jama nosowo-gardłowa

Jama nosowo-gardłowa (łac. nasopharynx) to górna część gardła, zlokalizowana za jamą nosową, powyżej podniebienia miękkiego. Stanowi anatomiczne połączenie między jamą nosową a częścią ustną gardła. Jest wyścielona nabłonkiem oddechowym, który jest typowym nabłonkiem migawkowym, jednowarstwowym, walcowatym.

W tylnej ścianie jamy nosowo-gardłowej znajduje się migdałek gardłowy (adenoid), będący elementem pierścienia Waldeyera – układu tkanki limfatycznej stanowiącej pierwszą linię obrony immunologicznej dróg oddechowych. Przerost migdałka gardłowego może prowadzić do utrudnienia oddychania przez nos, chrapania, bezdechu sennego oraz nawracających infekcji ucha środkowego.

Do jamy nosowo-gardłowej uchodzą trąbki słuchowe (Eustachiusza), które łączą ją z uchem środkowym, umożliwiając wyrównywanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej. Zaburzenia drożności trąbek słuchowych mogą prowadzić do dysfunkcji ucha środkowego i niedosłuchu przewodzeniowego.

Jama nosowo-gardłowa pełni ważne funkcje fizjologiczne: bierze udział w oddychaniu, modulacji głosu, ogrzewaniu i nawilżaniu wdychanego powietrza oraz ochronie immunologicznej. Jest również miejscem występowania specyficznych patologii, takich jak włókniak młodzieńczy nosowo-gardłowy czy rak nosogardła, który jest szczególnie częsty w niektórych regionach Azji Południowo-Wschodniej.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Haemophilus influenzae typu b (hib) – Zapobieganie i profilaktyka

Haemophilus influenzae typu b (Hib) jest głównym patogenem wywołującym inwazyjne zakażenia, w tym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u niemowląt i małych dzieci. Wprowadzenie skoniugowanych szczepionek przeciw Hib w latach 80. i 90. XX wieku spowodowało spadek częstości występowania choroby o ponad 99% w populacjach szczepionych, z efektywnością kliniczną szczepionek ocenianą na 95-100%. Schemat szczepień obejmuje 2-3 dawki podawane od 6. tygodnia życia oraz dawkę przypominającą w wieku 12-15 miesięcy, w zależności od typu szczepionki (PRP-OMP lub PRP-T). Szczepienia są szczególnie zalecane u dzieci poniżej 5. roku życia oraz u osób z grup ryzyka, takich jak pacjenci z niedoborami odporności, asplenią czy po przeszczepach szpiku kostnego.
asplenia, bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, chemioprofilaktyka, chloramfenikol, choroba inwazyjna, eradykacja nosicielstwa, etykieta kaszlu, Haemophilus influenzae typu B, immunosupresja, inwazyjna choroba Hib, izolacja kropelkowa, jama nosowo-gardłowa, niedobór dopełniacza, niedobór odporności, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, odporność zbiorowiskowa, oporność na antybiotyki, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, przeszczepienie komórek macierzystych, rifampicyna, splenektomia, szczepionka przeciwko Hib, zakażenie HIV, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Leksykon substancji czynnych
Benzalkoniowy chlorek – Wskazania do stosowania

