 10 mg, podawana do 3 razy na dobę, z maksymalną dawką dobową 30 mg lub 0,5 mg/kg mc. Lek podaje się dożylnie (powolny bolus ≥3 min) lub domięśniowo, z minimalnym odstępem 6 godzin między dawkami. Czas leczenia nie powinien przekraczać 5 dni, a po okresie wstrzyknięć zaleca się przejście na podanie doustne lub doodbytnicze. U dzieci (1-18 lat) dawka wynosi 0,1-0,15 mg/kg mc, maksymalnie 0,5 mg/kg mc na dobę, z różnicowaniem czasu terapii: do 48 godzin w PONV i do 5 dni w CINV. Metoklopramid jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 1 roku życia.
chlorowodorek metoklopramidu, czynność nerek, czynność wątroby, klirens kreatyniny, krańcowa niewydolność nerek, leczenie doustne, metoklopramid, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nudności i wymioty, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności i wymioty związane z radioterapią, ostry napad migreny, podanie dożylne, powolny bolus, roztwór do wstrzykiwań - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Olamide 10 mg
Lek Olamide zawiera 10 mg metoklopramidu chlorowodorku w formie tabletek i jest wskazany do leczenia nudności i wymiotów o różnej etiologii. U dorosłych stosuje się go profilaktycznie w opóźnionych nudnościach i wymiotach po chemioterapii (CINV) oraz radioterapii (RINV), a także objawowo w nudnościach i wymiotach różnego pochodzenia, w tym podczas ostrych napadów migreny, gdzie metoklopramid poprawia wchłanianie doustnych leków przeciwbólowych. W populacji pediatrycznej (1-18 lat) lek jest dopuszczony wyłącznie jako lek drugiego rzutu w zapobieganiu opóźnionym nudnościom i wymiotom po chemioterapii, po niepowodzeniu innych terapii.
CINV, cytostatyki, doustne leki przeciwbólowe, laktoza jednowodna, lek drugiego rzutu, metoklopramid chlorowodorek, nietolerancja laktozy, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty po radioterapii, ostry napad migreny, populacja pediatryczna, promieniowanie jonizujące, RINV, terapia skojarzona, wymioty i nudności - Leksykon substancji czynnych
Palonosetron – Przedawkowanie
Palonosetron, stosowany w profilaktyce nudności i wymiotów po chemioterapii, charakteryzuje się szerokim marginesem bezpieczeństwa. Standardowa dawka terapeutyczna wynosi 250 mikrogramów na 5 ml roztworu, jednak badania kliniczne wykazały, że podawanie dawek nawet do 6 mg nie powodowało istotnego wzrostu częstości ani nasilenia działań niepożądanych. Mimo braku udokumentowanych przypadków przedawkowania, potencjalne objawy mogą obejmować nasilenie typowych działań niepożądanych antagonistów receptora 5-HT₃ (ból głowy, zaparcia, biegunka), wydłużenie odstępu QT z ryzykiem zaburzeń rytmu serca, zaburzenia neurologiczne (zawroty głowy, senność, zaburzenia świadomości) oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Nie określono jednak konkretnych dawek progowych dla tych objawów.
antagonista receptora 5-HT3, biegunka, ból głowy, dializoterapia, działanie niepożądane, leczenie objawowe, leczenie wspomagające, monitorowanie parametrów życiowych, nudności i wymioty po chemioterapii, objętość dystrybucji, równowaga wodno-elektrolitowa, stan neurologiczny, układ pokarmowy, układ sercowo-naczyniowy, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia świadomości, zaparcia, zawroty głowy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Metoclopramidum 0,5% Polpharma 5 mg/ml
Metoclopramidum 0,5% Polpharma w roztworze do wstrzykiwań (5 mg/ml) podaje się dożylnie (powolny bolus przez co najmniej 3 minuty) lub domięśniowo. U dorosłych dawka profilaktyczna na nudności i wymioty pooperacyjne (PONV) wynosi 10 mg jednorazowo, natomiast w leczeniu objawowym nudności i wymiotów, w tym po radioterapii (RINV) i ostrym napadzie migreny, zaleca się 10 mg do 3 razy na dobę, maksymalnie 30 mg/dobę lub 0,5 mg/kg masy ciała. Leczenie dożylne powinno być krótkotrwałe, z szybkim przejściem na podanie doustne lub doodbytnicze. U dzieci (1-18 lat) dawka wynosi 0,1-0,15 mg/kg 3 razy na dobę, maksymalnie 0,5 mg/kg/dobę, z przeciwwskazaniem do stosowania poniżej 1. roku życia. Szczegółowe dawkowanie zależy od wieku i masy ciała, np. dzieci 1-3 lata (10-14 kg) otrzymują 1 mg 3 razy/dobę, a młodzież 15-18 lat (>60 kg) 10 mg 3 razy/dobę.
