Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ondansetron

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ondansetronu

Ondansetron, jako wybiórczy antagonista receptorów 5-HT3, jest powszechnie stosowany w zapobieganiu i leczeniu nudności i wymiotów wywołanych chemioterapią przeciwnowotworową, radioterapią oraz w zapobieganiu nudnościom i wymiotom pooperacyjnym. Podczas stosowania ondansetronu należy jednak zachować szczególne środki ostrożności i mieć na uwadze szereg istotnych ostrzeżeń, które mogą wpłynąć na bezpieczeństwo pacjentów.^{1 2}

Reakcje nadwrażliwości i zaburzenia oddechowe

U pacjentów, u których stwierdzano wcześniej nadwrażliwość na innych antagonistów receptorów 5-HT3, opisywano reakcje nadwrażliwości po zastosowaniu ondansetronu. W przypadku wystąpienia zaburzeń oddechowych należy zastosować leczenie objawowe i zachować szczególną ostrożność, ponieważ zaburzenia te mogą być zwiastunami reakcji nadwrażliwości. Lekarze powinni zwrócić na nie szczególną uwagę, gdyż objawy ze strony układu oddechowego mogą być prekursorami reakcji nadwrażliwości.^{3 4}

Wpływ na odstęp QT i ryzyko zaburzeń rytmu serca

Ondansetron powoduje wydłużenie odstępu QT w sposób zależny od dawki. Po wprowadzeniu ondansetronu do obrotu u pacjentów stosujących ten lek opisywano przypadki częstoskurczu komorowego typu Torsade de Pointes. Z tego powodu należy bezwzględnie unikać stosowania ondansetronu u pacjentów z wrodzonym zespołem długiego QT.^{5 6}

Należy zachować szczególną ostrożność stosując ondansetron u pacjentów, u których występuje lub może wystąpić wydłużenie odstępu QTc, w tym pacjentów z:

• zaburzeniami gospodarki elektrolitowej (hipokaliemia, hipomagnezemia)⁷
• zastoinową niewydolnością serca⁸
• bradyarytmią⁹
• przyjmujących inne produkty lecznicze wywołujące wydłużenie odstępu QT lub zaburzenia gospodarki elektrolitowej¹⁰

Przed rozpoczęciem leczenia ondansetronem należy koniecznie wyrównać hipokaliemię oraz hipomagnezemię, by ograniczyć ryzyko zaburzeń rytmu serca.^{11 12}

Ryzyko niedokrwienia mięśnia sercowego

U pacjentów leczonych ondansetronem notowano przypadki niedokrwienia mięśnia sercowego. U niektórych pacjentów, zwłaszcza jeśli lek podawano dożylnie, objawy występowały natychmiast po podaniu ondansetronu. Pacjentów należy ostrzegać o objawach przedmiotowych i podmiotowych niedokrwienia mięśnia sercowego oraz monitorować w trakcie i po podaniu leku.^{13 14}

Zespół serotoninowy

Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano występowanie zespołu serotoninowego (obejmującego zmiany stanu psychicznego, zaburzenia wegetatywne i zaburzenia nerwowo-mięśniowe) po jednoczesnym zastosowaniu ondansetronu i innych leków serotoninergicznych, w tym:

• selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)¹⁵
• inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI)¹⁶
• buprenorfiny¹⁷

Jeśli równoczesne stosowanie ondansetronu i innych leków serotoninergicznych jest klinicznie uzasadnione, zaleca się odpowiednią obserwację pacjenta, szczególnie podczas rozpoczynania leczenia i zwiększania dawki. Objawy zespołu serotoninowego mogą obejmować zmiany stanu psychicznego, zaburzenia wegetatywne, zaburzenia nerwowo-mięśniowe i/lub objawy żołądkowo-jelitowe. W przypadku podejrzenia zespołu serotoninowego należy rozważyć zmniejszenie dawki lub przerwanie leczenia w zależności od nasilenia objawów.^{18 19}

Wpływ na motorykę przewodu pokarmowego

Ondansetron może wydłużać czas pasażu w jelicie grubym, dlatego pacjenci z objawami podostrej niedrożności jelit powinni być obserwowani po podaniu leku. Szczególną ostrożność zaleca się u pacjentów z zaburzeniami motoryki jelit lub niedrożnością jelit, którzy powinni być dokładnie monitorowani pod kątem czynności jelit.^{20 21}

Maskowanie krwawienia po adenotonsylektomii

U pacjentów po operacji usunięcia migdałków, stosowanie ondansetronu w celu zapobiegania nudnościom i wymiotom może maskować utajone krwawienie. Z tego względu należy tych pacjentów poddać wnikliwej obserwacji po podaniu ondansetronu.^{22 23}

Specjalne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

W przypadku stosowania ondansetronu u dzieci i młodzieży w skojarzeniu z chemioterapią o działaniu hepatotoksycznym, pacjentów należy uważnie obserwować w celu stwierdzenia, czy nie występują zaburzenia czynności wątroby.^{24 25}

Dawkowanie u dzieci i młodzieży

Należy zwrócić uwagę na fakt, że przy obliczaniu dawki na podstawie masy ciała i podawaniu trzech dawek w odstępach 4-godzinnych, całkowita dawka dobowa będzie większa niż w przypadku podania pojedynczej dawki 5 mg/m² pc., po której leczenie kontynuowane jest dawką doustną. Porównywalna skuteczność tych dwóch schematów dawkowania nie została oceniona w badaniach klinicznych. Porównania między badaniami wskazują na podobną skuteczność obu schematów dawkowania.^{26 27}

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Ondansetron jest w dużym stopniu metabolizowany w wątrobie. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby zmniejsza się klirens wątrobowy i wydłuża się okres półtrwania ondansetronu. Ze względu na ograniczone doświadczenia u takich pacjentów zaleca się zachowanie ostrożności podczas leczenia.²⁸

Specjalne ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Zawartość sodu

Ondansetron w postaciach iniekcyjnych zawiera sód, co należy uwzględnić u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie. W zależności od konkretnego produktu i dawki, zawartość sodu może być znacząca:^{29 30}

Inne substancje pomocnicze

Niektóre postaci ondansetronu mogą zawierać także:

• Aspartam – może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią³¹
• Sorbitol – należy wziąć pod uwagę addytywne działanie podawanych jednocześnie produktów zawierających sorbitol (lub fruktozę)³²
• Laktozę – nie zaleca się stosowania u pacjentów z nietolerancją galaktozy³³
• Glukozę i maltodekstrynę – pacjenci z zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować takich produktów³⁴
• Dwutlenek siarki – może powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli³⁵

Interakcje z innymi lekami

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania ondansetronu z innymi produktami leczniczymi, które mogą:

• Wydłużać odstęp QT³⁶
• Powodować zaburzenia gospodarki elektrolitowej³⁷
• Działać serotoninergicznie, co zwiększa ryzyko zespołu serotoninowego³⁸

Z uwagi na działanie potencjalnie proarytmiczne ondansetronu, zaleca się ostrożność podczas stosowania leku u pacjentów leczonych lekami przeciwarytmicznymi lub beta-adrenolitykami oraz pacjentów ze znacznym zaburzeniem równowagi elektrolitowej.³⁹