Chlorek benzalkoniowy, będący czwartorzędowym związkiem amoniowym, pełni rolę substancji pomocniczej o działaniu konserwującym w preparatach donosowych stosowanych głównie w schorzeniach górnych dróg oddechowych. W aerozolach do nosa, takich jak Aleric Spray i Momester (zawierających mometazonu furoinian 50 μg/dawkę), chlorek benzalkoniowy występuje w dawce 20 μg/dawkę i jest stosowany w leczeniu sezonowego oraz całorocznego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, a także w terapii polipów nosa (Momester, u dorosłych powyżej 18 lat). Preparat Orinox (ksylometazoliny chlorowodorek 0,5 mg/ml) zawiera 14 μg chlorku benzalkoniowego na dawkę (138 μl) i jest wskazany u dzieci w wieku 1-11 lat w leczeniu ostrych stanów zapalnych błony śluzowej nosa, alergicznego nieżytu nosa oraz zapalenia zatok przynosowych, a także do udrożnienia błony śluzowej przed rynoskopia.
aerozol do nosa, aerozol do nosa roztwór, aerozol do nosa zawiesina, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, alergiczny nieżyt nosa, całoroczne zapalenie błony śluzowej nosa, charakterystyka produktu leczniczego, chlorek benzalkoniowy, czwartorzędowy związek amoniowy, glikokortykosteroid donosowy, górne drogi oddechowe, jama nosowo-gardłowa, katar sienny, ksylometazoliny chlorowodorek, mometazonu furoinian, obkurczenie naczyń krwionośnych, ostre zapalenie błony śluzowej nosa, polip nosa, przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, pyłkowica, rynoskopia, sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, stabilność mikrobiologiczna, substancja pomocnicza, zapalenie zatok przynosowych
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Xylometazolin APTEO MED 0,5 mg/ml

Xylometazolin APTEO MED w stężeniu 0,5 mg/ml, w formie kropli do nosa, zawiera ksylometazolinę chlorowodorek w dawce 0,012–0,016 mg na kroplę (0,014 mg ± 15%). Lek jest wskazany do stosowania u dzieci w wieku 2-11 lat w celu leczenia nadmiernego przekrwienia błony śluzowej nosa w przebiegu infekcji wirusowych górnych dróg oddechowych, kataru siennego, alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa oraz zapalenia zatok przynosowych. Mechanizm działania opiera się na obkurczeniu naczyń krwionośnych, co prowadzi do zmniejszenia obrzęku, poprawy drożności nosa oraz ułatwienia odpływu wydzieliny z zatok. Ponadto, lek może być stosowany wspomagająco w zapaleniu ucha środkowego poprzez poprawę drożności trąbki słuchowej oraz podczas wziernikowania nosa, ułatwiając przeprowadzenie badania diagnostycznego.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, chlorek benzalkoniowy, drożność trąbki słuchowej, infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, jama nosowo-gardłowa, katar sienny, ksylometazoliny chlorowodorek, obkurczenie naczyń krwionośnych, przekrwienie błony śluzowej nosa, przeziębienie, wziernikowanie nosa, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zwężenie naczyń krwionośnych
Leksykon leków
Działania niepożądane – Chibroxin 3 mg/ml

Norfloksacyna w postaci kropli do oczu (Chibroxin 3 mg/ml) może wywoływać działania niepożądane o różnej częstości i nasileniu, głównie o charakterze miejscowym. Najczęściej obserwuje się miejscowe uczucie pieczenia lub kłucia (≥1/10), które jest wynikiem działania norfloksacyny na zakończenia nerwowe spojówki i rogówki i zwykle ustępuje bez konieczności przerwania terapii. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) występują przekrwienie i obrzęk spojówek oraz gorzki smak po wkropleniu, natomiast bardzo rzadko (≤1/10 000) mogą pojawić się złogi w rogówce, które potencjalnie wpływają na ostrość widzenia i wymagają konsultacji okulistycznej. Światłowstręt (fotofobia) ma częstość nieznaną i wymaga indywidualnej oceny klinicznej. Produkt zawiera chlorek benzalkoniowy (0,025 ml/ml) jako konserwant, który może powodować dodatkowe reakcje, zwłaszcza u pacjentów z zespołem suchego oka lub przy przewlekłym stosowaniu.
chlorek benzalkoniowy, fotofobia, gorzki smak, jama nosowo-gardłowa, kanaliki łzowe, konsultacja okulistyczna, norfloksacyna, obrzęk spojówki, ostrość widzenia, pieczenie oka, przekrwienie spojówki, rozszerzenie naczyń, tkanka spojówkowa, wyprysk kontaktowy, zaburzenia widzenia, zakończenia nerwowe, zespół suchego oka, złogi rogówki
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Lignocainum Jelfa 20 mg/g

