inwazyjna choroba pneumokokowa

Inwazyjna choroba pneumokokowa (IChP) to poważne zakażenie wywołane przez bakterię Streptococcus pneumoniae (pneumokok), które charakteryzuje się obecnością drobnoustroju w miejscach organizmu normalnie jałowych, takich jak krew, płyn mózgowo-rdzeniowy czy płyn opłucnowy. Do najczęstszych manifestacji klinicznych IChP należą zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, posocznica (sepsa) oraz zapalenie płuc z bakteriemią.

Pneumokoki są najczęstszą przyczyną bakteryjnego zapalenia płuc, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i bakteriemii u dzieci, a także istotnym czynnikiem etiologicznym tych chorób u osób dorosłych. Grupy szczególnie narażone na rozwój IChP to dzieci poniżej 2. roku życia, osoby powyżej 65. roku życia oraz pacjenci z zaburzeniami odporności, przewlekłymi chorobami płuc, serca, wątroby czy nerek.

Diagnostyka IChP opiera się na izolacji S. pneumoniae z materiału biologicznego pochodzącego z miejsc jałowych organizmu. Podstawową metodą jest posiew mikrobiologiczny, ale coraz większe znaczenie mają metody molekularne, w tym PCR, umożliwiające szybką identyfikację patogenu. Leczenie obejmuje przede wszystkim antybiotykoterapię, przy czym wybór antybiotyku powinien uwzględniać lokalną wrażliwość szczepów pneumokokowych.

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania IChP jest szczepienie przeciwko pneumokokom. Dostępne są dwa rodzaje szczepionek: skoniugowana (PCV) oraz polisacharydowa (PPSV23). Szczepienia te są zalecane dla dzieci w ramach obowiązkowego kalendarza szczepień oraz dla osób z grup podwyższonego ryzyka. Skuteczne szczepienia populacyjne przyczyniły się do znaczącego spadku zachorowalności na IChP w wielu krajach.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Pneumovax 23 po 25 mcg polisacharydu otoczkowego każdego z 23 serotypów Streptococcus pneumoniae/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)

PNEUMOVAX 23 to polisacharydowa szczepionka przeciwko 23 serotypom Streptococcus pneumoniae (każdy w dawce 25 μg w objętości 0,5 ml), przeznaczona do czynnego uodporniania dzieci od 2. roku życia, młodzieży oraz dorosłych. Skuteczność kliniczna szczepionki została potwierdzona w zapobieganiu zakażeniom pneumokokowym. Szczepienie jest szczególnie zalecane u osób z prawidłową funkcją układu odpornościowego powyżej 50. roku życia oraz u pacjentów ≥2 lat z przewlekłymi chorobami sercowo-naczyniowymi, układu oddechowego, cukrzycą, schorzeniami wątroby, wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego, wrodzonym brakiem lub dysfunkcją śledziony oraz u osób przebywających w środowiskach o zwiększonym ryzyku transmisji zakażeń.
anemia sierpowata, białaczka, chemioterapia immunosupresyjna, chłoniak, choroba hematologiczna, choroba Hodgkina, cukrzyca, czynne uodpornienie, inwazyjna choroba pneumokokowa, kardiomiopatia, kortykosteroid, marskość wątroby, przeszczepienie narządu, przeszczepienie szpiku kostnego, przewlekła choroba układu oddechowego, przewlekła niewydolność nerek, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe schorzenie wątroby, rozedma płuc, roztwór do wstrzykiwań, splenektomia, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szpiczak mnogi, układ odpornościowy, wrodzony brak śledziony, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zaburzenia układu odpornościowego, zakażenie HIV, zakażenie pneumokokowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zastoinowa niewydolność serca, zespół nefrotyczny
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Epidemiologia

