Ondansetron

Ondansetron jest lekiem stosowanym w celu zapobiegania i leczenia nudności oraz wymiotów wywołanych cytotoksyczną chemioterapią i radioterapią nowotworów oraz w okresie pooperacyjnym. Lek może być stosowany zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, począwszy od 6. miesiąca życia w przypadku chemioterapii oraz od 1. miesiąca życia w zapobieganiu nudności i wymiotów pooperacyjnych. Substancja działa przeciwwymiotnie poprzez blokowanie receptorów serotoninowych 5-HT3. Ondansetron jest dostępny w różnych postaciach, takich jak roztwory do wstrzykiwań, tabletki, syropy oraz czopki, co pozwala na dostosowanie leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Rozdziały

Dawkowanie i sposób podawania
Ondansetron, selektywny antagonista receptora 5-HT3, jest stosowany w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów indukowanych chemioterapią, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. U dorosłych w chemioterapii o umiarkowanym działaniu emetogennym zaleca się dawkę 8 mg doustnie lub dożylnie (infuzja 15 minut) na 1-2 godziny przed terapią, powtarzaną po 12 godzinach, a następnie 8 mg doustnie dwa razy na dobę do 5 dni w przypadku nudności opóźnionych. W chemioterapii o silnym działaniu wymiotnym dawka początkowa dożylna nie powinna przekraczać 16 mg (infuzja co najmniej 15 minut), z możliwością podania dwóch kolejnych dawek 8 mg w odstępach 4-godzinnych, maksymalna dobowa dawka to 32 mg. U pacjentów powyżej 75 lat dawka początkowa dożylna nie powinna przekraczać 8 mg. W profilaktyce PONV stosuje się 16 mg doustnie na godzinę przed znieczuleniem lub 4 mg dożylnie/domięśniowo podczas wprowadzania do znieczulenia, a w leczeniu pojedynczą dawkę 4 mg dożylnie lub domięśniowo.

U dzieci i młodzieży (≥ 6 miesięcy) dawkowanie ondansetronu jest ustalane na podstawie powierzchni ciała (5 mg/m² dożylnie, max 8 mg na dawkę) lub masy ciała (0,15 mg/kg mc., max 8 mg na dawkę), z możliwością podania do 3 dawek dożylnych co 4 godziny w dniu 1, a następnie kontynuacją doustną do 5 dni (maksymalna dobowa dawka 32 mg). W profilaktyce i leczeniu PONV u dzieci ≥ 1 miesiąca stosuje się pojedynczą dawkę 0,1 mg/kg mc. do max 4 mg dożylnie (wstrzyknięcie powolne ≥ 30 sekund). U pacjentów z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby dawka dobowa nie powinna przekraczać 8 mg ze względu na wydłużony okres półtrwania i zmniejszony klirens. Podawanie dożylne powinno odbywać się w infuzji trwającej co najmniej 15 minut (dla dawek > 8 mg) lub w powolnym wstrzyknięciu (≥ 30 sekund). Nie należy przekraczać pojedynczej dawki 16 mg ze względu na ryzyko wydłużenia odstępu QT. Wybór postaci farmaceutycznej (tabletki, syrop, czopki, roztwór do wstrzykiwań) powinien być dostosowany do wskazań klinicznych i potrzeb pacjenta.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Dawkowanie i sposób podawania