Lignocainum Jelfa w postaci żelu o stężeniu 20 mg/g chlorowodorku lidokainy jest preparatem do miejscowego znieczulenia błon śluzowych, dostępny w dwóch typach: A (anestezjologiczno-laryngologicznym) oraz U (urologicznym). Typ A stosowany jest do znieczulenia powierzchniowego podczas intubacji, tracheotomii, wziernikowania krtani, operacji polipów nosa oraz adenotomii, a także jako wstępne znieczulenie do intubacji osób przytomnych. Typ U dedykowany jest do procedur urologicznych, takich jak cewnikowanie pęcherza, cystoskopia, kruszenie kamieni, elektrokoagulacja brodawczaków oraz rozszerzanie zwężeń cewki moczowej, zapewniając jednocześnie poślizg i znieczulenie narzędzi urologicznych. Preparat zawiera substancje pomocnicze (metylu i propylu parahydroksybenzoesan), co wymaga uwagi u pacjentów z nadwrażliwością.
adenotomia, anestezja ogólna, błona śluzowa nosa, cewka moczowa, cewnik, cewnikowanie pęcherza moczowego, chlorowodorek lidokainy, cystoskop, cystoskopia, jama nosowo-gardłowa, litotrypsja, nadwrażliwość, parahydroksybenzoesan metylu, parahydroksybenzoesan propylu, polip przewodu nosowego, przerost migdałka gardłowego, rurka intubacyjna, rurka tracheotomijna, sonda żołądkowa, zgłębnik, znieczulenie błon śluzowych, znieczulenie powierzchniowe, zwężenie cewki moczowej
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Infectoscab 5% krem

Produkt leczniczy INFECTOSCAB 5% KREM zawiera permetrynę w stężeniu 50 mg/g i wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania. Szczególną uwagę należy zwrócić u pacjentów z nadwrażliwością na chryzantemy lub rośliny z rodziny astrowatych, u których leczenie powinno być stosowane wyłącznie przy ścisłych wskazaniach i przerwane w przypadku wystąpienia reakcji alergicznych. Preparat jest przeznaczony wyłącznie do stosowania miejscowego na skórę, a kontakt z oczami, błonami śluzowymi oraz otwartymi ranami może powodować podrażnienia i zaburzenia gojenia. Zaleca się stosowanie rękawiczek ochronnych podczas aplikacji, aby zapobiec wchłanianiu permetryny przez skórę osoby aplikującej. U dzieci w wieku 2-23 miesięcy leczenie powinno odbywać się pod ścisłym nadzorem lekarskim ze względu na ograniczone dane kliniczne.
alkohol cetostearylowy, astrowate, błona śluzowa, jama nosowo-gardłowa, kontaktowe zapalenie skóry, kwas sorbinowy, nadwrażliwość na chryzantemy, nadzór medyczny, niemowlęta, otwarta rana, parafina ciekła, permetryna, podanie przezskórne, prezerwatywa, reakcja nadwrażliwości, rękawiczki ochronne, wazelina biała, wkładka domaciczna
Leksykon substancji czynnych
Tymolol – Właściwości farmakokinetyczne