Szczepionki przeciwko pneumokokom, zwłaszcza skoniugowane (PCV), stanowią fundament globalnych strategii zapobiegania inwazyjnej chorobie pneumokokowej (IChP) wywoływanej przez Streptococcus pneumoniae. Systemy nadzoru epidemiologicznego, takie jak NNDSS i EIP w USA czy krajowe systemy w Europie Środkowej i Wschodniej, umożliwiają monitorowanie skuteczności szczepień, zmian w dystrybucji serotypów oraz oporności na antybiotyki. Wprowadzenie PCV spowodowało znaczący spadek zachorowań na IChP, np. o 95% u dzieci <5 lat w USA (1998-2021) oraz o 94% w Irlandii w 2018 r. Jednak obserwuje się zjawisko zastępowania serotypów nieobjętych szczepionką, co wymaga ciągłego nadzoru i aktualizacji składu szczepionek. Najczęstsze serotypy po wprowadzeniu PCV to m.in. 3, 19A, 22F, 33F, a ich zmienność regionalna podkreśla potrzebę dostosowania strategii szczepień do lokalnej epidemiologii.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, choroba pneumokokowa, dysfagia, genomika, inwazyjna choroba pneumokokowa, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, nosicielstwo, odporność populacyjna, odporność zbiorowa, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, sekwencjonowanie genomowe, Streptococcus pneumoniae, szczepionka PCV, szczepionka PCV13, szczepionka PCV15, szczepionka PCV20, szczepionka PPSV23, zapalenie płuc, zapalenie tkanki łącznej, zastępowanie serotypów, zawał serca, zespół Guillaina-Barrégo
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Diagnostyka i diagnoza

Diagnostyka immunologicznej odpowiedzi na szczepionkę przeciwko pneumokokom, zwłaszcza polisacharydową PPSV23, jest kluczowa w ocenie skuteczności szczepień oraz w diagnostyce pierwotnych niedoborów odporności, takich jak pospolity zmienny niedobór odporności (CVID). Zgodnie z wytycznymi AAAAI z 2012 roku, prawidłowa odpowiedź immunologiczna definiowana jest jako konwersja do chronionego stężenia przeciwciał IgG ≥1,3 μg/ml z co najmniej 2-krotnym wzrostem w co najmniej 70% badanych serotypów 4-8 tygodni po szczepieniu. Metody diagnostyczne obejmują testy ilościowe (ELISA, multipleksowe mikrosfery) oraz testy funkcjonalne, takie jak opsonofagocytarny test (OPA), który ocenia zdolność przeciwciał do zabijania pneumokoków i lepiej koreluje z ochroną kliniczną. Pomimo szerokiego stosowania, brak standaryzacji i różnorodność metod wpływają na zmienność czułości (48,4%-98,1%) i swoistości (71,0%-97,3%) testów, co utrudnia porównywanie wyników badań klinicznych i może zaniżać ocenę skuteczności szczepionek.
anafilaksja, bakteriemia, barwienie metodą Grama, celiakia, choroba sierpowatokrwinkowa, choroba wieńcowa, immunosupresja, implant ślimakowy, inwazyjna choroba pneumokokowa, marskość wątroby, mukowiscydoza, niewydolność serca, pierwotny niedobór odporności, płyn mózgowo-rdzeniowy, pneumokokowe zapalenie płuc, polisacharyd otoczkowy, pospolity zmienny niedobór odporności, przeciwciało IgG, przewlekła choroba nerek, przewlekła obturacyjna choroba płuc, Streptococcus pneumoniae, szczepionka PCV13, szczepionka PCV15, szczepionka PCV20, szczepionka PCV21, szczepionka PPSV23, szczepionka przeciwko pneumokokom, test ELISA, test PCR, układ odpornościowy, zakażenie pneumokokowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Objawy