antagonista receptora serotoninowego 5-HT3, chemioterapia emetogenna, chemioterapia o działaniu wymiotnym, deksametazon, faza eliminacji leku, infuzja ciągła, klirens leku, metabolizm sparteiny, nudności i wymioty opóźnione, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, okres półtrwania leku, podanie domięśniowe, podanie doodbytnicze, podanie doustne, podanie dożylne, powierzchnia ciała, roztwór chlorku sodu, roztwór glukozy, tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej, wstrzyknięcie domięśniowe, wstrzyknięcie dożylne, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, znieczulenie
Działania niepożądane
Ondansetron, selektywny antagonista receptora 5-HT3, jest szeroko stosowany w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów indukowanych chemioterapią, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. Dostępny w formach doustnych (tabletki powlekane, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej, syrop), czopkach oraz do podawania dożylnego (roztwory do wstrzykiwań i infuzji), wykazuje profil bezpieczeństwa z dominującymi działaniami niepożądanymi o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym jest ból głowy (≥ 1/10), zwykle przejściowy i ustępujący samoistnie lub po zastosowaniu leków przeciwbólowych. Często obserwuje się również zaparcia (≥ 1/100 do < 1/10) wynikające z wydłużenia pasażu jelitowego oraz uczucie gorąca lub zaczerwienienie skóry podczas dożylnego podawania. Rzadziej występują drgawki, zaburzenia ruchowe, zawroty głowy, przemijające zaburzenia widzenia, a bardzo rzadko przemijający zanik widzenia, głównie u pacjentów leczonych jednocześnie chemioterapeutykami, w tym cisplatyną.

Ważne jest monitorowanie potencjalnie poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony układu sercowo-naczyniowego, takich jak arytmie, bóle w klatce piersiowej z obniżeniem odcinka ST, bradykardia (≥ 1/1 000 do < 1/100), wydłużenie odstępu QT (≥ 1/10 000 do < 1/1 000) z ryzykiem torsade de pointes oraz zgłaszane przypadki niedokrwienia mięśnia sercowego o nieznanej częstości. Rzadko mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości typu natychmiastowego, w tym anafilaksja, stanowiąca zagrożenie życia. Bardzo rzadkie, ale ciężkie reakcje skórne, takie jak toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), wymagają natychmiastowej interwencji. Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży jest zbliżony do obserwowanego u dorosłych. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych zaleca się zgłaszanie ich odpowiednim organom nadzoru farmaceutycznego.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Działania niepożądane

anafilaksja, antagonista receptora 5-HT3, ból głowy, ból w klatce piersiowej, bradykardia, chemioterapia, cisplatyna, częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes, czkawka, drgawka, dyskineza, enzym wątrobowy, lek przeciwwymiotny, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie mięśnia sercowego, nudności i wymioty, ondansetron, radioterapia, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja dystoniczna, reakcja nadwrażliwości, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczny wykwit skórny, układ pozapiramidowy, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie ruchowe, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie widzenia, zanik widzenia, zaparcie, zawał serca, zawrót głowy
Interakcje
Ondansetron jest metabolizowany przez wiele izoenzymów cytochromu P450 (CYP3A4, CYP2D6, CYP1A2), co minimalizuje ryzyko istotnych interakcji farmakokinetycznych, nawet przy genetycznym niedoborze CYP2D6. Nie wykazuje interakcji farmakokinetycznych z alkoholem, temazepamem, furosemidem, alfentanilem, tramadolem, morfiną, lidokainą, tiopentalem i propofolem. Jednak u pacjentów stosujących silne induktory CYP3A4 (fenytoina, karbamazepina, ryfampicyna) obserwuje się zwiększony klirens ondansetronu i obniżone stężenia we krwi, co może wymagać korekty dawki. Produkty zobojętniające sok żołądkowy nie wpływają na wchłanianie ondansetronu podanego doustnie.

Najistotniejsze interakcje dotyczą farmakodynamiki, zwłaszcza w kontekście leków wydłużających odstęp QT (antracykliny, erytromycyna, ketokonazol, amiodaron) oraz β-adrenolityków (atenolol, tymolol), które zwiększają ryzyko arytmii. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie ondansetronu z apomorfiną ze względu na ryzyko głębokiego niedociśnienia tętniczego i utraty świadomości. Ponadto, ondansetron może nasilać ryzyko zespołu serotoninowego przy łącznym stosowaniu z lekami serotoninergicznymi (SSRI, SNRI, buprenorfina) oraz osłabiać przeciwbólowe działanie tramadolu poprzez antagonizm receptorów 5-HT3. W praktyce klinicznej konieczna jest szczególna ostrożność przy kojarzeniu ondansetronu z lekami kardiotoksycznymi i serotoninergicznymi ze względu na potencjalnie poważne powikłania.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Interakcje