Tymolol, stosowany miejscowo w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego, charakteryzuje się biodostępnością około 50% po podaniu do oka, bez efektu pierwszego przejścia wątrobowego. Maksymalne stężenie w osoczu po pojedynczej dawce 0,5% roztworu wynosi 0,35-1 ng/ml, osiągane w ciągu 10-20 minut, natomiast w cieczy wodnistej stężenie szczytowe to 898 ng/ml po 1 godzinie. Działanie hipotensyjne na ciśnienie wewnątrzgałkowe rozpoczyna się po 10-30 minutach, z maksymalnym efektem po 1-2 godzinach i utrzymuje się do 24 godzin. Tymolol wykazuje niskie wiązanie z białkami osocza (~10%), jest metabolizowany głównie w wątrobie przez CYP2D6, a okres półtrwania w osoczu wynosi 4-7 godzin. Około 20% dawki jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej, a stopień niewydolności nerek nie wpływa istotnie na farmakokinetykę leku.
bariera krew-mózg, białka osocza, bimatoprost, biodostępność, bradykardia, brymonidyna, ciało rzęskowe, ciecz wodnista oka, ciśnienie wewnątrzgałkowe, CYP2D6, dorzolamid, efekt pierwszego przejścia, eliminacja leku, farmakokinetyka, interakcje farmakokinetyczne, jama nosowo-gardłowa, krążenie ogólne, krwiobieg, kwas latanoprostowy, latanoprost, metabolizm wątrobowy, monoterapia, nadciśnienie oczne, okres półtrwania, penetracja oka, produkt złożony, przenikanie przez łożysko, przewód nosowo-łzowy, rogówka, skurcz oskrzeli, śluzówka nosogardzieli, stała dysocjacji, stężenie w osoczu, tęczówka, trawoprost, układ nosowo-łzowy
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Xylogel 0,1% 1 mg/g

Ksylometazolina, będąca substancją czynną Xylogel 0,1%, jest sympatykomimetykiem prostym z grupy leków zmniejszających przekrwienie błony śluzowej nosa (kod ATC: R01AA07). Mechanizm działania opiera się na bezpośredniej stymulacji receptorów α-adrenergicznych w błonie śluzowej nosa, co prowadzi do zwężenia naczyń krwionośnych, zmniejszenia obrzęku i przekrwienia oraz zahamowania nadmiernego wydzielania śluzu. Efektem jest poprawa drożności przewodów nosowych i ułatwienie oddychania u pacjentów z niedrożnością nosa. Preparat zawiera ksylometazoliny chlorowodorek w stężeniu 1 mg/g (0,1%) i jest stosowany miejscowo w jamie nosowej.
chlorowodorek ksylometazoliny, drożność dróg oddechowych, drożność nosa, imidazolina, jama nosowo-gardłowa, ksylometazolina, nadmierne wydzielanie, nawilżanie błony śluzowej, obrzęk błony śluzowej nosa, przekrwienie błony śluzowej nosa, przewody nosowe, receptory α-adrenergiczne, sympatykomimetyk, wydzielina nosowa, zatoki przynosowe, zwężenie naczyń krwionośnych
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Xalacom (0,05 mg + 5 mg)/ml

Xalacom to roztwór do oczu zawierający latanoprost (0,05 mg/ml) oraz tymolol (6,8 mg/ml maleinianu tymololu, odpowiadający 5,0 mg tymololu). Pojedyncza kropla dostarcza około 1,5 µg latanoprostu i 150 µg tymololu. Lek stosuje się miejscowo, 1 kroplę do oka lub obu oczu raz na dobę u dorosłych, w tym osób w podeszłym wieku. Nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności. Przed aplikacją należy zdjąć soczewki kontaktowe, które można ponownie założyć po 15 minutach. W przypadku stosowania kilku leków okulistycznych, zaleca się zachowanie co najmniej 5-minutowej przerwy między podaniami.
działanie miejscowe, działanie niepożądane, działanie ogólnoustrojowe, jama nosowo-gardłowa, kanał nosowo-łzowy, krople do oczu, latanoprost i tymolol, lek okulistyczny, maleinian tymololu, pacjent dorosły, podeszły wiek, proces chorobowy, soczewka kontaktowa, substancja czynna, wchłanianie ogólnoustrojowe, worek spojówkowy, Xalacom
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Etiologia i przyczyny

