zastępowanie serotypów
Zastępowanie serotypów to zjawisko obserwowane w kontekście szczepień przeciwko bakteriom, szczególnie pneumokokom (Streptococcus pneumoniae). Polega ono na zmniejszeniu częstości występowania serotypów bakterii zawartych w szczepionce, przy jednoczesnym wzroście występowania serotypów nieobjętych szczepieniem.
Proces ten ma istotne znaczenie kliniczne i epidemiologiczne, ponieważ może wpływać na skuteczność programów szczepień w dłuższej perspektywie. Najlepiej udokumentowano to zjawisko po wprowadzeniu skoniugowanych szczepionek przeciwko pneumokokom (PCV), gdzie serotypy zawarte w szczepionce zostały skutecznie wyeliminowane z nosicielstwa i zakażeń inwazyjnych, jednak ich miejsce zajęły serotypy nieobjęte ochroną szczepionkową.
Konsekwencją zastępowania serotypów jest konieczność ciągłego monitorowania epidemiologicznego i aktualizacji składu szczepionek. Doprowadziło to do rozszerzania składu szczepionek pneumokokowych – od pierwotnej 7-walentnej (PCV7), przez 10-walentną (PCV10) i 13-walentną (PCV13), aż po najnowsze preparaty zawierające 15 lub 20 serotypów.
Zjawisko to stanowi wyzwanie dla zdrowia publicznego, ponieważ może potencjalnie zmniejszać długoterminowe korzyści z programów szczepień, jeśli nowe serotypy będą wykazywać podobną wirulencję jak te wyeliminowane. Z tego powodu prowadzone są ciągłe badania nad szczepionkami o szerszym spektrum lub szczepionkami ukierunkowanymi na białka wspólne dla wszystkich serotypów danego patogenu.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Zapobieganie i profilaktyka
Szczepionki przeciwko pneumokokom, obejmujące polisacharydowe (PPSV23) oraz skoniugowane (PCV13, PCV15, PCV20, PCV21), stanowią podstawę profilaktyki zakażeń wywołanych przez Streptococcus pneumoniae. Szczególnie zalecane są dla dzieci poniżej 5. roku życia (schemat: 2, 4, 6 miesięcy oraz dawka przypominająca w 12-15 miesiącu) oraz dla dorosłych ≥50 lat i osób z grup ryzyka (np. przewlekłe choroby, immunosupresja). Nowością jest 21-walentna szczepionka skoniugowana CAPVAXIVE (PCV21), obejmująca serotypy odpowiadające za 84% inwazyjnej choroby pneumokokowej u dorosłych ≥50 lat, w tym 8 unikalnych serotypów nieobecnych w innych szczepionkach. U dorosłych dostępne są schematy: pojedyncza dawka PCV20 lub PCV21, lub PCV15 z następczą dawką PPSV23 po ≥8 tygodniach (osoby z obniżoną odpornością) lub ≥1 roku (pozostali). Szczepienia wykazują wysoką skuteczność, redukując zachorowalność na inwazyjną chorobę pneumokokową o 50-95% oraz zmniejszając hospitalizacje z powodu zapalenia płuc i ostrego zapalenia ucha środkowego.
anafilaksja, asplenia, choroba nowotworowa, choroba pneumokokowa, działanie niepożądane, immunogenność, inwazyjna choroba pneumokokowa, nosicielstwo nosogardłowe, odporność zbiorowiskowa, oporność na antybiotyki, polisacharyd otoczkowy, pozaszpitalne zapalenie płuc, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, reakcja alergiczna, reakcja miejscowa, sepsa, serotyp pneumokoka, splenektomia, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szczepionka skoniugowana, toksoid błoniczy, zaburzenie odporności, zakażenie HIV, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zastępowanie serotypów, zdrowie publiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Patofizjologia i mechanizm
Szczepionki przeciwko Streptococcus pneumoniae dzielą się na polisacharydowe (PPSV) i skoniugowane (PCV), różniące się mechanizmem indukcji odporności. PPSV, takie jak Pneumovax 23, zawierają oczyszczone polisacharydy 23 serotypów i indukują odpowiedź immunologiczną niezależną od limfocytów T, głównie przeciwciała IgM o krótkotrwałym działaniu, co ogranicza ich skuteczność u dzieci poniżej 2 roku życia oraz osób starszych. PCV, z polisacharydami skoniugowanymi z białkiem nośnikowym (np. toksoidem błoniczym CRM197), wywołują odpowiedź zależną od limfocytów T, indukując przełączanie klas przeciwciał na IgG, dojrzewanie powinowactwa, komórki pamięci oraz odporność błonową, co zmniejsza kolonizację i przenoszenie pneumokoków. Najnowsze PCV (PCV15, PCV20) rozszerzają spektrum ochrony, pokrywając dodatkowe serotypy odpowiedzialne za 15-28% inwazyjnej choroby pneumokokowej u osób starszych i z chorobami współistniejącymi. Skuteczność szczepionek polisacharydowych u dorosłych wynosi 60-70%, a PCV wykazują silniejszą i dłuższą odpowiedź immunologiczną, skuteczną także u dzieci.
aktywacja dopełniacza, bakteriemia, białko nośnikowe, fagocytoza, inwazyjna choroba pneumokokowa, komórka pamięci B, komórka plazmatyczna, limfocyt B, limfocyt T, neutrofil, odpowiedź immunologiczna, oporność na antybiotyki, opsonizacja, opsonofagocytoza, otoczka polisacharydowa, przeciwciało IgM, serotyp pneumokoka, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szczepionka przeciwko pneumokokom, szczepionka skoniugowana, toksoid błoniczy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zastępowanie serotypów