antagonista receptora 5-HT3, antracykliny, apomorfina, arytmia, beta-adrenolityk, cytochrom P-450, farmakodynamika, farmakokinetyka, induktor CYP3A4, induktory enzymatyczne, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, izoenzymy cytochromu P-450, klirens ondansetronu, lek antyarytmiczny, lek kardiotoksyczny, lek przeciwgrzybiczny, lek serotoninergiczny, leki zobojętniające, niedobór CYP2D6, niedociśnienie tętnicze, stężenie leku we krwi, tramadol, układ serotoninergiczny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia autonomiczne, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia rytmu serca, zespół serotoninowy
Przeciwwskazania stosowania
Ondansetron, selektywny antagonista receptora 5-HT3, jest skutecznym lekiem przeciwwymiotnym, jednak jego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub inne leki z tej grupy (granisetron, dolasetron), a także na substancje pomocnicze zawarte w preparatach (np. laktoza 163,75 mg w tabletkach powlekanych, aspartam, sorbitol, dwutlenek siarki, etanol, benzoesan sodu). Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest jednoczesne podawanie ondansetronu z apomorfiną, ze względu na ryzyko ciężkiego niedociśnienia tętniczego i utraty przytomności. Lekarze powinni szczegółowo zbierać wywiad farmakologiczny, zwłaszcza u pacjentów z chorobą Parkinsona, aby uniknąć tych poważnych interakcji.

Stosowanie ondansetronu wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca, zwłaszcza z wydłużonym odstępem QT, wrodzonymi zespołami wydłużonego QT, zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia), zastoinową niewydolnością serca oraz bradyarytmiami, ze względu na potencjalne ryzyko arytmii. Ponadto, u pacjentów z fenyloketonurią (preparaty zawierające aspartam), nietolerancją laktozy (tabletki powlekane) lub nietolerancją fruktozy/sorbitolu (syrop, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej) należy rozważyć alternatywne opcje terapeutyczne. Decyzja o zastosowaniu ondansetronu powinna być poprzedzona dokładną oceną stosunku korzyści do ryzyka, zwłaszcza w grupach pacjentów z wymienionymi czynnikami ryzyka.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Przeciwwskazania stosowania

agonista dopaminy, antagonista receptora 5-HT3, apomorfina, aspartam, bradyarytmia, choroba Parkinsona, dolasetron, fenyloketonuria, granisetron, hipokaliemia, hipomagnezemia, leczenie przeciwwymiotne, niedociśnienie tętnicze, nietolerancja fruktozy, nietolerancja laktozy, nudności i wymioty, ondansetron, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa, sorbitol, utrata przytomności, wrodzony zespół wydłużonego QT, wydłużony odstęp QT, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zastoinowa niewydolność serca
Przedawkowanie
Ondansetron, stosowany w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów związanych z chemioterapią, radioterapią i okresem pooperacyjnym, może w przypadku przedawkowania wywołać objawy podobne do działań niepożądanych przy dawkach terapeutycznych. Najczęściej obserwowane symptomy to zaburzenia widzenia, ciężkie zaparcia, niedociśnienie tętnicze, epizody naczynioruchowe zależne od nerwu błędnego oraz przemijający blok przedsionkowo-komorowy II stopnia. Istotnym zagrożeniem jest dawkozależne wydłużenie odstępu QT, co wymaga monitorowania EKG w celu zapobiegania groźnym arytmiom. U dzieci, zwłaszcza w wieku 12 miesięcy do 2 lat, przy dawkach przekraczających 4 mg/kg masy ciała, istnieje ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego, objawiającego się zaburzeniami świadomości, hipertermią, drżeniami i innymi objawami neurologicznymi i autonomicznymi.