Szczepionki przeciwko pneumokokom, obejmujące szczepionki skoniugowane (PCV13, PCV15, PCV20, PCV21) oraz polisacharydową PPSV23, są kluczowym narzędziem w profilaktyce inwazyjnej choroby pneumokokowej wywoływanej przez Streptococcus pneumoniae. PCV, łącząc polisacharydy otoczkowe z białkiem nośnikowym CRM197, indukują silną odpowiedź immunologiczną zależną od limfocytów T, co skutkuje długotrwałą odpornością, redukcją kolonizacji nosogardłowej oraz odpornością zbiorowiskową. PPSV23, zawierająca 23 serotypy, wywołuje odpowiedź immunologiczną niezależną od limfocytów T, co ogranicza jej skuteczność u dzieci <2 lat i osób starszych, a odporność utrzymuje się około 5 lat. Szczepionki wykazują skuteczność na poziomie 60-90% w zapobieganiu inwazyjnej chorobie pneumokokowej, znacząco redukując zachorowalność i śmiertelność, zwłaszcza w grupach wysokiego ryzyka, takich jak niemowlęta, osoby >65 r.ż. oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi i immunosupresją. Wprowadzenie PCV7 i kolejnych szczepionek skoniugowanych doprowadziło do spadku częstości inwazyjnej choroby pneumokokowej nawet o 88% w USA oraz zmniejszenia hospitalizacji z powodu zapalenia płuc i zapalenia ucha środkowego.
Pomimo wysokiej skuteczności, obserwuje się zjawisko zamiany serotypów, gdzie serotypy niewystępujące w szczepionkach zastępują te objęte ochroną, co wymusiło rozwój szczepionek o szerszym spektrum, takich jak PCV21. Skuteczność szczepionek wykazuje zmienność geograficzną, zależną m.in. od rozpowszechnienia serotypów, klimatu i wskaźnika Giniego. Profil bezpieczeństwa szczepionek jest korzystny; najczęstsze działania niepożądane to miejscowe reakcje zapalne, bóle mięśni i gorączka, zaś poważne reakcje alergiczne są rzadkie. Rzadkie, ale istotne powikłania obejmują eozynofilowe zapalenie płuc, poliserozytozę oraz SIRVA. Szczepienia przeciwko pneumokokom przyczyniają się także do ograniczenia oporności na antybiotyki poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na leczenie infekcji pneumokokowych. Wyzwania pozostają w zakresie dostępności szczepionek, zwłaszcza w krajach o niskim wskaźniku szczepień, oraz konieczności dalszych badań nad szczepionkami nowej generacji, które mogłyby przeciwdziałać zjawisku zamiany serotypów i zwiększyć efektywność kosztową programów szczepień.
bakteria Gram-dodatnia, bakteriemia, białko nośnikowe, celiakia, choroba pneumokokowa, choroba sierpowatokrwinkowa, eozynofilowe zapalenie płuc, infekcja oportunistyczna, inwazyjna choroba pneumokokowa, jama nosowo-gardłowa, komórka pamięci immunologicznej, kropelka oddechowa, limfocyt T, limfocyt T pomocniczy, mukowiscydoza, niepowodzenie szczepionki, odporność śluzówkowa, odporność zbiorowiskowa, odpowiedź immunologiczna, PCV13, pneumokok, POChP, posocznica, pozaszpitalne zapalenie płuc, przełączanie klas immunoglobulin, przewlekła obturacyjna choroba płuc, serotyp pneumokoka, splenektomia, Streptococcus pneumoniae, szczepionka pneumokokowa, szczepionka polisacharydowa, szczepionka skoniugowana, uraz barku, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zespół autoimmunologiczny
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Cusimolol 0,5% 5 mg/ml

Tymolol w postaci maleinianu, stosowany w preparacie Cusimolol 0,5% do podania ocznego, wykazuje szybkie działanie obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe, rozpoczynające się już po 30 minutach od aplikacji, z maksymalnym efektem terapeutycznym osiąganym w ciągu 1-2 godzin. Efekt ten utrzymuje się do 24 godzin, co jest istotne dla ustalenia schematu dawkowania. Farmakokinetyka tymololu obejmuje absorpcję przez błonę śluzową nosa, spojówkę, przewód nosowo-łzowy, jamę nosowo-gardłową, jelito oraz skórę, co prowadzi do obecności leku w krążeniu ogólnoustrojowym i potencjalnych działań niepożądanych niezwiązanych z miejscowym działaniem ocznym.
błona śluzowa nosa, bradykardia, ciśnienie wewnątrzgałkowe, Cusimolol, działanie niepożądane, działanie przeciwjaskrowe, enzymatyczny metabolizm, farmakokinetyka, jama nosowo-gardłowa, maleinian, okres półtrwania eliminacji, przewód nosowo-łzowy, skurcz oskrzeli, spojówka, tymolol, układ nosowo-łzowy
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka menb – Patofizjologia i mechanizm