ciężka niewydolność wątroby, klirens kreatyniny, krańcowa niewydolność nerek, metoklopramid, niewydolność nerek, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty po radioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, ostry napad migreny, pacjent w podeszłym wieku, podanie domięśniowe, podanie dożylne, powolny bolus, roztwór do wstrzykiwań, umiarkowana niewydolność nerek - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ondansetron Accord 2 mg/ml 2 mg/ml
Ondansetron Accord w stężeniu 2 mg/ml, dostępny w ampułkach 2 ml (4 mg) i 4 ml (8 mg), jest lekiem przeciwwymiotnym stosowanym u dorosłych i dzieci w określonych wskazaniach klinicznych. U dorosłych wskazania obejmują leczenie nudności i wymiotów indukowanych chemioterapią cytotoksyczną, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym (zarówno profilaktyka, jak i leczenie). W populacji pediatrycznej preparat jest stosowany u dzieci ≥ 6 miesięcy w chemioterapii oraz u dzieci ≥ 1 miesiąca w profilaktyce i leczeniu nudności i wymiotów okołooperacyjnych. Lek jest przeznaczony do stosowania wyłącznie pod nadzorem personelu medycznego, w warunkach szpitalnych lub ambulatoryjnych, z uwzględnieniem ścisłych ograniczeń wiekowych i wskazań klinicznych.
charakterystyka produktu leczniczego, chemioterapia cytotoksyczna, chlorowodorek ondansetronu, dieta niskosodowa, działanie przeciwwymiotne, leczenie ambulatoryjne, lek przeciwnowotworowy, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty po radioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, ondansetron, profilaktyka nudności i wymiotów, radioterapia, roztwór do wstrzykiwań, zabieg chirurgiczny - Leksykon substancji czynnych
Palonosetron – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Palonosetron, stosowany w profilaktyce nudności i wymiotów po chemioterapii, wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z ryzykiem zaburzeń przewodu pokarmowego, zwłaszcza u osób z historią zaparć lub podostrej niedrożności jelit, ze względu na możliwość wydłużenia pasażu jelitowego. W dawce 750 µg odnotowano przypadki ciężkich zaparć z zaleganiem mas kałowych. Pomimo braku klinicznie istotnego wydłużenia odstępu QTc w badaniach u zdrowych ochotników, palonosetron należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia QT, takimi jak zaburzenia elektrolitowe (hipokaliemia, hipomagnezemia), zastoinowa niewydolność serca, bradyarytmie, zaburzenia przewodzenia oraz u osób przyjmujących leki przeciwarytmiczne lub inne leki wydłużające QT. Przed podaniem leku należy skorygować zaburzenia elektrolitowe, aby zminimalizować ryzyko powikłań kardiologicznych.