W przypadku podejrzenia przedawkowania ondansetronu nie istnieje specyficzne antidotum, dlatego leczenie jest objawowe i podtrzymujące. Zaleca się ścisłe monitorowanie parametrów życiowych, w tym regularne pomiary ciśnienia tętniczego, tętna oraz ciągłe monitorowanie EKG ze szczególnym uwzględnieniem odstępu QT. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami rytmu serca lub chorobami układu sercowo-naczyniowego, gdzie wskazana jest konsultacja kardiologiczna i gotowość do leczenia przeciwarytmicznego. U dzieci konieczne jest monitorowanie pod kątem zespołu serotoninowego i szybka interwencja w razie jego objawów. Nie zaleca się stosowania ipekakuany ze względu na przeciwwymiotne działanie ondansetronu, które może uniemożliwić skuteczność tego środka. Wątpliwości diagnostyczne i terapeutyczne powinny być konsultowane z regionalnym ośrodkiem toksykologicznym.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Przedawkowanie

antidotum, blok przedsionkowo-komorowy, chemioterapia przeciwnowotworowa, ciężkie zaparcia, drżenie mięśniowe, działanie przeciwwymiotne, epizod naczynioruchowy, hipertermia, ipekakuana, leczenie objawowe, leczenie przeciwarytmiczne, mioklonie, monitorowanie EKG, niedociśnienie tętnicze, nudności i wymioty, ondansetron, ośrodek toksykologiczny, ośrodkowy układ nerwowy, radioterapia, środek wymiotny, wydłużenie odstępu QT, wzmożone napięcie mięśniowe, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia widzenia, zespół serotoninowy
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa ondansetronu wykazały brak działania karcynogennego, genotoksycznego oraz negatywnego wpływu na płodność i rozwój embrionalno-płodowy w dawkach znacznie przekraczających kliniczne (do 10 mg/kg mc./dobę u myszy, 30 mg/kg mc./dobę u szczurów i królików, przy maksymalnej dawce u ludzi 24 mg/dobę). W badaniach reprodukcyjnych nie stwierdzono istotnych zaburzeń rozwoju potomstwa ani zdolności rozrodczej, a jedynie niewielkie zmniejszenie przyrostu masy ciała matek. Ponadto, ondansetron nie wykazywał działania uzależniającego, a jego metabolity kumulowały się w mleku szczurów (stosunek stężenia mleko:osocze 5,2:1).

Istotnym aspektem bezpieczeństwa jest wpływ ondansetronu na elektrofizjologię serca – badania na ludzkich kanałach jonowych hERG oraz badania kliniczne wykazały, że lek może blokować kanały potasowe hERG, prowadząc do zależnego od dawki wydłużenia odstępu QT w EKG. Choć kliniczne znaczenie tego zjawiska pozostaje niepewne, zaleca się ostrożność w stosowaniu ondansetronu u pacjentów z ryzykiem zaburzeń rytmu serca. Podsumowując, dane przedkliniczne potwierdzają korzystny profil bezpieczeństwa ondansetronu przy jednoczesnym monitorowaniu potencjalnych efektów kardiologicznych w praktyce klinicznej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

badania przedkliniczne, działanie karcynogenne, działanie mutagenne, EKG, genotoksyczność, kanał potasowy hERG, kanały potasowe, nudności i wymioty, odstęp QT, ondansetron, organogeneza, płodność, podanie wielokrotne, repolaryzacja serca, rozwój embrionalno-płodowy, rozwój zarodka i płodu, toksyczność, toksyczność rozwojowa, zaburzenia rytmu serca
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ondansetron, jako selektywny antagonista receptorów 5-HT3, jest szeroko stosowany w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów indukowanych chemioterapią, radioterapią oraz pooperacyjnych. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na ryzyko reakcji nadwrażliwości, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszą nadwrażliwością na leki z tej grupy, oraz na potencjalne zaburzenia oddechowe jako wczesne objawy tych reakcji. Istotnym aspektem bezpieczeństwa jest wydłużenie odstępu QT, zależne od dawki, co może prowadzić do torsade de pointes, zwłaszcza u pacjentów z wrodzonym zespołem długiego QT, zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia), zastoinową niewydolnością serca, bradyarytmią lub stosujących inne leki wydłużające QT. Przed terapią należy wyrównać zaburzenia elektrolitowe, a pacjentów monitorować pod kątem objawów niedokrwienia mięśnia sercowego, które mogą pojawić się natychmiast po podaniu, szczególnie dożylnym.