Zakażenia pneumokokowe wywołane przez Streptococcus pneumoniae manifestują się różnorodnie w zależności od lokalizacji infekcji, obejmując zarówno łagodne, jak i inwazyjne formy choroby. Najczęstsze poważne postaci to zapalenie płuc z gorączką do 39,5°C, dreszczami, kaszlem z odkrztuszaniem plwociny, przyspieszonym oddechem i bólem w klatce piersiowej, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych objawiające się gorączką, silnym bólem głowy, sztywnością karku i fotofobią, oraz bakteriemia prowadząca do posocznicy z gorączką, dreszczami i zaburzeniami świadomości. Inwazyjne zakażenia pneumokokowe charakteryzują się wysoką śmiertelnością: zapalenie płuc i bakteriemia mogą osiągać wskaźniki śmiertelności odpowiednio do 25% i 15-60%, a zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych około 3%. Mniej poważne infekcje, takie jak zapalenie ucha środkowego i zatok, przebiegają łagodniej i zwykle ustępują w ciągu tygodnia bez leczenia. Szczepienia przeciw pneumokokom, w tym PCV13, PCV15, PCV20, PCV21 oraz PPSV23 (PNEUMOVAX 23), znacząco zmniejszyły częstość inwazyjnych zakażeń, zwłaszcza u dzieci poniżej 5 roku życia, redukując zachorowalność nawet o 95-99%.
bakteriemia, bezdech, ciężka reakcja alergiczna, drgawka gorączkowa, działanie niepożądane szczepionki, fotofobia, inwazyjna choroba pneumokokowa, leukocytoza, ogólnoustrojowa reakcja zapalna, okres inkubacji, omdlenie wazowagalne, plwocina krwista, pneumokokowe zapalenie płuc, poprzeczne zapalenie rdzenia, posocznica, przewlekła zapalna polineuropatia demielinizacyjna, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja miejscowa, reakcja ogólnoustrojowa, ropniak opłucnej, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szczepionka przeciwko pneumokokom, szczepionka skoniugowana, zakażenie pneumokokowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zespół Guillaina-Barrégo, zespół złożonego bólu regionalnego
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie płuc – Epidemiologia

Zapalenie płuc stanowi istotny problem zdrowotny na świecie, dotykając około 450 milionów osób rocznie i powodując miliony zgonów, w tym 1,4 mln w 2010 roku oraz 3 mln w 2016 roku. W USA CAP występuje z częstością 10-12/1000 osób rocznie, generując około 4 mln przypadków i 600 000 hospitalizacji rocznie, z 80% pacjentów leczonych ambulatoryjnie i śmiertelnością <1% w tej grupie. Najczęstszym patogenem jest Streptococcus pneumoniae, odpowiedzialny za około 15% przypadków CAP, a jego częstość spada dzięki szczepieniom PCV, które zmniejszyły inwazyjną chorobę pneumokokową u dzieci poniżej 5 lat o 95%. Wysokie wskaźniki zapadalności i śmiertelności obserwuje się w krajach rozwijających się, zwłaszcza w Azji Południowo-Wschodniej i Afryce, gdzie CAP jest główną przyczyną zgonów dzieci poniżej 5 roku życia (ponad 700 000 rocznie). Czynniki ryzyka obejmują wiek podeszły, choroby współistniejące (np. POChP, cukrzyca, immunosupresja), niedożywienie, zanieczyszczenie powietrza oraz palenie tytoniu.
Chlamydia pneumoniae, choroba nerwowo-mięśniowa, choroba pneumokokowa, choroba zakaźna, elektroniczna dokumentacja medyczna, Haemophilus influenzae, inwazyjna choroba pneumokokowa, kortykosteroid, legionella, lek przeciwdrobnoustrojowy, mycoplasma pneumoniae, nosicielstwo nosogardłowe, pneumokok, pozaszpitalne zapalenie płuc, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rozstrzenie oskrzeli, Streptococcus pneumoniae, syncytialny wirus oddechowy, szczepionka PCV, szpitalne zapalenie płuc, upośledzenie odruchów dróg oddechowych, wirus układu oddechowego, zakażenie szpitalne, zanieczyszczenie powietrza, zapalenie płuc, zapalenie płuc związane z respiratorem, zastoinowa niewydolność serca
Leksykon chorób i schorzeń
Empyema – Etiologia i przyczyny

