Wskazania do stosowania
Polisacharyd

Wskazania do stosowania polisacharydów w szczepionkach

Polisacharydy otoczkowe bakterii stanowią ważny składnik szczepionek stosowanych w profilaktyce zakażeń wywołanych przez pneumokoki oraz pałeczkę duru brzusznego. Substancje te, będące cukrami złożonymi pochodzenia bakteryjnego, wykorzystywane są w postaci oczyszczonej jako antygeny indukujące odpowiedź immunologiczną organizmu. W praktyce klinicznej obecnie dostępne są szczepionki zawierające polisacharydy otoczkowe Streptococcus pneumoniae oraz Salmonella typhi, których zastosowanie kliniczne zależy od charakterystyki pacjenta oraz istniejących czynników ryzyka zakażeń.¹²

Zakres wskazań dla szczepionki polisacharydowej przeciw pneumokokom

Szczepionka PNEUMOVAX 23, zawierająca po 25 μg polisacharydu otoczkowego z każdego z 23 serotypów pneumokoków, przeznaczona jest do czynnego uodporniania przeciw zakażeniom wywoływanym przez Streptococcus pneumoniae u pacjentów od 2. roku życia, młodzieży i dorosłych. Szczepienie to stosuje się w celu zapobiegania zakażeniom pneumokokowym powodowanym przez serotypy zawarte w szczepionce.³

Osoby z prawidłową odpornością

W grupie pacjentów immunokompetentnych szczepienie polisacharydową szczepionką przeciwpneumokokową zalecane jest w następujących przypadkach:⁴

• U wszystkich osób powyżej 50. roku życia, niezależnie od stanu zdrowia i współistniejących chorób⁵
• U osób w wieku ≥2 lat z przewlekłymi chorobami układu sercowo-naczyniowego, w tym:
  • Zastoinową niewydolnością serca
  • Kardiomiopatią
• U osób w wieku ≥2 lat z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, w tym:
  • Przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP)
  • Rozedmą płuc
• U osób w wieku ≥2 lat chorych na cukrzycę
• U osób w wieku ≥2 lat z przewlekłymi schorzeniami wątroby, w tym:
  • Marskością wątroby
  • Osób uzależnionych od alkoholu
• U osób w wieku ≥2 lat z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego
• U osób w wieku ≥2 lat z wrodzonym brakiem śledziony lub jej dysfunkcją, w tym:
  • Osób z anemią sierpowatą
  • Osób po splenektomii
• U osób w wieku ≥2 lat przebywających w określonych środowiskach lub grupach społecznych, np. w domach opieki społecznej

⁶

Osoby z zaburzoną odpornością

Szczepionka PNEUMOVAX 23 jest szczególnie zalecana u pacjentów immunoniekompetentnych, u których ryzyko ciężkiego przebiegu zakażeń pneumokokowych jest szczególnie wysokie. Wskazania do szczepienia w tej grupie pacjentów w wieku ≥2 lat obejmują:⁷

• Osoby zakażone wirusem HIV
• Osoby z chorobami rozrostowymi układu krwiotwórczego i limfatycznego:
  • Białaczką
  • Chłoniakiem
  • Chorobą Hodgkina
  • Szpiczakiem mnogim
• Osoby z uogólnioną chorobą nowotworową
• Osoby z przewlekłą niewydolnością nerek lub zespołem nefrotycznym
• Osoby poddawane chemioterapii immunosupresyjnej, w tym:
  • Osoby leczone kortykosteroidami
• Osoby po przeszczepieniu narządu lub przeszczepieniu szpiku kostnego

⁸

Wskazania do stosowania szczepionki polisacharydowej przeciw durowi brzusznemu

Szczepionka TYPHIM Vi zawierająca 25 mikrogramów oczyszczonego polisacharydu otoczkowego (Vi) Salmonella typhi (szczep Ty2) w dawce 0,5 ml zalecana jest w aktywnej profilaktyce duru brzusznego. Szczepionka ta przeznaczona jest dla osób dorosłych, młodzieży oraz dzieci powyżej 2. roku życia.⁹¹⁰

Szczepienie przeciwko durowi brzusznemu z zastosowaniem szczepionki polisacharydowej zalecane jest szczególnie w następujących grupach ryzyka:¹¹

• Osoby podróżujące w rejony endemicznego występowania Salmonella typhi, zwłaszcza do krajów Azji Południowej, Ameryki Południowej i Środkowej oraz Afryki
• Migranci przybywający z lub udający się do terenów endemicznych
• Personel medyczny mający kontakt z chorymi lub materiałem zakaźnym
• Personel wojskowy, szczególnie odbywający służbę w rejonach endemicznych

¹²

Różnice między szczepionkami polisacharydowymi

Kliniczne aspekty stosowania szczepionek polisacharydowych

Szczepionki polisacharydowe przeciwko pneumokokom oraz durowi brzusznemu są stosowane w profilaktyce zakażeń zarówno u osób zdrowych, jak i z grup podwyższonego ryzyka. Należy pamiętać, że polisacharydy bakteryjne są antygenami grasiczozależnymi (T-niezależnymi), co ma istotne implikacje kliniczne:¹³¹⁴

• Szczepionki polisacharydowe nie są skuteczne u dzieci poniżej 2. roku życia ze względu na niedojrzałość układu immunologicznego i obniżoną zdolność rozpoznawania antygenów polisacharydowych
• U osób z zaburzeniami odporności odpowiedź immunologiczna może być słabsza i krótkotrwała
• W przypadku PNEUMOVAX 23 zalecenie szczepienia obejmuje szeroki zakres chorób przewlekłych oraz stanów niedoborów odporności, co odzwierciedla wysokie ryzyko inwazyjnych zakażeń pneumokokowych w tych grupach pacjentów
• TYPHIM Vi znajduje zastosowanie głównie w profilaktyce przedwyjazdowej oraz w grupach zawodowych narażonych na kontakt z Salmonella typhi

¹⁵¹⁶

Zastosowanie polisacharydów jako substancji czynnych w szczepionkach opiera się na zdolności tych związków do indukcji odpowiedzi humoralnej skierowanej przeciwko antygenowi otoczkowemu, co następnie zapewnia ochronę przed zakażeniem. W kontekście zakażeń pneumokokowych podanie PNEUMOVAX 23 z 23 antygenami polisacharydowymi zapewnia szeroki zakres ochrony, pokrywający większość serotypów wywołujących inwazyjną chorobę pneumokokową. Z kolei w przypadku duru brzusznego pojedynczy polisacharyd Vi indukuje odporność przeciwko Salmonella typhi.¹⁷¹⁸