W trakcie stosowania ondansetronu odnotowano również przypadki zespołu serotoninowego, zwłaszcza przy jednoczesnym podawaniu leków serotoninergicznych (SSRI, SNRI, buprenorfina), co wymaga uważnej obserwacji pacjentów i ewentualnej modyfikacji terapii. Lek może wydłużać czas pasażu jelitowego, co wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami motoryki jelit lub niedrożnością. U dzieci i młodzieży poddawanych chemioterapii hepatotoksycznej konieczna jest kontrola funkcji wątroby. Ze względu na metabolizm wątrobowy i wydłużony okres półtrwania u pacjentów z niewydolnością wątroby, zaleca się ostrożność. Ponadto, postacie iniekcyjne zawierają sód oraz inne substancje pomocnicze (aspartam, sorbitol, laktozę, glukozę, dwutlenek siarki), które mogą mieć znaczenie kliniczne u wybranych pacjentów. Wskazana jest szczególna ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu leków proarytmicznych, beta-adrenolityków oraz w przypadku zaburzeń elektrolitowych.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

adenotonsylektomia, antagonista receptorów 5-HT3, beta-adrenolityk, bradyarytmia, chemioterapia przeciwnowotworowa, działanie hepatotoksyczne, fenyloketonuria, hipokaliemia, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, klirens wątrobowy, lek przeciwarytmiczny, leki serotoninergiczne, nadwrażliwość na leki, niedokrwienie mięśnia sercowego, niedrożność jelit, nietolerancja galaktozy, nudności i wymioty, odstęp QT, skurcz oskrzeli, torsade de pointes, usunięcie migdałków, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia gospodarki elektrolitowej, zaburzenia motoryki jelit, zaburzenia oddechowe, zastoinowa niewydolność serca, zespół długiego QT, zespół serotoninowy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy
Właściwości farmakodynamiczne
Ondansetron jest silnym, wysoce selektywnym antagonistą receptorów 5-HT3, działającym poprzez blokadę receptorów serotoninowych zarówno w obwodowym, jak i ośrodkowym układzie nerwowym, co skutecznie hamuje nudności i wymioty wywołane chemioterapią, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. Mechanizm działania polega na zapobieganiu inicjacji odruchu wymiotnego przez serotoninę uwalnianą w jelicie cienkim i area postrema. W badaniu farmakodynamicznym wykazano, że dawki dożylne 8 mg i 32 mg ondansetronu powodują wydłużenie odstępu QTcF odpowiednio o 5,8 (7,8) msec i 19,6 (21,5) msec, bez przekroczenia wartości 480 msec i bez istotnych zmian w odstępach PR i QRS, co wskazuje na zależny od dawki, ale ograniczony klinicznie wpływ na repolaryzację serca. Ponadto, ondansetron nie wpływa na stężenie prolaktyny w osoczu, co jest istotne z punktu widzenia profilu bezpieczeństwa farmakodynamicznego.