antagonista receptora 5-HT3, bradyarytmia, choroby sercowo-naczyniowe, dieta niskosodowa, hipokaliemia, lek serotoninergiczny, leki przeciwarytmiczne, nadciśnienie tętnicze, nudności i wymioty po chemioterapii, palonosetron, pasaż jelitowy, podostra niedrożność jelit, profil farmakokinetyczny, SNRI, SSRI, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia przewodzenia, zaleganie mas kałowych, zastoinowa niewydolność serca, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Metoclopramidum 0,5% Polpharma 5 mg/ml
Metoclopramidum 0,5% Polpharma, w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 5 mg/ml, jest lekiem przeciwwymiotnym stosowanym u dorosłych głównie w profilaktyce nudności i wymiotów pooperacyjnych (PONV), w leczeniu objawowym nudności i wymiotów, w tym związanych z ostrym napadem migreny, oraz w profilaktyce nudności i wymiotów indukowanych radioterapią (RINV). Preparat zawiera 5 mg metoklopramidu chlorowodorku w 1 ml roztworu oraz substancje pomocnicze, takie jak sodu pirosiarczyn (E 223) i sód (5,5 mg sodu w ampułce 2 ml), co należy uwzględnić u pacjentów z nadwrażliwością na siarczyny lub na diecie niskosodowej.
chemioterapia przeciwnowotworowa, dieta niskosodowa, leczenie pierwszej linii, lek drugiego rzutu, lek przeciwwymiotny, metoklopramid chlorowodorek, nadwrażliwość na siarczyny, nudności i wymioty, nudności i wymioty indukowane radioterapią, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, ostry napad migreny, populacja pediatryczna, postępowanie przeciwwymiotne, roztwór do wstrzykiwań, sodu pirosiarczyn - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ondansetron Accord 8 mg
Ondansetron Accord to lek przeciwwymiotny dostępny w formie roztworu do wstrzykiwań/infuzji, zawierający ondansetron w stężeniu 2 mg/ml, oferowany w dawkach 4 mg (2 ml) oraz 8 mg (4 ml). Wskazania do stosowania u dorosłych obejmują leczenie i profilaktykę nudności oraz wymiotów wywołanych chemioterapią cytotoksyczną, radioterapią (szczególnie w obrębie jamy brzusznej i miednicy) oraz w okresie pooperacyjnym. U dzieci lek jest wskazany do leczenia nudności i wymiotów po chemioterapii od 6. miesiąca życia oraz do zapobiegania i leczenia nudności pooperacyjnych od 1. miesiąca życia, przy czym brak jest danych dotyczących doustnego podawania u tej grupy. Preparat charakteryzuje się szybkim początkiem działania dzięki podaniu parenteralnemu, co jest kluczowe w nagłych stanach emetogennych.
ampułko-strzykawka, chemioterapia cytotoksyczna, chlorek sodu, chlorowodorek dwuwodny, cytostatyki, cytrynian sodu, infuzja dożylna, leczenie przeciwnowotworowe, napromienianie jamy brzusznej, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności po radioterapii, nudności pooperacyjne, ondansetron, podanie parenteralne, środek przeciwwymiotny, wodorotlenek sodu - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Metoclopramidi hydrochloridum Noridem 5 mg/ml
Metoclopramidi hydrochloridum Noridem w formie roztworu do wstrzykiwań podaje się dożylnie (powolny bolus przez co najmniej 3 minuty) lub domięśniowo, z zaleceniem jak najszybszego przejścia na leczenie doustne lub doodbytnicze. W leczeniu objawowym nudności i wymiotów, w tym związanych z ostrym napadem migreny oraz radioterapią (RINV), dawka pojedyncza wynosi 10 mg, powtarzana do 3 razy na dobę, z maksymalną dawką dobową 30 mg lub 0,5 mg/kg masy ciała. W profilaktyce nudności i wymiotów po zabiegach chirurgicznych (PONV) stosuje się dawkę 10 mg jednorazowo, z maksymalnym czasem leczenia 48 godzin. U dzieci w wieku 1-18 lat dawka wynosi 0,1-0,15 mg/kg masy ciała do 3 razy na dobę, maksymalnie 0,5 mg/kg/dobę, z przeciwwskazaniem do stosowania u dzieci poniżej 1 roku życia. Zaleca się zachowanie co najmniej 6-godzinnego odstępu między dawkami.