Empyema, definiowana jako obecność ropy w jamie opłucnowej, najczęściej rozwija się jako powikłanie bakteryjnego zapalenia płuc, z wysiękiem parapneumonicznym występującym u 20-40% hospitalizowanych pacjentów, a empyema u 5-10% z nich. Dominujące patogeny różnią się w zależności od miejsca nabycia infekcji: pozaszpitalnie najczęściej izoluje się Streptococcus pneumoniae i Staphylococcus aureus, natomiast w środowisku szpitalnym częściej występują MRSA oraz bakterie Gram-ujemne, takie jak Pseudomonas i Enterobacteriaceae. Beztlenowce, które są trudne do wykrycia w hodowlach, zyskują na znaczeniu, zwłaszcza w przypadkach wymagających leczenia chirurgicznego. Empyema może również wynikać z innych infekcji, takich jak gruźlica, ropień płuca czy zakażenia rozprzestrzeniające się drogą krwiopochodną, a także z powikłań procedur medycznych i urazów klatki piersiowej. Czynniki ryzyka obejmują m.in. wiek poniżej 60 lat, słabą higienę jamy ustnej, zaburzenia predysponujące do aspiracji, dożylne używanie narkotyków oraz stany immunosupresji, w tym cukrzycę i zakażenie HIV.
bakterie beztlenowe, drenaż klatki piersiowej, empyema, faza włóknisto-ropna, faza wysiękowa, gruźlica, inwazyjna choroba pneumokokowa, krwiak opłucnej, MRSA, perforacja przełyku, POChP, przestrzeń opłucnowa, refluks żołądkowo-przełykowy, ropień płuca, ropień podprzeponowy, ropniak pęcherzyka żółciowego, ropniak podtwardówkowy, rozsiew krwiopochodny, rozstrzenie oskrzeli, Staphylococcus aureus, Streptococcus milleri, Streptococcus pneumoniae, torakocenteza, wysięk parapneumoniczny, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie płuc, zapalenie płuc bakteryjne, zapalenie śródpiersia, zapalenie ucha, zapalenie zatok, zawał płuca
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Zapobieganie i profilaktyka

Szczepionki przeciwko pneumokokom, obejmujące polisacharydowe (PPSV23) oraz skoniugowane (PCV13, PCV15, PCV20, PCV21), stanowią podstawę profilaktyki zakażeń wywołanych przez Streptococcus pneumoniae. Szczególnie zalecane są dla dzieci poniżej 5. roku życia (schemat: 2, 4, 6 miesięcy oraz dawka przypominająca w 12-15 miesiącu) oraz dla dorosłych ≥50 lat i osób z grup ryzyka (np. przewlekłe choroby, immunosupresja). Nowością jest 21-walentna szczepionka skoniugowana CAPVAXIVE (PCV21), obejmująca serotypy odpowiadające za 84% inwazyjnej choroby pneumokokowej u dorosłych ≥50 lat, w tym 8 unikalnych serotypów nieobecnych w innych szczepionkach. U dorosłych dostępne są schematy: pojedyncza dawka PCV20 lub PCV21, lub PCV15 z następczą dawką PPSV23 po ≥8 tygodniach (osoby z obniżoną odpornością) lub ≥1 roku (pozostali). Szczepienia wykazują wysoką skuteczność, redukując zachorowalność na inwazyjną chorobę pneumokokową o 50-95% oraz zmniejszając hospitalizacje z powodu zapalenia płuc i ostrego zapalenia ucha środkowego.
anafilaksja, asplenia, choroba nowotworowa, choroba pneumokokowa, działanie niepożądane, immunogenność, inwazyjna choroba pneumokokowa, nosicielstwo nosogardłowe, odporność zbiorowiskowa, oporność na antybiotyki, polisacharyd otoczkowy, pozaszpitalne zapalenie płuc, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, reakcja alergiczna, reakcja miejscowa, sepsa, serotyp pneumokoka, splenektomia, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szczepionka skoniugowana, toksoid błoniczy, zaburzenie odporności, zakażenie HIV, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zastępowanie serotypów, zdrowie publiczne
Leksykon chorób i schorzeń
Wysoka temperatura (gorączka) u dzieci – Epidemiologia