Neisseria meningitidis, szczególnie serogrupa B, jest istotnym patogenem wywołującym inwazyjną chorobę meningokokową (IChM), prowadzącą do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i sepsy. Kluczowym czynnikiem wirulencji jest otoczka polisacharydowa, która umożliwia uniknięcie fagocytozy i działania dopełniacza. Szczepionki przeciwko MenB, takie jak Bexsero (MenB-4C) i Trumenba (MenB-FHbp), oparte są na białkach powierzchniowych bakterii (fHbp, NadA, NHBA, OMV), a nie na polisacharydach otoczkowych, ze względu na ryzyko autoimmunizacji. Bexsero zawiera cztery komponenty, a Trumenba dwa warianty białka wiążącego czynnik H, co pozwala na szerokie pokrycie szczepów. Schemat dawkowania Bexsero obejmuje 2-3 dawki w zależności od wieku (od 2 miesięcy do 25 lat) z dawkami przypominającymi co 2-3 lata, natomiast Trumenba jest stosowana u osób 10-25 lat w schemacie 2 lub 3 dawek z podobnym systemem dawek przypominających. Skuteczność szczepionek potwierdzono w badaniach klinicznych i programach szczepień, wykazując redukcję zachorowań o 75-79% w populacjach zaszczepionych.
alternatywna droga dopełniacza, asplenia, autoprzeciwciało, bariera krew-mózg, białko chimeryczne, chemoprofilaktyka antybiotykowa, choroba autoimmunologiczna, ekspresja białka, fagocytoza, inwazyjna choroba meningokokowa, jama nosowo-gardłowa, klasyczna droga dopełniacza, komórka dendrytyczna, Neisseria meningitidis, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, opsonizacja, otoczka polisacharydowa, polisacharyd otoczkowy, reaktywna forma tlenu, reaktywność krzyżowa, rzeżączka, sepsa, system typowania antygenów meningokokowych, szczepionka Bexsero, szczepionka MenB, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Xylogel dla dzieci 0,5 mg/g

Xylogel dla dzieci to preparat miejscowy do nosa zawierający 0,5 mg/g ksylometazoliny chlorowodorku, klasyfikowany jako sympatykomimetyk prosty (ATC: R01AA07). Ksylometazolina, pochodna imidazoliny, działa poprzez bezpośrednie pobudzanie receptorów α-adrenergicznych w błonie śluzowej nosa, co prowadzi do zwężenia naczyń krwionośnych, redukcji obrzęku i przekrwienia. Efektem jest zmniejszenie nadmiernej sekrecji oraz poprawa drożności przewodów nosowych i zatok przynosowych, co ułatwia oddychanie u dzieci z niedrożnością nosa. Preparat zawiera również 0,1 mg/g benzalkoniowego chlorku jako konserwant.
benzalkoniowy chlorek, błona śluzowa nosa, drenaż zatok przynosowych, działanie sympatykomimetyczne, jama nosowo-gardłowa, ksylometazolina chlorowodorek, lek zmniejszający przekrwienie błony śluzowej nosa, nadmierna sekrecja, obrzęk błony śluzowej, odpływ wydzieliny, pochodna imidazoliny, przekrwienie błony śluzowej, przewód nosowy, receptor α-adrenergiczny, śluzówka nosa, stan zapalny, sympatykomimetyk, zatoka przynosowa, zwężenie naczyń krwionośnych