Skuteczność ondansetronu została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, w tym u pacjentów pediatrycznych. W badaniu z udziałem 415 dzieci (1-18 lat) stosowano dawki 5 mg/m² dożylnie z 4 mg doustnie lub 0,45 mg/kg dożylnie z placebo, uzyskując całkowite ustąpienie wymiotów u 49% i 41% pacjentów odpowiednio. W połączeniu z deksametazonem (2-4 mg) skuteczność wzrastała do 71-73%. U dzieci w wieku 6-48 miesięcy podawano 0,15 mg/kg dożylnie w trzech dawkach, uzyskując 56% całkowitego ustąpienia wymiotów. W badaniach pooperacyjnych u dzieci (1-24 miesiące) pojedyncza dawka 0,1 mg/kg dożylnie znacząco zmniejszyła częstość epizodów wymiotów (11% vs 28% placebo, p<0,0001). Dane te potwierdzają wysoką skuteczność i korzystny profil bezpieczeństwa ondansetronu w różnych grupach wiekowych i wskazaniach klinicznych, zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Właściwości farmakodynamiczne

antagonista receptorów serotoninowych 5-HT3, area postrema, badanie z podwójnie ślepą próbą, chemioterapia przeciwnowotworowa, deksametazon, działanie farmakodynamiczne, komora czwarta mózgu, leczenie nudności i wymiotów, lek chemioterapeutyczny, nudności i wymioty, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, obwodowy układ nerwowy, odstęp QT, odstęp QTc, ondansetron doustny, ondansetron w syropie, ośrodkowy układ nerwowy, populacja pediatryczna, status ASA, stężenie prolaktyny, trudność w połykaniu, uwalnianie serotoniny, wlew dożylny, wymioty pooperacyjne, wymioty wywołane opioidami, zapis elektrokardiograficzny, znieczulenie ogólne
Właściwości farmakokinetyczne
Ondansetron charakteryzuje się całkowitym i biernym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu około 30 ng/ml po 1,5 godziny od dawki 8 mg. Biodostępność doustna wynosi 55-60%, a ekspozycja na lek rośnie bardziej niż proporcjonalnie przy dawkach powyżej 8 mg, co może wynikać z redukcji metabolizmu pierwszego przejścia. Po podaniu dożylnym (4 mg w 5 minut) osiąga się Cmax około 65 ng/ml, a po domięśniowym – około 25 ng/ml w 10 minut. Czopki wykazują biodostępność około 60%, z Cmax 20-30 ng/ml po 6 godzinach i dłuższym okresem eliminacji (ok. 6 h). Objętość dystrybucji wynosi około 140 l, a okres półtrwania około 3 godzin u dorosłych. Ondansetron wiąże się z białkami osocza w 70-76% i jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, CYP1A2 i CYP2D6, z minimalnym wydalaniem niezmienionego leku (<5%) z moczem. Polimorfizm CYP2D6 nie wpływa na farmakokinetykę. W farmakokinetyce nie obserwuje się zmian przy wielokrotnym podawaniu.

U dzieci i niemowląt klirens i objętość dystrybucji dostosowane do masy ciała są porównywalne z dorosłymi, z wyjątkiem niemowląt 1-4 miesięcy, u których klirens jest o około 30% niższy, a okres półtrwania wydłużony do 6,7 h (vs 2,9 h u starszych dzieci). U osób starszych (≥65 lat) obserwuje się nieznaczne zmniejszenie klirensu i wydłużenie T1/2, jednak bez konieczności modyfikacji dawkowania. U pacjentów z niewydolnością nerek (klirens kreatyniny 15-60 ml/min) klirens i Vd są nieznacznie zmniejszone, a T1/2 wydłużony do 5,4 h, bez istotnego znaczenia klinicznego. W ciężkiej niewydolności wątroby klirens jest znacznie obniżony, T1/2 wydłużony do 15-32 h, a biodostępność doustna wzrasta do 100%. Brak bezpośredniej korelacji między stężeniem w osoczu a działaniem przeciwwymiotnym wskazuje na złożony mechanizm działania. Różne formy leku (tabletki, syrop, czopki) wykazują równoważność biologiczną, a wpływ płci na farmakokinetykę jest minimalny i niekliniczny.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Właściwości farmakokinetyczne