Gorączka u dzieci, szczególnie poniżej 5 roku życia, jest powszechnym objawem infekcji, z częstością od 2 do 9 epizodów rocznie (średnio 5,88). Ryzyko poważnych infekcji bakteryjnych (SBI) jest najwyższe u niemowląt <3 miesiąca życia (6-10%), zwłaszcza zakażeń układu moczowego (UTI). Inwazyjne infekcje bakteryjne (IBI), takie jak bakteriemia i bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, występują z częstością 3-5% i 1,1-2,7% odpowiednio u noworodków ≤21 dni. Wysoka gorączka (≥39°C) zwiększa ryzyko SBI, zwłaszcza u niemowląt <6 miesiąca życia. Wprowadzenie szczepionek przeciw Hib, Streptococcus pneumoniae i Neisseria meningitidis znacząco zmniejszyło częstość SBI, jednak wzrosła rola zakażeń układu moczowego, szczególnie wywołanych przez oporne na antybiotyki szczepy Escherichia coli. Przedłużająca się gorączka (>5 dni) i gorączka o nieznanym pochodzeniu (FUO) wymagają szczegółowej diagnostyki, uwzględniającej infekcje, choroby zapalne, nowotwory oraz rzadkie zespoły, takie jak limfohistiocytoza hemofagocytarna (HLH).
bakteriemia bezobjawowa, cytopenia, drgawki gorączkowe, dur brzuszny, Escherichia coli, gorączka o nieznanym pochodzeniu, gorączka u dzieci, Haemophilus influenzae, hepatosplenomegalia, inwazyjna choroba pneumokokowa, inwazyjna infekcja bakteryjna, Klebsiella, limfohistiocytoza hemofagocytarna, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, Neisseria meningitidis, odmiedniczkowe zapalenie nerek, odporność zbiorowiskowa, paciorkowiec grupy B, paciorkowiec zapalenia płuc, poważna infekcja bakteryjna, profilaktyka śródporodowa, przedłużająca się gorączka, riketsjoza, szczepionka skojarzona, urosepsa, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie układu moczowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie żołądka i jelit
Leksykon substancji czynnych
Polisacharyd – Wskazania do stosowania

