Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Ondansetron

Wpływ ondansetronu na płodność, ciążę i laktację

Ondansetron jest substancją szeroko stosowaną w zapobieganiu i leczeniu nudności oraz wymiotów wywołanych chemioterapią przeciwnowotworową, radioterapią, a także w zapobieganiu i leczeniu nudności i wymiotów w okresie pooperacyjnym. Jako lek z grupy antagonistów receptora serotoninowego 5-HT3, wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania ondansetronu w tych grupach są kluczowe dla lekarzy zalecających ten lek.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, które mogą przyjmować ondansetron, powinny rozważyć stosowanie antykoncepcji.² Zalecenie to wynika z potencjalnego ryzyka dla rozwijającego się płodu, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. Przed rozpoczęciem terapii ondansetronem konieczne jest upewnienie się, że pacjentka nie jest w ciąży.³

Kobietom w wieku rozrodczym, które są aktywne seksualnie, zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji (metody o skuteczności powyżej 99%) podczas przyjmowania ondansetronu i przez dwa dni po odstawieniu produktu leczniczego.⁴ Szczególną uwagę należy zwrócić na poinformowanie pacjentki, że ondansetron może zaszkodzić rozwijającemu się płodowi.⁵

Ondansetron w okresie ciąży

Dane dotyczące stosowania ondansetronu w okresie ciąży są ograniczone i niejednoznaczne. Mimo to, na podstawie doświadczenia z badań epidemiologicznych, istnieje podejrzenie, że ondansetron podawany w pierwszym trymestrze ciąży może wywoływać deformacje twarzoczaszki.⁶

W jednym z badań kohortowych, obejmującym 1,8 miliona kobiet w pierwszym trymestrze ciąży, stosowanie ondansetronu powiązano ze zwiększonym ryzykiem wad wrodzonych twarzoczaszki. W badaniu tym stwierdzono 3 dodatkowe przypadki na 10 000 leczonych kobiet, przy skorygowanym ryzyku względnym 1,24 (95% CI 1,03-1,48).⁷

Warto zauważyć, że dostępne badania epidemiologiczne dotyczące wad wrodzonych serca u płodów matek przyjmujących ondansetron wykazują sprzeczne wyniki. Nie ma jednoznacznych danych potwierdzających zwiększone ryzyko wad serca u płodów.⁸

Badania na zwierzętach (szczurach i królikach) nie wskazują na bezpośrednie lub pośrednie niepożądane działania dotyczące toksycznego wpływu na rozrodczość.⁹ Badania reprodukcji u tych zwierząt nie wykazały, by ondansetron był szkodliwy dla płodu, gdy podawano go podczas organogenezy w dawkach, licząc w oparciu o powierzchnię ciała, odpowiadających około 6- i 24-krotności maksymalnej zalecanej dawki doustnej (24 mg/dobę).¹⁰

Po wprowadzeniu produktów z ondansetronem do obrotu opisywano przypadki wad wrodzonych, gdy substancja była stosowana podczas ciąży, jednakże sprawozdania te są niewystarczające do ustalenia jednoznacznego związku przyczynowego.¹¹

Zalecenia dotyczące stosowania ondansetronu w ciąży

Ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu, ondansetronu nie należy stosować podczas pierwszego trymestru ciąży.¹² Jest to zalecenie jednoznaczne i obowiązujące dla wszystkich preparatów zawierających ondansetron.

Jeśli istnieje konieczność zastosowania leku przeciwwymiotnego w pierwszym trymestrze ciąży, należy rozważyć alternatywne środki o lepszym profilu bezpieczeństwa dla rozwijającego się płodu. W przypadku konieczności zastosowania ondansetronu w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, decyzja powinna być podjęta po dokładnej analizie stosunku korzyści dla matki do potencjalnego ryzyka dla płodu.

Ondansetron podczas karmienia piersią

Nie ma jednoznacznych danych, czy ondansetron przenika do mleka ludzkiego.¹³ Brakuje również informacji dotyczących wpływu ondansetronu na dziecko karmione piersią lub na wytwarzanie mleka u kobiet.¹⁴

Badania na zwierzętach wykazały jednak, że ondansetron przenika do mleka karmiących samic szczurów.¹⁵ Z powodu ograniczonych danych dotyczących bezpieczeństwa oraz wykazanego przenikania ondansetronu do mleka u zwierząt, zaleca się, aby matki przyjmujące ondansetron nie karmiły piersią.¹⁶

W praktyce klinicznej oznacza to, że kobiety planujące karmienie piersią powinny być poinformowane o konieczności przerwania karmienia na czas leczenia ondansetronem.¹⁷ W przypadkach, gdy konieczne jest długotrwałe stosowanie ondansetronu, należy rozważyć alternatywne metody karmienia dziecka.

Wpływ ondansetronu na płodność

Dane dotyczące wpływu ondansetronu na płodność u ludzi są ograniczone.¹⁸ W większości charakterystyk produktów leczniczych zawierających ondansetron wskazuje się, że substancja ta nie wpływa na płodność.¹⁹

Badania prowadzone na zwierzętach również nie wykazały wpływu ondansetronu na płodność.²⁰ Na podstawie dostępnych danych można zatem przypuszczać, że ondansetron nie ma istotnego wpływu na płodność u ludzi, jednak ze względu na ograniczone dane kliniczne w tym zakresie, zaleca się ostrożność.

Produkt leczniczy Zofran w swojej charakterystyce jednoznacznie potwierdza, że nie wpływa na płodność.²¹

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Lekarz przepisujący ondansetron kobietom w wieku rozrodczym lub kobietom w ciąży powinien przekazać następujące informacje:

• Ondansetron jest przeciwwskazany w pierwszym trymestrze ciąży ze względu na zwiększone ryzyko wad wrodzonych twarzoczaszki
• Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć ciążę u kobiet w wieku rozrodczym
• Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję (o skuteczności powyżej 99%) podczas leczenia ondansetronem i przez dwa dni po jego zakończeniu
• Kobiety karmiące piersią powinny przerwać karmienie podczas terapii ondansetronem
• Ondansetron prawdopodobnie nie wpływa na płodność u ludzi

²²

W praktyce klinicznej, lekarz powinien przeprowadzić dokładny wywiad z pacjentką dotyczący jej planów rozrodczych, aktualnego statusu ciąży i karmienia piersią przed zastosowaniem ondansetronu. Należy również poinformować pacjentkę o wszystkich potencjalnych zagrożeniach wynikających ze stosowania ondansetronu i uzyskać jej świadomą zgodę na leczenie.

W przypadku konieczności stosowania leku przeciwwymiotnego u kobiet w pierwszym trymestrze ciąży, należy rozważyć zastosowanie alternatywnych preparatów o lepszym profilu bezpieczeństwa. Jeśli zastosowanie ondansetronu jest konieczne w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, korzyści z leczenia muszą przewyższać potencjalne ryzyko dla płodu.