analiza farmakokinetyczna, biodostępność bezwzględna, biodostępność doustna, CYP1A2, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, dostępność biologiczna, działanie przeciwwymiotne, faza eliminacji, infuzja dożylna, klirens dostosowany do masy ciała, klirens kreatyniny, lek przeciwwymiotny, metabolizm pierwszego przejścia, metabolizm wątrobowy, nudności i wymioty, objętość dystrybucji, odstęp QTcF, okres półtrwania, podanie domięśniowe, polimorfizm debryzochiny, receptor serotoninowy, równoważność biologiczna, stężenie w osoczu, szlak enzymatyczny, tabletka ulegająca rozpadowi, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne, znieczulenie ogólne
Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Ondansetron, antagonista receptora 5-HT3, jest szeroko stosowany w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów indukowanych chemioterapią, radioterapią oraz w okresie pooperacyjnym. W grupie kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży i karmiących piersią wymaga szczególnej ostrożności. Przed rozpoczęciem terapii należy wykluczyć ciążę, a pacjentki aktywne seksualnie powinny stosować antykoncepcję o skuteczności >99% podczas leczenia i przez 2 dni po jego zakończeniu. Dane epidemiologiczne wskazują na potencjalne zwiększone ryzyko wad wrodzonych twarzoczaszki przy stosowaniu ondansetronu w pierwszym trymestrze ciąży, z ryzykiem względnym 1,24 (95% CI 1,03-1,48) i 3 dodatkowymi przypadkami na 10 000 leczonych kobiet. Brak jest jednoznacznych dowodów na zwiększone ryzyko wad serca u płodów. Badania na zwierzętach nie wykazały toksycznego wpływu na rozrodczość przy dawkach do 24 mg/dobę (odpowiednik 6-24-krotności maksymalnej dawki u ludzi).

Z uwagi na potencjalne ryzyko teratogenne, ondansetron jest przeciwwskazany w pierwszym trymestrze ciąży. W drugim i trzecim trymestrze decyzja o zastosowaniu powinna opierać się na analizie korzyści dla matki względem ryzyka dla płodu. Brak jest jednoznacznych danych dotyczących przenikania ondansetronu do mleka ludzkiego, jednak na podstawie badań na zwierzętach zaleca się przerwanie karmienia piersią podczas terapii. Dane kliniczne sugerują, że ondansetron nie wpływa istotnie na płodność u ludzi, choć zaleca się ostrożność z uwagi na ograniczone informacje. W praktyce klinicznej lekarz powinien przeprowadzić szczegółowy wywiad dotyczący planów rozrodczych, wykluczyć ciążę, poinformować o ryzyku i uzyskać świadomą zgodę pacjentki przed rozpoczęciem leczenia ondansetronem.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Wpływ na płodność, ciążę i laktację

antagonista receptora serotoninowego 5-HT3, badanie kohortowe, badanie reprodukcji, deformacja twarzoczaszki, laktacja, nudności i wymioty, nudności i wymioty po chemioterapii, ondansetron, organogeneza, pierwszy trymestr ciąży, profil bezpieczeństwa, przenikanie do mleka, przenikanie do mleka ludzkiego, radioterapia, skorygowane ryzyko względne, skuteczna antykoncepcja, toksyczny wpływ na rozrodczość, wada wrodzona serca, wada wrodzona twarzoczaszki, wiek rozrodczy, wymioty pooperacyjne
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Ondansetron, antagonista receptora 5-HT3, jest szeroko stosowany jako lek przeciwwymiotny i nie wykazuje istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługę maszyn. Badania psychomotoryczne potwierdzają brak upośledzenia funkcji psychomotorycznych, sedacji czy innych negatywnych efektów wpływających na sprawność pacjentów. Również charakterystyki produktów leczniczych (ChPL) dla różnych postaci ondansetronu (tabletki powlekane, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej, roztwory do wstrzykiwań, liofilizaty doustne) jednoznacznie wskazują na brak lub nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