Polisacharydowe szczepionki otoczkowe, takie jak PNEUMOVAX 23 i TYPHIM Vi, stanowią kluczowy element profilaktyki zakażeń wywołanych przez Streptococcus pneumoniae oraz Salmonella typhi. PNEUMOVAX 23 zawiera po 25 μg polisacharydu z każdego z 23 serotypów pneumokoków i jest wskazana do czynnego uodporniania pacjentów od 2. roku życia, ze szczególnym uwzględnieniem osób powyżej 50. roku życia, pacjentów z przewlekłymi chorobami układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, cukrzycą, marskością wątroby, niedoborami odporności oraz osób z dysfunkcją śledziony. Szczepionka ta jest również rekomendowana u pacjentów immunoniekompetentnych, w tym zakażonych HIV, z chorobami hematologicznymi, nowotworami, przewlekłą niewydolnością nerek oraz po przeszczepach. TYPHIM Vi, zawierająca 25 μg polisacharydu Vi Salmonella typhi, jest stosowana w profilaktyce duru brzusznego u osób powyżej 2. roku życia, zwłaszcza podróżujących do rejonów endemicznych, migrantów oraz personelu medycznego i wojskowego narażonego na kontakt z patogenem.
anemia sierpowata, antygen grasiczozależny, białaczka, chemioterapia immunosupresyjna, chłoniak, choroba Hodgkina, cukrzyca, dur brzuszny, inwazyjna choroba pneumokokowa, kardiomiopatia, kortykosteroid, marskość wątroby, odpowiedź immunologiczna, pacjent immunoniekompetentny, pneumokok, PNEUMOVAX 23, polisacharyd otoczkowy bakterii, polisacharyd w szczepionce, przeszczepienie narządu, przeszczepienie szpiku kostnego, przewlekła choroba układu oddechowego, przewlekła niewydolność nerek, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rozedma płuc, Salmonella typhi, splenektomia, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa przeciw durowi brzusznemu, szczepionka polisacharydowa przeciw pneumokokom, szczepionka przeciwpneumokokowa, szpiczak mnogi, TYPHIM Vi, wirus HIV, wrodzony brak śledziony, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zakażenie pneumokokowe, zastoinowa niewydolność serca, zespół nefrotyczny
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Skuteczność szczepionek przeciwko pneumokokom, zarówno skoniugowanych (PCV), jak i polisacharydowych (PPSV), jest kluczowa w profilaktyce chorób wywoływanych przez Streptococcus pneumoniae, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, bakteriemia czy zapalenie płuc. Immunogenność mierzona stężeniem IgG (przy progu ochronnym Cp = 0,35 μg/ml) koreluje z przewidywaną skutecznością szczepionek, co potwierdzają dane z Wielkiej Brytanii (93% vs 90%), Australii (71% vs 70%) i Niemiec (91% vs 90%). Szczepionki PCV13 i PPSV23 wykazują skuteczność w zapobieganiu inwazyjnej chorobie pneumokokowej (IChP) oraz pozaszpitalnemu zapaleniu płuc (CAP) u dorosłych, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych, gdzie PPV23 zmniejsza 30-dniową śmiertelność (HR 0,58; 95% CI 0,41-0,81) i śmiertelność wewnątrzszpitalną (HR 0,53; 95% CI 0,37-0,78). W populacji ≥65 lat skuteczność PPV23 przeciw CAP utrzymuje się do 2 lat po szczepieniu, z HR odpowiednio 0,86 (65-74 lat), 0,74 (75-79 lat) i 0,65 (≥80 lat). W Afryce Południowej wprowadzenie PCV wiązało się ze zmniejszeniem śmiertelności z powodu zapalenia płuc o 23-33% u dzieci ≤19 lat, zapobiegając około 18 422 zgonom w latach 2009-2016.
bakteriemia, immunogenność, inwazyjna choroba pneumokokowa, ochrona krzyżowa, odpowiedź immunologiczna, PCV13, pozaszpitalne zapalenie płuc, randomizowane badanie kliniczne, reaktywność krzyżowa, regresja LASSO, śmiertelność wewnątrzszpitalna, Streptococcus pneumoniae, szczepionka przeciwko pneumokokom, szczepionka skoniugowana przeciwko pneumokokom, współczynnik ryzyka, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Szczepionki przeciwko pneumokokom, w tym skoniugowane PCV15, PCV20, PCV21 oraz polisacharydowa PPSV23, stanowią kluczowy element profilaktyki zakażeń wywołanych przez Streptococcus pneumoniae. Szczepionki skoniugowane indukują odpowiedź immunologiczną zależną od limfocytów T, zapewniając trwałą odporność śluzówkową i tworzenie komórek pamięci B, natomiast PPSV23 wywołuje krótkotrwałą odpowiedź humoralną bez odporności śluzówkowej, z ochroną utrzymującą się do 5-6 lat. Schematy szczepień różnią się w zależności od wieku i czynników ryzyka: niemowlęta poniżej 5 lat otrzymują 4 dawki PCV15 lub PCV20 (w 2, 4, 6 oraz 12-15 miesiącu życia), dorośli ≥50 lat jedną dawkę PCV20, PCV21 lub PCV15 (z następną dawką PPSV23 po ≥12 miesiącach w przypadku PCV15), a osoby 19-64 lat z ryzykiem – jedną dawkę PCV15 + PPSV23 lub PCV20/PCV21. Szczepienia należy podawać domięśniowo (PCV) lub domięśniowo/podskórnie (PPSV23), z zachowaniem odpowiednich odstępów (min. 4 tygodnie między dawkami u dzieci <12 m.ż., 8 tygodni między PCV15 a PPSV23 u dorosłych 19-64 lat, ≥12 miesięcy u osób ≥65 lat).
anafilaksja, asplenia, astma, bakteriemia, choroba Alzheimera, choroba płuc, choroba pneumokokowa, choroba serca, choroba sierpowatokrwinkowa, choroba wątroby, cukrzyca, immunoglobulina, implant ślimakowy, inwazyjna choroba pneumokokowa, komórka pamięci B, limfocyt T, marskość wątroby, odporność śluzówkowa, pokrzywka, przeciwciało, reakcja alergiczna, splenektomia, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szczepionka skoniugowana, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zapalenie opon mózgowych, zapalenie płuc
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Etiologia i przyczyny

