Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Polisacharyd

Polisacharydy – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Polisacharydy otoczkowe stanowią kluczowy składnik aktywny szczepionek przeciwbakteryjnych, w tym preparatów takich jak Pneumovax 23 (zawierający polisacharydy 23 serotypów Streptococcus pneumoniae) oraz Typhim Vi (zawierający polisacharyd Vi Salmonella typhi). Ze względu na specyfikę działania tych substancji oraz ich zastosowanie kliniczne, należy zachować szczególne środki ostrożności podczas kwalifikacji pacjentów do szczepienia oraz podczas samego podawania preparatów zawierających te substancje.¹²

Ogólne środki ostrożności przy stosowaniu szczepionek polisacharydowych

Szczepionki zawierające polisacharydy bakteryjne wymagają zachowania standardowych środków ostrożności dotyczących podawania preparatów pozajelitowych. Należy zwrócić szczególną uwagę na prawidłową drogę podania – preparaty te nie mogą być podawane dożylnie. Przed każdym podaniem szczepionki należy upewnić się, że igła nie znajduje się w naczyniu krwionośnym. W przypadku szczepionki Pneumovax 23 nie należy również stosować drogi śródskórnej, gdyż wiąże się to z nasilonymi reakcjami miejscowymi.³⁴

Sytuacje wymagające odroczenia szczepienia

Podanie szczepionek zawierających polisacharydy bakteryjne powinno zostać odroczone w przypadku wystąpienia znaczącej choroby przebiegającej z gorączką lub innej aktywnej infekcji, szczególnie gdy odpowiedź układowa mogłaby wiązać się z istotnym ryzykiem dla pacjenta. Odroczenie nie jest jednak wskazane, gdy opóźnienie szczepienia mogłoby stanowić większe zagrożenie niż jego wykonanie.⁵

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami odporności

Szczególną ostrożność należy zachować przy kwalifikowaniu do szczepienia pacjentów z zaburzeniami odporności. U osób poddawanych leczeniu immunosupresyjnemu odpowiedź immunologiczna na polisacharydy bakteryjne może być osłabiona, co potencjalnie wpływa na skuteczność szczepienia. Immunogenność szczepionek polisacharydowych może być zredukowana zarówno w przypadku terapii immunosupresyjnej, jak i wrodzonych lub nabytych niedoborów odporności.⁶⁷

U pacjentów po chemioterapii, radioterapii lub innym leczeniu immunosupresyjnym, czas do odzyskania prawidłowej odpowiedzi immunologicznej jest zróżnicowany i zależy od charakteru choroby podstawowej oraz zastosowanego leczenia. Istotną poprawę odpowiedzi immunologicznej na szczepienie polisacharydami obserwowano u niektórych pacjentów dopiero po dwóch latach od zakończenia chemioterapii lub innej terapii immunosupresyjnej, przy czym dłuższy odstęp między zakończeniem leczenia a podaniem szczepionki zwiększał prawdopodobieństwo uzyskania lepszej odpowiedzi immunologicznej.⁸

Warto podkreślić, że szczepienie osób z przewlekłym niedoborem odporności, w tym pacjentów zakażonych wirusem HIV, jest nadal zalecane, nawet jeśli odpowiedź immunologiczna może być ograniczona.⁹

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami hemostazy

U pacjentów z trombocytopenią lub innymi zaburzeniami krzepnięcia, wstrzyknięcie szczepionki zawierającej polisacharydy bakteryjne powinno być wykonane drogą podskórną, co minimalizuje ryzyko powikłań krwotocznych.¹⁰

Postępowanie w przypadku reakcji anafilaktycznych

Jak w przypadku wszystkich szczepionek zawierających substancje biologicznie czynne, także przy podawaniu preparatów z polisacharydami bakteryjnymi należy zapewnić dostępność odpowiednich leków (w tym epinefryny/adrenaliny) oraz możliwość natychmiastowego wdrożenia procedur ratunkowych na wypadek wystąpienia nagłej reakcji anafilaktycznej.¹¹¹²

Omdlenia związane ze szczepieniem

Po podaniu szczepionek polisacharydowych, podobnie jak w przypadku innych preparatów podawanych parenteralnie, mogą wystąpić omdlenia, szczególnie u młodzieży. Jest to psychogenna odpowiedź na ukłucie igłą, której mogą towarzyszyć objawy neurologiczne, takie jak przemijające zaburzenia widzenia, parestezje oraz ruchy toniczno-kloniczne kończyn podczas odzyskiwania przytomności. Aby zapobiec urazom związanym z omdleniami, należy wdrożyć odpowiednie procedury bezpieczeństwa.¹³

Profilaktyka antybiotykowa

Po podaniu szczepionki zawierającej polisacharydy pneumokokowe (Pneumovax 23) nie należy przerywać wymaganego profilaktycznego podawania antybiotyków przeciw pneumokokom. Szczepionka uzupełnia, ale nie zastępuje standardowej profilaktyki antybiotykowej u pacjentów z grupy ryzyka.¹⁴

Ograniczenia skuteczności szczepionek polisacharydowych

Należy pamiętać o ograniczeniach ochrony zapewnianej przez szczepionki polisacharydowe:

• Szczepionka Pneumovax 23 może nie być skuteczna w zapobieganiu infekcjom pneumokokowym powstałym na skutek złamania podstawy czaszki lub w wyniku kontaktu płynu mózgowo-rdzeniowego ze środowiskiem zewnętrznym.¹⁵
• Szczepionka Typhim Vi zapewnia ochronę wyłącznie przed zakażeniem wywołanym przez Salmonella typhi, nie chroni natomiast przed zakażeniami wywoływanymi przez Salmonella paratyphi A lub B oraz przez niedurowe pałeczki Salmonella.¹⁶

Stosowanie u dzieci

Szczepionka Typhim Vi, zawierająca polisacharyd Vi Salmonella typhi, nie jest wskazana dla dzieci poniżej 2 lat ze względu na potencjalnie niewystarczającą odpowiedź immunologiczną w tej grupie wiekowej.¹⁷

Zawartość sodu

Zarówno Pneumovax 23, jak i Typhim Vi zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na jednostkę dawkowania, co pozwala uznać je za preparaty praktycznie „wolne od sodu”, co może mieć znaczenie dla pacjentów na diecie niskosodowej.¹⁸¹⁹

Identyfikowalność szczepionek polisacharydowych

W celu poprawy identyfikowalności biologicznych produktów leczniczych zawierających polisacharydy bakteryjne, należy wyraźnie zarejestrować nazwę i numer serii podawanego preparatu. Jest to szczególnie istotne w przypadku monitorowania bezpieczeństwa stosowania tych produktów oraz w celach farmakoepidemiologicznych.²⁰²¹