bolus, klirens kreatyniny, metoklopramid, napad migreny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nudności i wymioty, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności i wymioty związane z radioterapią, podanie domięśniowe, podanie dożylne, reakcje sercowo-naczyniowe, resuscytacja, zatrzymanie akcji serca - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Metoclopramidi hydrochloridum Noridem 5 mg/ml
Metoclopramidi hydrochloridum Noridem w postaci roztworu do wstrzykiwań (5 mg/ml) zawiera metoklopramid chlorowodorek jednowodny w stężeniu 5,27 mg/ml, co odpowiada 5 mg metoklopramidu chlorowodorku bezwodnego. Ampułka 2 ml zawiera 10,54 mg substancji czynnej (równoważne 10 mg formy bezwodnej). W populacji dorosłych lek jest wskazany do profilaktyki i leczenia nudności oraz wymiotów pooperacyjnych (PONV), w leczeniu nudności i wymiotów związanych z ostrymi napadami migreny oraz do zapobiegania nudnościom i wymiotom indukowanym radioterapią (RINV). W populacji pediatrycznej (1-18 lat) stosowanie jest ograniczone do drugiego rzutu w zapobieganiu opóźnionym nudnościom i wymiotom po chemioterapii (CINV) oraz leczeniu PONV, po nieskuteczności lub przeciwwskazaniach do leków pierwszego wyboru.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ondansetron Kabi 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań 2 mg/ml
Ondansetron Kabi w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 2 mg/ml (ampułki 2 ml zawierające 4 mg oraz 4 ml zawierające 8 mg ondansetronu) jest wskazany u dorosłych do leczenia nudności i wymiotów indukowanych cytotoksyczną chemioterapią o wysokim potencjale emetogennym, radioterapią (zwłaszcza całego ciała lub jamy brzusznej) oraz do profilaktyki i leczenia pooperacyjnych nudności i wymiotów (PONV). W populacji pediatrycznej lek stosuje się w leczeniu CINV u dzieci od 6. miesiąca życia oraz w profilaktyce i terapii PONV u dzieci od 1. miesiąca życia. Preparat jest klarownym, bezbarwnym roztworem do wstrzykiwań, który powinien być podawany pod nadzorem wykwalifikowanego personelu medycznego, z uwzględnieniem odpowiednich dawek i wskazań wiekowych.
chemioterapia przeciwnowotworowa, chirurgia dziecięca, CINV, lek cytostatyczny, napromienianie całego ciała, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności po radioterapii, oddział onkologiczny, ondansetron, ondansetron chlorowodorek dwuwodny, onkologia dziecięca, PONV, potencjał emetogenny, roztwór do wstrzykiwań - Leksykon substancji czynnych
Ondansetron – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Ondansetron, antagonista receptora 5-HT3, jest szeroko stosowany w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów indukowanych chemioterapią, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. W grupie kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży i karmiących piersią wymaga szczególnej ostrożności. Przed rozpoczęciem terapii należy wykluczyć ciążę, a pacjentki aktywne seksualnie powinny stosować antykoncepcję o skuteczności >99% podczas leczenia i przez 2 dni po jego zakończeniu. Dane epidemiologiczne wskazują na potencjalne zwiększone ryzyko wad wrodzonych twarzoczaszki przy stosowaniu ondansetronu w pierwszym trymestrze ciąży, z ryzykiem względnym 1,24 (95% CI 1,03-1,48) i 3 dodatkowymi przypadkami na 10 000 leczonych kobiet. Brak jest jednoznacznych dowodów na zwiększone ryzyko wad serca u płodów. Badania na zwierzętach nie wykazały toksycznego wpływu na rozrodczość przy dawkach do 24 mg/dobę (odpowiednik 6-24-krotności maksymalnej dawki u ludzi).
antagonista receptora serotoninowego 5-HT3, badanie kohortowe, badanie reprodukcji, deformacja twarzoczaszki, laktacja, nudności i wymioty, nudności i wymioty po chemioterapii, ondansetron, organogeneza, pierwszy trymestr ciąży, profil bezpieczeństwa, przenikanie do mleka, przenikanie do mleka ludzkiego, radioterapia, skorygowane ryzyko względne, skuteczna antykoncepcja, toksyczny wpływ na rozrodczość, wada wrodzona serca, wada wrodzona twarzoczaszki, wiek rozrodczy, wymioty pooperacyjne