Szczepionki przeciwko pneumokokom, obejmujące szczepionki skoniugowane (PCV13, PCV15, PCV20, PCV21) oraz polisacharydową PPSV23, są kluczowym narzędziem w profilaktyce inwazyjnej choroby pneumokokowej wywoływanej przez Streptococcus pneumoniae. PCV, łącząc polisacharydy otoczkowe z białkiem nośnikowym CRM197, indukują silną odpowiedź immunologiczną zależną od limfocytów T, co skutkuje długotrwałą odpornością, redukcją kolonizacji nosogardłowej oraz odpornością zbiorowiskową. PPSV23, zawierająca 23 serotypy, wywołuje odpowiedź immunologiczną niezależną od limfocytów T, co ogranicza jej skuteczność u dzieci <2 lat i osób starszych, a odporność utrzymuje się około 5 lat. Szczepionki wykazują skuteczność na poziomie 60-90% w zapobieganiu inwazyjnej chorobie pneumokokowej, znacząco redukując zachorowalność i śmiertelność, zwłaszcza w grupach wysokiego ryzyka, takich jak niemowlęta, osoby >65 r.ż. oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi i immunosupresją. Wprowadzenie PCV7 i kolejnych szczepionek skoniugowanych doprowadziło do spadku częstości inwazyjnej choroby pneumokokowej nawet o 88% w USA oraz zmniejszenia hospitalizacji z powodu zapalenia płuc i zapalenia ucha środkowego.
Pomimo wysokiej skuteczności, obserwuje się zjawisko zamiany serotypów, gdzie serotypy niewystępujące w szczepionkach zastępują te objęte ochroną, co wymusiło rozwój szczepionek o szerszym spektrum, takich jak PCV21. Skuteczność szczepionek wykazuje zmienność geograficzną, zależną m.in. od rozpowszechnienia serotypów, klimatu i wskaźnika Giniego. Profil bezpieczeństwa szczepionek jest korzystny; najczęstsze działania niepożądane to miejscowe reakcje zapalne, bóle mięśni i gorączka, zaś poważne reakcje alergiczne są rzadkie. Rzadkie, ale istotne powikłania obejmują eozynofilowe zapalenie płuc, poliserozytozę oraz SIRVA. Szczepienia przeciwko pneumokokom przyczyniają się także do ograniczenia oporności na antybiotyki poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na leczenie infekcji pneumokokowych. Wyzwania pozostają w zakresie dostępności szczepionek, zwłaszcza w krajach o niskim wskaźniku szczepień, oraz konieczności dalszych badań nad szczepionkami nowej generacji, które mogłyby przeciwdziałać zjawisku zamiany serotypów i zwiększyć efektywność kosztową programów szczepień.
bakteria Gram-dodatnia, bakteriemia, białko nośnikowe, celiakia, choroba pneumokokowa, choroba sierpowatokrwinkowa, eozynofilowe zapalenie płuc, infekcja oportunistyczna, inwazyjna choroba pneumokokowa, jama nosowo-gardłowa, komórka pamięci immunologicznej, kropelka oddechowa, limfocyt T, limfocyt T pomocniczy, mukowiscydoza, niepowodzenie szczepionki, odporność śluzówkowa, odporność zbiorowiskowa, odpowiedź immunologiczna, PCV13, pneumokok, POChP, posocznica, pozaszpitalne zapalenie płuc, przełączanie klas immunoglobulin, przewlekła obturacyjna choroba płuc, serotyp pneumokoka, splenektomia, Streptococcus pneumoniae, szczepionka pneumokokowa, szczepionka polisacharydowa, szczepionka skoniugowana, uraz barku, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zespół autoimmunologiczny
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Leczenie

Szczepionki przeciwko pneumokokom stanowią kluczowy element profilaktyki zakażeń wywołanych przez Streptococcus pneumoniae, chroniąc przed inwazyjnymi chorobami takimi jak zapalenie płuc, opon mózgowo-rdzeniowych, posocznica oraz zakażenia ucha środkowego. Dostępne preparaty to szczepionki skoniugowane (PCV13, PCV15, PCV20, PCV21) oraz polisacharydowa PPSV23, zawierające odpowiednio 13, 15, 20, 21 i 23 serotypy pneumokoków. Szczepienia są zalecane dla dzieci poniżej 5 roku życia, dorosłych ≥50 lat oraz osób z grup ryzyka (np. przewlekłe choroby, immunosupresja). Szczepionki skoniugowane indukują silniejszą odpowiedź immunologiczną zależną od limfocytów T i zmniejszają kolonizację nosogardzieli, co sprzyja odporności populacyjnej. Schematy szczepień obejmują 4 dawki PCV15 lub PCV20 u niemowląt (2, 4, 6 i 12-15 miesiąc), a u dorosłych ≥50 lat pojedynczą dawkę PCV15, PCV20 lub PCV21, z ewentualnym uzupełnieniem PPSV23 po roku w przypadku PCV15.
asplenia, chimeryczny receptor antygenowy, implant ślimakowy, iniekcja sterydowa, inwazyjna choroba pneumokokowa, komórka pamięci immunologicznej, limfocyt T, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, odporność populacyjna, oporność na antybiotyki, posocznica, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przewlekła białaczka, rytuksymab, serotyp pneumokoka, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szczepionka skoniugowana, szpiczak mnogi, terapia CAR-T, terapia immunosupresyjna, toksoid błoniczy, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zakażenie ucha środkowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie torebki stawowej
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – Zapobieganie i profilaktyka