W praktyce klinicznej lekarze powinni informować pacjentów, że ondansetron nie ogranicza możliwości prowadzenia pojazdów ani obsługi maszyn, co jest szczególnie istotne w terapii przeciwwymiotnej po chemioterapii lub w profilaktyce nudności i wymiotów pooperacyjnych (PONV). Należy jednak uwzględnić indywidualną reakcję pacjenta na lek oraz potencjalne interakcje z innymi lekami wpływającymi na sprawność psychomotoryczną. Ponadto, w kontekście leczenia onkologicznego lub pooperacyjnego, należy brać pod uwagę ogólne osłabienie pacjenta oraz wpływ znieczulenia na zdolności psychomotoryczne, co może mieć większe znaczenie niż sam ondansetron.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn

antagonista receptora 5-HT3, charakterystyka produktu leczniczego, chemioterapia, droga podania, działanie uspokajające, leczenie przeciwnowotworowe, leczenie przeciwwymiotne, lek przeciwwymiotny, liofilizat doustny, nudności i wymioty pooperacyjne, PONV, postać farmaceutyczna, procedura operacyjna, profil farmakologiczny, roztwór do wstrzykiwań, sedacja, sprawność psychofizyczna, sprawność psychomotoryczna, tabletka powlekana, tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej, test psychomotoryczny, znieczulenie
Wskazania do stosowania
Ondansetron, będący selektywnym antagonistą receptorów 5-HT3, jest wskazany do zapobiegania i leczenia nudności oraz wymiotów o różnej etiologii, w tym wywołanych chemioterapią (CINV), radioterapią (RINV) oraz w okresie pooperacyjnym (PONV). U dorosłych stosuje się go doustnie (tabletki powlekane 4-8 mg, liofilizaty, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej) lub dożylnie (4-8 mg), natomiast u dzieci od 6. miesiąca życia w leczeniu CINV preferowane są formy dożylne, a doustne preparaty (np. Atossa 8 mg) można stosować u dzieci o powierzchni ciała >1,2 m². W zapobieganiu PONV u dzieci od 1. miesiąca życia zaleca się wyłącznie powolne wstrzyknięcie dożylne. Dawkowanie u dorosłych obejmuje zwykle 8 mg doustnie 1-2 godziny przed terapią, następnie co 12 godzin do 5 dni, a w PONV jednorazowo 16 mg doustnie lub 4 mg dożylnie. U dzieci dawkowanie jest dostosowane do masy lub powierzchni ciała. U pacjentów z zaburzeniami wątroby dawka dobowa nie powinna przekraczać 8 mg.

Ondansetron jest szczególnie zalecany u pacjentów onkologicznych poddawanych chemioterapii o wysokim lub umiarkowanym potencjale emetogennym (np. pochodne platyny, antracykliny), radioterapii całego ciała lub jamy brzusznej oraz u osób z historią silnych nudności i wymiotów. W chirurgii wskazany jest u pacjentów z wysokim ryzykiem PONV, zwłaszcza po operacjach ginekologicznych, jamy brzusznej, ucha środkowego czy zabiegach plastycznych. Wybór formy leku zależy od stanu klinicznego pacjenta, wieku, możliwości przyjmowania leków doustnie oraz preferencji pacjenta. Ondansetron jest stosowany w warunkach szpitalnych, ambulatoryjnych i domowych, pod nadzorem lekarza specjalisty (onkologia, hematologia, chirurgia, anestezjologia, medycyna paliatywna). Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 6. miesiąca życia ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Ondansetron – Wskazania do stosowania

antagonista receptora 5-HT3, antracyklina, chemioterapia i radioterapia, CINV, czopek, dysfagia, liofilizat doustny, napromienianie jamy brzusznej, nudności i wymioty, ondansetron, pochodna platyny, PONV, potencjał emetogenny, powierzchnia ciała, radioterapia, RINV, roztwór do wstrzykiwań, tabletka powlekana, tabletka rozpadająca się w jamie ustnej, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie połykania