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych o etiologii bakteryjnej wymaga szybkiej i skutecznej profilaktyki, obejmującej szczepienia ochronne oraz chemioprofilaktykę antybiotykową u osób z bliskiego kontaktu. Chemioprofilaktyka powinna być wdrożona w ciągu 24 godzin od rozpoznania, a jej skuteczność maleje po 14 dniach od wystąpienia objawów u pacjenta źródłowego. Zalecenia dotyczą podawania rifampicyny (600 mg doustnie co 12 godzin przez 2 dni u dorosłych, 10 mg/kg u dzieci), ciprofloksacyny (500 mg jednorazowo doustnie u dorosłych), ceftriaksonu (250 mg domięśniowo u dorosłych, 125 mg u dzieci <15 lat) oraz azytromycyny (500 mg doustnie jednorazowo, alternatywa w obszarach oporności na ciprofloksacynę). Wybór antybiotyku powinien uwzględniać lokalną epidemiologię i oporność, zwłaszcza rosnącą oporność na ciprofloksacynę, co skłoniło CDC do rekomendacji stosowania rifampicyny, ceftriaksonu lub azytromycyny w regionach z potwierdzonymi szczepami opornymi.
antybiotykoterapia, asplenia, azytromycyna, ceftriakson, chemioprofilaktyka antybiotykowa, ciprofloksacyna, doustny środek antykoncepcyjny, Haemophilus influenzae typu B, inhibitor dopełniacza, interakcja lekowa, inwazyjna choroba meningokokowa, inwazyjna choroba pneumokokowa, lek immunosupresyjny, Listeria monocytogenes, meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, Neisseria meningitidis, niedobór składnika dopełniacza, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, oporność na antybiotyki, rifampicyna, Streptococcus pneumoniae, szczepionka przeciwko pneumokokom, szczepionka skoniugowana, zakażenie meningokokowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Patofizjologia i mechanizm

Szczepionki przeciwko Streptococcus pneumoniae dzielą się na polisacharydowe (PPSV) i skoniugowane (PCV), różniące się mechanizmem indukcji odporności. PPSV, takie jak Pneumovax 23, zawierają oczyszczone polisacharydy 23 serotypów i indukują odpowiedź immunologiczną niezależną od limfocytów T, głównie przeciwciała IgM o krótkotrwałym działaniu, co ogranicza ich skuteczność u dzieci poniżej 2 roku życia oraz osób starszych. PCV, z polisacharydami skoniugowanymi z białkiem nośnikowym (np. toksoidem błoniczym CRM197), wywołują odpowiedź zależną od limfocytów T, indukując przełączanie klas przeciwciał na IgG, dojrzewanie powinowactwa, komórki pamięci oraz odporność błonową, co zmniejsza kolonizację i przenoszenie pneumokoków. Najnowsze PCV (PCV15, PCV20) rozszerzają spektrum ochrony, pokrywając dodatkowe serotypy odpowiedzialne za 15-28% inwazyjnej choroby pneumokokowej u osób starszych i z chorobami współistniejącymi. Skuteczność szczepionek polisacharydowych u dorosłych wynosi 60-70%, a PCV wykazują silniejszą i dłuższą odpowiedź immunologiczną, skuteczną także u dzieci.
aktywacja dopełniacza, bakteriemia, białko nośnikowe, fagocytoza, inwazyjna choroba pneumokokowa, komórka pamięci B, komórka plazmatyczna, limfocyt B, limfocyt T, neutrofil, odpowiedź immunologiczna, oporność na antybiotyki, opsonizacja, opsonofagocytoza, otoczka polisacharydowa, przeciwciało IgM, serotyp pneumokoka, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szczepionka przeciwko pneumokokom, szczepionka skoniugowana, toksoid błoniczy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zastępowanie serotypów